Investısııalar el ıgiligi úshin ıgerilýi kerek

Ulttyq ınvestorlar aldyndaǵy Elbasy sózi osyndaı qaǵıdaly oıǵa jeteledi

Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Aqordada Ulttyq ınvestorlar keńesiniń otyrysyn ótkizdi. Onda otandyq kásipkerlikti damytýdyń ózekti máseleleri sóz boldy. «Qazaqstanda bıznesti órkendetý úshin kúsh-jigerimizdi salyp kele jatyrmyz. Osy baǵytta tıisti tapsyrmalar berip, birneshe ret moratorıı jarııalap, tekserýlerdi shektedik. Naryqtyq ekonomıkaǵa kóshkennen beri damý máselesinde biz bızneske udaıy túrde basymdyq berip kelemiz. О́ıtkeni, bıznesti órkendetpeı ekonomıkany damytýdyń ózi múmkin emes», dep atap kórsetken Elbasy «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýda, ondaǵy negizgi maqsat álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qataryna kirý isinde bıznesti damytý nómir birinshi másele ekendigin qadap turyp aıtty. Osy rette negizgi nazar halyqtyń basym bóligin qamtıtyn shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa aýdarylatyndyǵyna ekpin túsirdi. «Qazir áńgime naq osy shaǵyn jáne orta bızneste bolyp otyr. Adamdar óz isin ashyp, oǵan 5-10, tipti 50 adamdy eńbekke tartýda. Eger bizdiń elimizde osyndaı adamdar qatary kóbeıe berse, onda halyq ta jumyspen qamtylatyn bolady. Al eger munyń ózi bir qyzmetten ekinshi qyzmetke jeńil aýysa alatyn, ıaǵnı básekelestik jaǵdaıynda ómir súrýge qabiletti ilkimdi óndiris bolatyn bolsa, onda tipti bizdiń aıymyz ońynan týar edi», dep atap kórsetti Elbasy. Osyǵan mysal retinde Qytaıda qazirgi kúni 3D prınterimen úı salý isiniń de bastalǵandyǵyn keltirdi. «Biz resýrstar elimiz. Tabıǵı resýrs­tarymyzdy óndirip, shetelge saýdalap, sonyń nátıjesinde aıaǵymyzdan qaz turyp, irge bekittik. Endi sonyń arqaýynda basqa ekonomıkany, ıaǵnı zaman talabyna jaýap bere alatyn ekonomıkany damytatyn ýaqyt keldi», dedi Elbasy.

Bul Ulttyq ınvestorlar keńesiniń ekinshi otyrysy. Munan keıin sóz ke­zegin alyp, esepti baıandama jasaǵan Pre­mer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev eki otyrys aralyǵynda júzege asqan jumystar jaıynda aıta kele, negizgi nazardy qazirgi kúni otandyq kásipkerlikti damytý baǵytyndaǵy sharalarǵa aýdardy. «Kásipkerlik qyzmeti úshin jaǵdaıdy jaqsartý jónindegi túbegeıli sharalar týraly» Sizdiń Jarlyǵyńyz otandyq bıznestiń ómirindegi tóńkeristi oqıǵa boldy. Úkimet ony júzege asyrýǵa kirisip ketti. Jyldyń sońyna deıin tekserýlerge moratorıı jarııalandy. Munyń ózi jaı ǵana ýaqytsha toqtata turý emes. Bul barlyq ruqsat berý úderisterin júıelendirýdiń kezeńi bolyp tabylady. Bıznes salasyndaǵy memlekettik baqylaý men qadaǵalaý ádisteri bútindeı alǵanda qaıtadan qarastyrylatyn bolady», dep málimdedi B. Saǵyntaev. Osy rette Úkimettiń yńǵaıly norma­tıvtik bazany qalyptastyrý boıynsha belsendi sharalar qabyldaýǵa kiris­keni málim. Sonyń ishinde Elbasynyń qol­daýymen «Ruqsat berý men qulaqtandyrý týraly» zań jobasyn jedeldete ázirlep, qabyldaý jumystary qolǵa alynǵan. Bul joba qazirgi kúni Parlamentte tal­qy­lanýda. Zańnyń qabyldanýy jańadan ruqsat berý sharalaryn oılastyrýǵa tusaý sa­latyn bolady. Iаǵnı ruqsat berý shara­­laryn shekteı otyryp, bıznesti da­my­týdyń neǵurlym ashyq tetikterin jasaýǵa yqpal etedi. Túgendeý sharasynyń qorytyn­dy­syn­da Vedomstvoaralyq komıssııa 53 ruqsat berý sharasyn qysqartý jónindegi usynysty maquldady. Sondaı-aq 737 ruqsat berý men qulaqtandyrýdan