«Qasiretti qańtarǵa» baılanysty qylmystyq isterdiń tergelý barysy týraly sońǵy málimettermen bólisken Eldos Qılymjanov jappaı tártipsizdikter men terrorızm aktileri Almaty men Shymkent qalalarynda, sondaı-aq Aqtóbe, Atyraý, Almaty, Jambyl, Qyzylorda jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda tirkelgenin aıtty. Máselen, Shymkent qalalyq prokýratýrasy jappaı tártipsizdikter kezinde dúnıe-múlikti qıratyp, kólikterdi órtegen 8 kúdiktiniń isin sotqa jibergen. Al Qyzylorda óńirinde dál osyndaı aıyppen 7 adamnyń isi sotqa joldanǵan. «Kúdiktilerdiń kinálary beınejazba arqyly tolyqtaı dáleldenip otyr», dedi ol.
Brıfıngte Bas prokýratýra ókili bul qylmystyq isterdiń sotta qaralý erekshelikterine keńinen toqtaldy. Onyń aıtýynsha, eger kúdikti aıyptaý, dáleldemelerge jáne keltirilgen zalal kólemimen daýlaspasa, sondaı-aq jazanyń túri men mólsherimen tolyq kelisse, kináni moıyndaý týraly kelisim jasalady. Mundaı ister sotta 10 kún ishinde qaralyp, jaza mólsheri eń joǵary merzimniń jartysynan aspaıdy. E.Qılymjanovtyń málimdeýinshe, dál osy kelisim boıynsha 3 adamǵa bas bostandyǵynan aıyrýǵa baılanysty emes jaza taǵaıyndalǵan.
Al jalpy qańtar oqıǵasyna qatysty sotqa 265 qylmystyq is joldansa, 243 adam sottalyp, taǵy 585-i kúdikti retinde qamaýda otyr. E.Qılymjanov olardyń barlyǵy jappaı tártipsizdik kezinde qıratý, ǵımarattardy órteý, qarý urlaý, memlekettik jáne quqyq qorǵaý organdary ǵımarattaryna qarýly shabýyl jasaýǵa «belsendi túrde qatysqanyn» aıtady. «Qamaýda otyrǵan ár kúdiktige qatysty málimetter jetkilikti. Bul derekter olardyń osy qylmystarǵa qatystylyǵyn aıǵaqtap beredi», deıdi ol.
Budan keıin spıker Almaty qalasy áýejaıyna shabýyl jasaǵan keıbir qylmyskerlerdiń róli týraly túsindirip ótti. Onyń aıtýynsha, 5 qańtarda janynda birneshe jaqtasy bar «N» esimdi azamat áýejaıdyń ushý-qoný jolaǵynyń jaryǵyn ádeıi óshirip tastaǵan. Sonyń saldarynan ishinde jolaýshylary bar birneshe ushaq ushý-qoný jolaǵynda 10 saǵattan artyq turýǵa májbúr bolǵan. Al dál osy sátti paıdalanǵan qarýly top áýejaı ǵımaratyn qıratyp, tonaı bastaǵan. Keıinnen «N»-niń is-áreketteri terrorızm aktisi, ıaǵnı Qylmystyq kodekstiń 255-babymen saralanyp, onyń qylmysqa qatystylyǵy tolyq dáleldengen.
E.Qılymjanov tergeý barysynda qańtar oqıǵasyn uıymdastyrýshylar men qatysýshylaryn anyqtaýǵa erekshe mán berilip otyrǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, bul eki sanattaǵy adamdardy jaýapqa tartý jumystary áli de jalǵasýda. Máselen, Taldyqorǵan qalasynda áleýmettik jeli arqyly 5 qańtar kúni 400 adamdy jınap, olarǵa oblys ákimdigin basyp alý úshin tolyq nusqaý bergen qos kúdikti ustalǵan. Onyń biri buryn sotty bolǵan. Ortalyq alańǵa uıymdasqan túrde shyqqan osy top jolaı tas jáne metall kesindilermen qarýlanǵan.