tura­tyn tizbe qalyptastyrylyp, zań jobasyna engizilgen. Búgingi kúni 458 ruqsat berý quja­tynyń 300-ge jýyǵy avtomat­tan­dy­ryl­ǵan, qalǵany jyldyń sońyna deıin osyndaı jaǵdaıǵa kóshiril­mek. Al lı­sen­zııalarǵa kelsek, olar­dy berý qazirdiń ózinde tolyq avtomatt­andyrylǵan júıe engizilgen. Osy rette B.Saǵyntaev Ulttyq kásip­kerler palatasymen birlese otyryp, bar­lyq zańdardy tekserý jumys­tarynyń bastalǵandyǵyn, qazirdiń ózinde bıznesti damytýǵa kedergi keltiretin 230-dan astam norma­nyń anyqtalǵandyǵyn aıta ketti. Bul normalardyń kúshi joıylatyn nemese olar túzetiletin bolady. Úkimet Ulttyq kásipkerler palatasymen birge zańdarǵa túzetý engizý jóninde 231 usynys engizgen. Bul usy­nysty Sarapshylar toby qaraı kele 93 usynysqa kelisimin bergen. Osy­nyń barlyǵy vedomstvoaralyq komıs­sııada qaralyp, maquldanǵan. Sóıtip, 7 kodekske, 17 zańǵa jáne 18 zań aıa­syn­da­ǵy normatıvtik-quqyqtyq aktige ózge­rister engizý kózdelýde. Álemdik aldyńǵy qatarly tájirı­be­­lerdi eskere kele memlekettik baqy­laýdy kásipkerdiń jaýapkershiligin saqtandyrýmen almastyrý jóninde má­sele qarastyrylýda. Osy jerde Elbasy elimizde qansha kom­panııanyń saqtandyrylǵandyǵy týraly suraq qoıdy. О́kinishke oraı, bul jaıynda naqty málimet keltirilmedi. Tek, Ulttyq banktiń tóraǵasy Qaırat Kelimbetov 65 mıllıard teńgeniń qar­jysy saqtandyrylǵandyǵyn aıtty. Osyǵan oraı Elbasy bıznesti saqtan­dyrý isiniń erekshe mańyzy bar ekendigin, bul máselege mán berilýi qajettigin es­kertti. B.Saǵyntaevtyń aıtýynsha, bız­nes­ke qoldaý kórsetýdiń, olardyń aldyn­da­ǵy kedergilerdi eńserýdiń kóptegen máseleleri joǵaryda atalǵan zań jobasynda eskeriletin bolady. Sondaı-aq, Kásipkerlik qyzmetti memlekettik retteýdiń 2020 jylǵa deıingi kezeńdi qamtıtyn tujyrymdamasy Úki­metke engizilgen, ol jýyqta qabyl­da­natyn bolady. Bul qujat retteý yqpal­dylyǵyna ashyq taldaýdy (RYAT) engizýdi kózdeıdi. Osynyń nátıjesinde memlekettik apparatta qabyldanatyn tıimsiz sharalarǵa kedergi qoıylmaq. Retteý yqpaldylyǵyna ashyq taldaýdy engizý nátıjesinde tolyq jáne senimdi aqparattardyń negizinde yńǵaıly da tıimdi sheshimder qabyldanatyn bolady. Bular bıznestiń, tutynýshylar men memlekettik bıýdjettiń resýrs­taryn únemdeýge kómektesedi. Onyń ústine RYAT qabyldanǵan sheshimderdiń tıimdiligin shynaıy qadaǵalap otyrýǵa múmkindik beredi. Munyń ózi tıisti tú­zetýler engizý isin jeńildetedi. B.Saǵyntaev óz sózinde Elbasy tap­­­syr­masyna sáıkes Úkimettiń je­ke­she­­lendirýdiń ekinshi tolqynyn júrgi­zýge ázirlikti aıaqtap qalǵandyǵyn málim­dedi. 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan je­keshelendirý jónindegi keshendi jos­par bekitilgen. 32 respýblıkalyq men­shik uıymyn jáne 191 kvazı­mem­le­kettik sektordaǵy uıymdy qamtyǵan tiz­be jasalǵan. Sáýir aıynda 779 kom­mý­nal­dyq menshik kásipornynyń tizbesi qa­lyptastyrylatyn bolady. Maýsym aıynda olardy básekelestik ortaǵa berý jumystary bastalady. Jekeshelendirýge jatqyzylatyn uıymdar arasynda «Samuryq-Qazy­na» qorynyń 119 kásiporny, 3 ban­ki, «Báıterek» holdınginiń – 12, «QazAgro» holdınginiń – 47, «Zerde» holdınginiń – 2, «Parasat» holdınginiń – 8 kásiporny bar. Sonymen qatar, birqatar mınıstrlikter baǵynysyndaǵy kásip­oryndar men uıymdar, atap aıtqanda, 32 respýblıkalyq menshiktegi uıym jekemenshikke tapsyrylmaq. Úkimet jekeshelendirý júrgizýmen qatar jeke bıznes jumys istep jatqan ekonomıka salalaryna memlekettiń qa­­tysýyn shekteý jónindegi júıeli ju­mys­tardy da júrgizbek. Qazirgi kúni elimizdegi barlyq iri qa­lalarda kásipkerlerge qyzmet kórsetý men qoldaý ortalyqtary qurylǵan. Birinshi maýsymǵa deıin endi osyndaı ortalyqtar barlyq aýdandar men shaǵyn qalalarda ashylatyn bolady. Birtutas bıznes-portal qurylyp, oǵan kásipkerlerge keńes berýdiń onlaın qyzmeti engizildi jáne bastama jo­balarynyń 100 modelinen turatyn bıznes ıdeıalar jınaǵy ornalastyryldy. Portal jumys isteı bastaǵan ótken jyldyń 20 jeltoqsanynan bastap, oǵan 636 myń adam kirgeni tirkelgen.         Ulttyq kásipkerler palatasynyń bas­qarma tóraǵasy Abylaı Myrzahme­tov Elbasyna qarata aıtqan sózinde: «Bir jyl buryn Siz Úkimetke «Ulttyq kásip­kerler palatasy týraly» zańdy ázirlep, qabyldaýdy tapsyrǵan edińiz. Bul zań qabyldandy. Qyrkúıek aıynan bastap, biz óz qyzmetimizge kirisip kettik», deı kele, Ulttyq kásipkerler palatasynyń qalyptasý kezeńiniń qalaı júrgizilip jatqany jóninde baıan­dap berdi. Onyń aıtýynsha, búginde elimizdiń barlyq óńirinde 16 óńirlik palata qurylǵan. Olardyń árqaısysynda keminde 20-ǵa tarta sarapshy jumys istese, bolashaqta olardyń qataryn óńirlerdegi kásipkerlerdiń sanyna baılanysty kóbeıtý eskerilip otyrǵan kórinedi. «Máselen, biz Almaty, Astana sekildi iri qalalarda sarapshylardyń sanyn 40-50-ge deıin kóbeıtýdi kózdep otyrmyz. Buǵan qosa, biz Siz bergen tapsyrmaǵa baılanysty kásipkerlikti árbir aýyldy jerlerge, eldi mekenderge deıin jandandyrýdy josparlap otyrmyz. Sol arqyly biz aýyldyq jerlerdegi kásipkerlerdi, aýyl jas­taryn bul salaǵa meılinshe tartýdy maqsat tutyp otyrmyz», dedi bul oraıda A. Myrzahmetov. Qazir ár óńirde 20 adam ǵana jumys isteıtinin aıttym. Sebebi, biz alǵa qoıǵan maqsattarymyzdy asyqpaı, birtindep júzege asyryp jatyrmyz. Bul másele bizdiń baqylaýymyzda turady. Iаǵnı aqshanyń qaıda, qandaı maqsatqa baǵyttalyp jatqany árdaıym nazarymyzda. Bul keri baılanystyń bolatynyn da kórsetedi. Sondaı-aq, ol ortalyq apparatta 16 komıtettiń qurylǵanyn, olardyń 14-i salalyq mártebege ıe ekenin atap ót­ti. Bul komıtetter negizgi tetik pen ba­­symdyqqa ıe salalar boıynsha ju­mys­tardy júzege asyratyn bolady. Al qalǵan ekeýi jalpyfýnksııalyq komıtet bolyp sanalǵandyqtan, olardyń bireýi shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, ekinshisi kásipkerliktiń áleýmettik jaýapkershiligi syndy máselelerdi nazarda ustamaq. «Biz qazirgi tańda aýdandyq fılıaldardy ashý jumystaryn da bir­tindep qolǵa alyp kelemiz. Máselen, 130-ǵa tarta aýdan ortalyǵynda fılıal­dar ashyldy. Búginde ol jerlerde kadrlardy irikteý, qabyldaý jumys­taryn da júrgizýdemiz. Bul fılıal­dardyń maqsaty – birinshiden, jańa bıznestiń ashylýyna qatysty týyn­daǵan ıdeıalardy nazarda ustaý bolsa, ekinshiden, biz, osy fılıaldardyń bazasynda servıstik, ıaǵnı qyzmet kórsetý ortalyqtaryn ashýdy kózdep otyrmyz. Bul ortalyqtarda azamattardyń ká­sipkerlikke tartylýyna baǵyt-baǵ­dar beriledi, memleket tarapynan qolǵa alynyp jatqan is-sharalar boıynsha jergilikti turǵyndarǵa qoldaý kórsetiledi», dedi A. Myrzahmetov. Ol óziniń sózinde sondaı-aq, ındýs­trııalandyrý baǵyttaryn odan ári jandandyrý, jańa salalardy damytý máse­lelerin de nazarda ustaıtynyn jet­kizdi. «Búginde biz Úkimetpen bel­sendi túrde jumys júrgizip kelemiz. Barlyq jerlerde jumys toptary qu­rylǵan. Bizdiń barlyq salalyq komı­tet­terimizdi bilikti kásipkerler