«Agressıvti top qoldaryndaǵy quraldardyń kómegimen polısııanyń qorshaýyn buzyp ótip, oblys ákimdiginiń ǵımaratyn órtep jiberdi. Al bul «jetistikterimen» toqtamaǵan eki uıymdastyrýshy bul topqa taǵy 500 adamdy qosyp alyp, barlyǵy Taldyqorǵan qalalyq polısııa basqarmasyn basyp alýǵa barǵan. Jappaı tártipsizdik kezinde polısııa ǵımaratynyń 80 paıyzy joıyldy», dedi spıker.
Birinshi qyzmet basshysynyń orynbasary sondaı-aq tergeý kezinde azamattardyń quqyqtaryn saqtaý men zańdylyqty qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdarylyp otyrǵanyn jetkizdi. «Tergeýdiń ruqsat etilmegen ádisterin qoldanýǵa qatysty barlyq fakti boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý júrgizilýde», degen E.Qılymjanov keıbir aryz ıeleriniń azaptaýlar týraly shaǵymdy qorǵaný maqsatynda jasaǵanyn da alǵa tartty.
«Mysaly, Jambyl oblysynda 5 qańtarda «B» esimdi azamat ózgelerge erip, memlekettik obektilerdi órtegen, odan keıin polısııa departamentinen «Kalashnıkov» avtomatyn, «Makarov» tapanshasyn, 2 ańshy qarýy men 3 travmatıkalyq tapanshany urlap ketken. Kúdiktiniń búkil qylmysy beınekameraǵa jazylyp qalǵan. Alaıda ustalǵannan keıin ol «polısııa qyzmetkerleri meni azaptady» dep aryz túsirgen. Bul fakti boıynsha Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi táýelsiz advokattyń qatysýymen tergep-tekserý júrgizdi. Ystanbul hattamasy sekildi azaptaýlarǵa qarsy adam quqyqtaryn qorǵaý jónindegi halyqaralyq standarttarǵa sáıkes psıhologııalyq-psıhıatrııalyq saraptama da taǵaıyndaldy. Nátıjesinde, kúdiktige qatysty tergeý organdarynyń qandaı da bir psıhologııalyq qysym jasamaǵany anyqtaldy. Sondyqtan is qylmys quramynyń bolmaýyna baılanysty toqtatyldy», dep málimdedi ol.
Budan buryn ótken brıfıngte Bas prokýratýra Qyzylorda, Atyraý, Shymkent jáne Taraz qalalarynda bolǵan terrorıstik shabýyldar týraly jan-jaqty málimet bergen edi. Bul joly Almaty jáne Shyǵys Qazaqstan oblystaryndaǵy oqıǵalarǵa keńinen toqtalǵan E. Qılymjanov qandy oqıǵa kezinde ajal qushqan adamdar týraly ár aqparattyń jiti tekserilip jatqanyn aıtty.
Spıkerdiń habarlaýynsha, qańtar oqıǵasy kezinde Almaty oblysynda 16 adam qaza bolǵan. Onyń 5-ýi quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkeri. Al Shyǵys Qazaqstan oblysynyń eki iri qalasynda bir ýaqytta bolǵan shabýyldaýshylar men polısııanyń qaqtyǵysynan 124 polısııa men Ulttyq ulan áskerı qyzmetkeri jaraqattanǵan. Jalpy sany 2500 adam qatysqan qaqtyǵys kezinde agressıvti top Semeı qalalyq ákimdigin basyp alyp, polısııanyń 12 kóligin qıratyp ketken. О́skemende shabýyldaýshylar ákimdik, «Halyq banki», «Sýlpak» dúkenin, kommersııalyq dúkenderdi qıratyp, 10 qyzmettik kólikti tóńkerip tastaǵan. Munymen toqtamaǵan olar «Beket-2» stasıonarlyq polısııa beketin túk qaldyrmaı qıratyp ketti. «Osy oqıǵalar kezinde óńirde 7 adam qaza tapty. Polısııa departamentinde qaza bolǵan 3 adamnyń ólimi boıynsha tergeýdi Bas prokýratýranyń arnaıy prokýrorlary júrgizýde. Sondaı-aq 4 adamnyń ajalyna qatysty isti polısııa organdary tergeýde», dep málimdedi E.Qılymjanov.