basqa­rady. Basym baǵytqa ıe salalar boıyn­sha baǵdarlamalar qolǵa alynyp, ázirlený ústinde. О́ńirlik klasterlerge de aıryqsha mán berilýde. Sol arqyly biz Úkimetpen birlesip óńirlik klasterlerdiń damýyna jaǵdaı jasaıtyn bolamyz», dedi ol. A.Myrzahmetov qarjylyq qury­lym­­dardyń qoljetimdiligi máselesiniń óte ózekti ekenine de toqtaldy. «Bul rette júzege asyrylyp jatqan arnaıy baǵdarlama bar. Ol, árıne, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy. Biraq ta, jergilikti jerlerde, ásirese, aýyldarda kepildikke qoıylatyn múlikterge qatysty másele týyndap jatady. Bul oraıda, biz túriktiń tájirıbesin na­zarǵa alyp otyrmyz. Aldaǵy ýa­qytta, Úkimetke óz usynystarymyzdy jetkizetin bolamyz. Bul bastama «Damý» qorymen, banktermen birge júzege asy­rylmaq. Jalpy alǵanda, bizdiń negiz­gi maqsatymyz – zań aıasyndaǵy jumys­tarymyzdy árdaıym jetildirip otyrý. Máselen, kez kelgen ózekti máse­lelerge baılanysty elektrondy reestr jasalady. Oǵan kez kelgen kásipker kirip, ózin tolǵandyryp júrgen máselelerge baılanysty saýaldaryn joldaı alady. Bul baǵytta jumys isteıtin bizdiń departamentterimiz bar. Olar reestrge kelip túsken saýaldardy zerdelep, saraptan ótkizip, máselelerdiń júıeli túrde sheshimin tabýyna qoldaý kórsetetin bolady. Búginde elimizdiń kásipkerlik salasy óz aıaǵynan nyq turdy. Qazirgi tańda, Nursultan Ábish­uly, Sizdiń bastamańyzben qurylǵan Ult­tyq ká­sip­kerlik palatasy bul salanyń odan ári jandanýyna qatysty óz moınyna jaýapkershilik alyp otyr», deı kele A.Myrzahmetov kásipkerlik salasynyń damýyna úles qosýǵa múddeli ekendikterin jetkizdi. Ulttyq kásipkerler palatasy bas­qar­masy tóraǵasynyń orynbasary Rahym Oshaqbaev Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńistik aıasynda kásip­kerlikpen aınaly­satyn azamattarǵa qoldaý kórse­tý baǵytynda memleket tarapy­nan aýqymdy jumystardyń qolǵa alynyp jatqanyn, bul rette, Úkimettiń bıznes-qaýymdastyqqa qa­tysty barlyq máselelerdi zerdelep, saralap shyqqanyn atap ótti. Ol sondaı-aq, otandyq kásipkerler úshin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurýdyń artyqshylyqtary týraly da aıtyp berdi. R.Oshaqbaevtyń aıtýyn­sha, barlyq sarapshylar moıyndap otyrǵandaı, Qazaqstan bıznes-ahýalda aıtarlyqtaı kóshbasshylyq bedelge ıe. «Bizde salyq tómen, jekemen­shik quqyǵy jaqsy saqtalady, retteý­shilerimizde anaǵurlym qoljetimdirek. Jalpy alǵanda, kez kelgen kásipkerlik sýbektisi, eger onda qandaı da bir prob­lema týyndaı qalsa, óz usynystaryn Úkimetke joldaı alatyndaı zańmen qorǵalǵan múmkindikteri bar, al Úki­met óz kezeginde ony barlyq múm­kindikterdi paıdalanyp sheshetin bolady. Máselen, qandaı da bir sheshimdi qabyldaý transparenttiligi jóninen, Qazaqstandaǵy bıznes-qyzyǵýshylyqty esepke alý deńgeıi jaǵynan elimiz Belarýs pen Reseıden joǵary eken. «Osylaısha, bizde ózimizge barynsha mol ınvestısııa tartýǵa múmkindigimiz kóbirek», dedi R. Oshaqbaev. Otyrys aıasynda sóz alǵan «Qa­zaqstannyń Halyq banki» AQ basqarma tóraıymy Úmit Shaıahmetova el ekono­mıkasynyń turaqty damýy úshin eń aldymen básekege qabiletti bank júıesi bolýy qajettigine toqtaldy. «El­basynyń, Úkimettiń, Ulttyq banktiń qoldaýy nátıjesinde elimizdiń bank júıesi ǵalamdyq qarjylyq daǵdarystan týǵan qıynshylyqtardy eńserdi. Alaıda, ýaqyt bizdiń aldymyzǵa jańa mindetterdi tartyp otyr. Al jalpy el ekonomıkasy men qarjylyq sektor damýy úshin arnaıy tetikterdi iske qosýdy umytpaǵan jón. Máselen, búgingi tańda biz Ulttyq bankpen birge qarjylyq-nesıelik saıasatty turaqtandyrýdy qamtamasyz etý baǵytynda jumystar júrgizip jatyrmyz. Árıne, el eko­nomıkasynyń ǵalamdyq ekonomıkalyq daǵdarystan aınalyp ótýine memleket tarapynan kórsetilgen qarjylyq qoldaý aıtarlyqtaı kómek boldy», dedi Ú.Shaıahmetova. Sondaı-aq ol, qazirgi tańda otandyq qarjylyq sektorǵa daǵdarystan keıin ózderiniń ustanymdaryn qalpyna keltirý úshin, sonymen qatar, qarjylyq sektordyń turaqty damý traektorııasyna ótýi, ǵalamdyq ekonomıkadan, Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńistikten óz ornyn alýy úshin de qoldaý qajettigine toqtaldy. «Biz 2009 jylǵy daǵdarysty eńserdik. Bul kezeńde daǵdarysqa qarsy is-sharalar oıdaǵydaı júzege asyryldy. Sondyqtan, qazirgi tańdaǵy ǵalamdyq makroekonomıkalyq jaǵdaıdyń turaq­syzdanýyna baılanysty biz Úkimetpen, bıznespen birlesip, sol kezdegideı tıis­ti sharalardy qolǵa alyp, máseleler túıinin tarqatýǵa kúsh salatyn bolamyz», dedi «Qazaqstannyń Halyq banki» AQ basqarma tóraıymy. Jıynda sóz alǵan «Kazavtobıznes» assosıasııasynyń prezıdenti, «Allıýr Avto» AQ-tyń bas dırektory Andreı Lavrentev: «Sizdiń tikeleı qol­daýy­ńyz­dyń arqasynda sońǵy 5 jyl ishin­de biz jaqsy nátıjelerge qol jetkizdik. Máselen, 2008-2013 jyl­dar aralyǵynda bizdiń óndirisimiz­diń mólsheri 5 esege deıin artty. Bul 156 mlrd. teńgeni quraıdy. 2013 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysynyń О́skemen qalasynda 38 myńnan astam jeńil avtokólik qurastyrylǵan. 2013 jyly barlyq kásiporyndardyń aınalymy 1 mlrd.-tan astam dollardy qurady. Biz jalpy qazaqstandyq naryqtyń 22 paıyzyn quraıtyn ónim óndirgen ekenbiz. Eger, álemdik tájirıbeni alatyn bolsaq, 4 jyldyń ishinde 22 paıyzǵa qol jetkizý – úlken jetistik», dedi. Osylaı deı kele, ol aldaǵy ýaqyttarda 300 myńǵa tarta avtokólik satý josparlanyp otyrǵanyn, bul 6 mlrd. AQSh dollaryn quraıtynyn jetkizdi. «Al bul avtokólikterdiń 40 paıyzǵa jýyǵyn biz­diń otandyq kásiporyndar jasaıtyn bolady», deı kele, ol bolashaqta Keden odaǵyna múshe elderge óz ónimderin eksporttaý máselesine de nazar aýdarylatynyn, jalpy alǵanda Qazaqstannyń básekege qabiletti avtokólik salasyn damytýǵa mán beriletinin atap ótti. «Bu­ǵan bizdiń múmkindigimiz jetedi. Sebe­bi, bizdiń kásiporyndarymyz jańa. Bizde burynnan qalǵan eski júıe joq. Tıisinshe, bul salany modernı­za­sııadan ótkizýdiń de qajeti joq. Kásiporyndardyń barlyǵy jańa zamanǵa saı qurylymdarmen jabdyqtalǵan. Sondyqtan, bolashaqta biz bul salany damytý baǵytynda aıtarlyqtaı basymdyqtarǵa ıe birqatar jobalardy júzege asyratyn bolamyz», dedi A.Lavrentev. Bul kúni «Iýtarııa ltd» JShS bas dırektory Sáýle Shaýenova da sóz aldy. Ol óziniń sózinde Elbasyna óziniń kásip­ornynyń atynan Qazaqstanda shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa qoldaý kór­setilip jatqany úshin alǵysyn bildirdi. «Bizdi bul baǵytta arnaıy baǵdarlamanyń bar ekendigi qýantady. Kóptegen kásiporyndar ózderiniń bıznesin ashýǵa qol jetkizdi. О́ndiristik áleýetin damytýǵa múmkindik aldy. 2003 jyly men táýekelge baryp, Jezqazǵan qalasynda shaǵyn ǵana kásiporyn ashtym. Biz kózge onsha kórinbeıtin azyn-aýlaq jumystardan bastadyq. Olar: dızaın, jarnama, shıkizat jetkizý, t.b. Eger, shynymdy aıtsam, alǵashynda óte qıyn boldy. Sebebi, qarjydan tarshylyq kórdik, kepildikke qoıatyn múlik bolmady, tekseris te kóp boldy. Biraq, men