Sóziniń sońynda ol qańtar oqıǵasyn tergeý kezinde anyqtalǵan jańa málimetter men mán-jaılar týraly halyqqa der kezinde aqparat beriletinin, sol sebepti tek resmı derekterge senýge jáne jalǵan aqparat taratpaýǵa shaqyrdy.
IIM Tergeý departamentiniń basshysy Sanjar Ádilovtiń málimdeýinshe, qańtar oqıǵasy kezinde urlyq pen tonaýdyń eń kóbi Almaty qalasynda tirkelgen. Bul qalada 2 myńnan astam derek anyqtalsa, Almaty oblysynda – 204 jáne Jambyl oblysynda 23 fakt tirkeldi. Dúken, kompanııa keńseleri, meıramhana, bankter men iri saýda ortalyqtary – barlyǵy 1 502 bıznes nysany tonalǵan. S.Ádilov belsendi azamattardyń kómegimen birqatar qylmystyń ashylǵanyn da málimdedi.
«Qazirgi tańda tergeýshiler 410 aıyptalýshyǵa qatysty 261 qylmystyq isti sotqa joldady. Mundaı isterdiń eń kóbi Almaty qalasynyń «enshisinde» – 185, Almaty oblysynda – 49, Jambyl oblysy jáne Kóliktegi departamentinde – 10, Qyzylorda jáne Túrkistan oblysy boıynsha 4 is bar. Tergeý materıaldaryn taldaý kezinde urlyqqa barǵandardyń deni alǵash ret zań buzǵan jastar ekeni anyqtalyp otyr. Mundaı kezde olardyń jeke basy jáne oń sıpattamalary eskerile otyryp, bas bostandyǵynan aıyrýǵa baılanysty emes bultartpaý sharasy qoldanylady», dedi ol. IIM ókiliniń aıtýynsha, búginde osy negizder jáne keltirilgen zalaldy óteý boıynsha 326 kúdikti qamaýdan bosatylǵan.
Qazirgi ýaqytta ishki ister organdary tergeýshileriniń óndirisindegi qylmystyq ister boıynsha 155 adam qamaýda otyr, olardyń barlyǵy aýyr jáne asa aýyr qylmys jasady dep kúdikke ilingender. Sonymen qatar prokýratýra men polısııa qyzmetkerleriniń túsindirý jumystarynyń nátıjesinde el turǵyndary 142 qarý-jaraqty erikti túrde tapsyrǵan. Al qańtar qyrǵyny kezinde qoldy bolǵan qarýdyń 1480-i, oq-dáriniń 35 myńnan astamy tabylyp, tárkilengen.
Brıfıngte S.Ádilov «Qasiretti qańtarda» aıaýsyz soqqyǵa jyǵylyp, áli kúnge deıin aýrýhanada emdelip jatqan polısııa qyzmetkerleri men áskerı qyzmetshiler jaıynda da málimet berip ótti. Esterińizde bolsa, buǵan deıin qańtar oqıǵalary kezinde qoǵamdyq tártipti saqtaý boıynsha mindetterin oryndaý barysynda kúshtik qurylymnyń 3 myńnan astam qyzmetkeriniń jaraqattanǵany jóninde habarlanǵan bolatyn. Olardyń ishinde 58-iniń súıegi synyp, atys qarýy jáne pyshaqtan aýyr jaraqattanǵan. «Qazirgi tańda aýyr jaraqat alǵan 14 polısııa qyzmetkeri áli em qabyldap jatyr», degen IIM ókili olardyń arasynda otbasynyń jalǵyz asyraýshylary da bar ekenin aıtyp ótti.