úlken, aýqymdy kásiporyndy ashýdy únemi armandap júrdim. Sondyqtan, memlekettiń qoldaýy arqasynda, shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalardyń qabyldanýynyń arqasynda biz birqatar ınvestısııalyq baǵdarlamalardy júzege asyrdyq», deı kele olardyń «Bıznestiń jol kartasy -2020», «Jumyspen qamtý-2020», «Kásiporyndardyń ınfraqurylymy», «Sýbsıdııalandyrý», «Dýaldy júıe negizinde oqytý» syndy bastamalar men baǵdarlamalar negizinde júzege asyrylǵanyn atap ótti. «Qurmetti Nursultan Ábishuly, 2010 jyly Metal­lýrgterdiń I forýmynda Siz bizdiń kórme ekspozısııamyzdy tamashalap, ónimderimizben tanysqan edińiz. Sol kezde Siz: «Men árqashan bıznes bastamalarǵa qoldaý kórsetemin. Eshteńeden qoryqpańyz. Men sizge sáttilik tileımin», dep aıtqan edińiz. Sizdiń bul sózińiz bizge úlken qoldaý boldy», dedi S.Shaýenova. Osylaı deı kele, ol 2011 jyly Jezqazǵan qalasynda tigin fabrı­kasynyń qurylysyn aıaqtap, ony iske qosqandaryna toqtaldy. «Bul kásiporyn biz úshin óte mańyzdy. Fabrıka 250 jańa jumys ornyn qamtıdy. Bizdiń fabrıkamyzdyń júıesi tolyqtaı avtomattandyrylǵan. Qazirgi tańda biz kez kelgen tigin ónimderin jasap, daıyndaı alamyz. Bul biz úshin, árı­ne, maqtanysh. Biz ózimizdiń ınno­vasııa­lyq jobalarymyzdy «Qazaqmys» kor­porasııasynyń qoldaýy negizinde de júzege asyrdyq. Bul korporasııa uzaq merzimdegi jobalardy júzege asyrýǵa úlken qoldaý kórsetip keledi. Sol arqyly biz óndiristik áleýetimizdi kóterdik, dýaldy júıe arqyly oqytqan jas kadrlardyń kásibı biliktiligin kóterdik. Bul oraıda bizdiń alǵysymyz sheksiz. Al qazirgi tańda, biz Sátbaev qala­synda ekinshi jobamyzdy júzege asyra bastadyq. Bul – halyqtyń tur­mys­tyq qajetin óteýge arnalǵan kásip­oryn. Kásiporynnyń ataýy – «Indýs­trııalyq qyzmet kórsetý kesheni».     Bizdiń oıymyzsha, ómir súrý sapasy qyzmet kórsetýdiń sapasymen ólshenedi. Árıne, muny kadrsyz sheshý múmkin emes. Biz «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda, dýaldy oqytý júıesi negizinde jumyspen qamtý ortalyqtary arqyly jaqsy kadrlardy oqytyp shyǵardyq. Qazirgi tańda kásiporyndaǵy jumysshylardyń 55 paıyzyn jastar quraıdy. Biz Túrkııadaǵy kásipkerlermen birlesip, jeńil ónerkásipke arnalǵan tigin qural-jabdyqtar shyǵaratyn bolamyz, toqyma ónerkásibin damytatyn bolamyz. Bul joba negizinde 200 jańa jumys ornyn ashý kózdelip otyr. Tobyqtaı túıinmen alǵanda, bizdiń kásiporyndarymyz básekege qabiletti», dedi «Iýtarııa ltd» JShS bas dırektory. Osylaı deı kele, ol memleket tarapynan kásipkerlik salasyna kórsetilip jatqan qoldaýy úshin Elbasyǵa alǵysyn jetkize kele, shaǵyn jáne orta bıznes salasy, ol júzege asyratyn bıznes jobalar óz kezeginde el ekonomıkasynyń óristeýine zor yqpal etetinin atap ótti. Otyrysty qorytyndylaǵan Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev kásipkerliktiń ekonomıkany alǵa jyljytatyn qozǵaýshy kúsh ekenin taǵy bir eske salyp ótti. «Shaǵyn jáne orta bıznes – myǵym orta taptyń irgetasy. Bú­tin­deı alǵanda, bizde bul sektorda oń ózge­ris­ter qalyptasýda. О́tken jyldyń qorytyndysynda bıznespen aınalysýshylar sany 8 paıyzǵa ósip, 2,6 mıllıon adamdy qurady. Shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileri óndirgen ónim kólemi 9 trıllıon teńgege jetip, 3,3 paıyzǵa ósti», degen Elbasy sony­men bir­ge, osyndaı oń aǵymdarmen qa­tar keıbir keleńsiz jaıttardyń bar eken­digin de jasyrmady. Ekonomıkadaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi sońǵy jyldary ishki jalpy ónimniń 17 paıyzy deńgeıinde toqtap tur. Kásipkerlik sýbektiler sanynyń kóptigine qaramastan, res­pýb­lıkalyq bıýdjetke túsetin kiristerdiń 70 paıyzyn bar bolǵany 400 iri salyq tóleýshiler ǵana qamtamasyz etýde. Iаǵnı, barlyq bıznesmenderdiń 0,2 paıyzy ǵana osynshalyq qomaqty úles qosyp otyr. Onyń ústine negizgi kapıtalǵa salynatyn ishki jeke ınvestısııalardyń ósý qarqyny IJО́ ósý qarqynynan keıin qalyp keledi. Eger daǵdarys aldyndaǵy kezeńde olardyń IJО́-ge úlesi 18,4 paıyzdy qurasa, 2013 jyldyń qorytyndysynda ol bar bolǵany 13 paıyz boldy. Tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń kelýi 2013 jyly 9,7 mıllıard dollardy qurady. Bul 2012 jylǵy kórsetkishten 4 mıllıard dollarǵa az. Osy jaǵdaılardy baıandaı kele Memleket basshysy aldynda turǵan negizgi mindet bıznes úshin OESR el­deriniń deńgeıindegi jaǵdaıdy qalyp­tastyrý ekendigin atap kórsetti. Osy­ǵan qol jetkizý úshin keshendi sha­ra­lar qabyldaý qajet. Sonyń ishinde memlekettik retteý sharalaryn aıtar­lyqtaı jetildire túsý mindeti alǵa qoıylyp otyr. «Men osy baǵyttaǵy túbegeıli sharalar týraly Jarlyqqa qol qoıdym. Bıznesti tekserýge moratorıı jarııalandy. 2015 jyldan bastap josparly tekserýler ótkenniń úlesinde qalady. Biz mundaı moratorııdi birinshi ret jarııalap otyrǵanymyz joq. Biraq, ony alǵan kezde shaǵymdar shabýylyna qaıta tap bolyp jatamyz. Demek, máselege qaıta oralyp jatpas úshin Úkimetke meniń Jarlyǵymdy sapaly oryndaýǵa kúsh salý kerek», dep atap kórsetken Elbasy ústimizdegi jyly ruqsat berý jáne qulaqtandyrý júıesin túbegeıli ońtaılandyrý, týraly zań qabyldanatynyn eske saldy. Sondaı-aq, ruqsat berýdi avtomattandyrý da aıaqtalady. Budan bylaı barlyq normatıvtik aktiler jobalary bızneske qatysty retteý yqpaly jónindegi testten ótkiziletin bolady. Demek, barlyq memlekettik qyzmettiń bıznes-úderisin jan-jaqty taldaýdan ótkizý qajet. Bul jumysty Ulttyq kásipkerler palatasynyń óńir­lik ókildikterin qatystyra otyryp, jer­gilikti jerden bastaǵan jón bolady. Ákimdikter olarǵa tolyqtaı qoldaý jumystaryn kórsetýi qajet. Osyǵan oraı Memleket basshysy Úkimetke jergilikti organdarmen bir­lese otyryp, Ulttyq kásipkerler pala­tasymen ózara árekettestiktiń reg­lamentin bekitýdi tapsyrdy. «Palata bıznesmenderdiń quqyqtary men múddelerin qorǵaýǵa belsene qatysýy tıis. Muny, mysal úshin, Pre­zıdenttiń bıznesti qorǵaý saıtyna kelip túsip jatqan shaǵymdar men ótinishterdi qaraýǵa, onyń qatysýyn qamtamasyz etý isinen bastaýǵa bolady. Munyń ózi jaǵdaıdy baǵalaý jumystaryn memlekettik organdarǵa táýelsiz júrgizýge múmkindik berer edi», degen Qazaqstan Prezıdenti sózdiń kelesi kezeginde elimizde Bıznes-Ombýdsmen qyzmeti engiziletindigin, óndiriske nemese ınfraqurylymdyq jobalarǵa eleýli qarjy salǵan ulttyq ınvestorlardyń onyń derbes qorǵaýynda bolatyndyǵyn málimdedi. Sonymen qatar, Ulttyq qor­dan ekonomıkany damytý úshin 1 trıllıon teńgeniń bólinetindigin aıtty. «Tek bıylǵy jyldyń ózinde eko­nomıkaǵa 500 mıllıard teńge baǵyt­talatyn bolady. Munyń 100 mıllıard teńgesi shaǵyn jáne orta bızneske, 250 mıllıard teńgesi problemalyq nesıeler máselesin sheshý, 150 mıllıard teńgesi ındýstrııalandyrý jáne ınfraqurylym jobalaryna baǵyttalady. Bul qarjy kelesi aptada bólinedi. Qarjyny jum­saýdy qadaǵalap otyratyn komıssııa qurylatyn bolady», dedi Elbasy. Sonymen qosa Memleket basshysy qoljetimdi kóleńkeli rynokty da­my­­tý, ıaǵnı qarjy sektoryn dol­larla­­nýdan aryltý úshin yntalandyrý pake­tin ázirleý jóninde tapsyrma berdi. Mun­daı ınvestısııalardyń ishki kóz­derine Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınet­aqy qorynyń aktıvteri yqpal etken bolar edi. «Ulttyq bankke Úkimetpen birlese otyryp, birinshi maýsymǵa deıin Qor aktıvterin ınvestısııalaý, sonyń ishinde bankterdiń uzaq merzimdi depozıtterin ornalastyrý strategııasyn ázirleýdi tapsyramyn», dedi N. Nazarbaev. Memleket basshysy sonymen qosa 2017 jyldyń 1 qańtarynan bas­­tap, ha­lyq­tyń kirisin jalpyǵa ortaq deklara­sııa­laýdyń engizile­tindigin, munan keıin shyǵyndardy dekla­ra­sııalaýdyń qolǵa alynatyndyǵyn da eske saldy. «Bul shara bizdiń ekonomıkamyzdyń úlken bóligin kóleńkeden alyp shy­ǵyp, bizdi damyǵan elderdiń ekono­mı­ka­lyq transparenttilik deńgeıine jaqyn­datady. Kóleńkeli ekonomıka – ekonomıkany turaqty damytýdyń birinshi jaýy jáne sybaılas jemqor­lyqtyń eń jaqyn dosy. Barlyq damyǵan elder tek HHI ǵasyrdyń basynda ǵana jalpyǵa ortaq deklarasııalaý úderisin aıaqtap, ony jolǵa qoıdy», dedi Elbasy. Nursultan Nazarbaevtyń atap kórsetkenindeı, álemdik tájirıbe jal­pyǵa ortaq deklarasııalaý rejimin engizý aldynda kapıtaldy amnıstııalaýdyń jalpyǵa ortaq sharasyn júrgizý qa­jettigin kórsetip otyr. Osyǵan oraı Mem­leket basshysy Ulttyq bankke Úki­­metpen birlese otyryp, ústimizdegi jyl­dyń birinshi maýsymyna deıin kapıtaldy amnıstııalaý týraly zań jobasyn óz qaraýyna engizýdi tapsyrdy. «Bizdiń munyń aldyndaǵy qoldanǵan ádisterimizden bir aıyrmashylyǵy, bul aksııa jalpyǵa ortaq deklarasııalaý­dy engizgenge deıin áreket etýi tıis. Baǵ­darlamanyń shynaıylyǵyn, jedel­digin, qupııalylyǵyn jáne na­ryq­qa sáı­kestigin qamtamasyz etý qajet», dep atap kórsetti Memleket basshysy. Qýatty kásipkerlikti damytý úshin qazaqstandyq bızneske jańa eksport­tyq baǵyttar qajet. Sondyqtan ekono­mı­kalyq ıntegrasııa negizgi mańyzǵa ıe bolady. «Biz buǵan sanaly túrde barýdamyz. Búgingi kúni eshkim de tuıyq keńistikte ómir súrip jatqan joq. Eger, Reseı ry­nogy bizdiń aldymyzdan barlyq baǵyt­tar boıynsha ashylatyn bolsa, biz­diń elimizde ónim óndirý kezi kelgen­de 8 ese ósetin bolady», degen Elba­sy qa­­lyp­tasqan kásipkerliktiń mańyz­dy bir belgisi onyń ózin-ózi rette­gish­tik qa­sıetke ıe bolýy ekendigin atap kórsetti. Sondyqtan Ulttyq kásipkerler palatasy tıisti zańdy ázirleýge belsene kirisýi kerek. Memleket óz kezeginde ózin-ózi retteýshi uıymdardy baqylaý jasaý­dy júzege asyra otyryp, rynoktyń barlyq sýbektilerine baqylaý jasaýdan bas tartýy tıis. Osylaı degen Elbasy 2009 jyl­ǵy daǵdarys kezinde memlekettiń eko­no­mıkaǵa qatysýshylyǵyn arttyrýǵa májbúr bolǵandyǵyn eske saldy. «Qazir jeke sektordan shyǵýdyń ýa­qyty jetti. Jekeshelendirýdiń ekinshi tolqynyn júrgizý isin de osy sebepten qolǵa alyp otyrmyz. Ulttyq kásip­kerler palatasy bul úderiske belsene qatysa otyryp, onyń ashyqtyǵyn qam­ta­masyz etýge qosymsha qýat berýi qa­jet. Bizge memlekettiń rynoktyq orta­da­ǵy áreketi qashan jáne qalaı júre­tin­digi týraly aıqyn kartınanyń bolýy mańyzdy», dedi Elbasy. Osy rette aldymyzdaǵy EKSPO-2017 kórmesi kóptegen bıznes­men­der úshin úlken múmkindikterdiń tere­zesin ashatyndyǵyn eske saldy. «Aldyn-ala baǵalaýlar boıynsha EKSPO qurylysynyń birinshi ke­ze­ginde ǵana mıllıon metr kabel ónimderi, jarty mıllıon tonna sement, iri kólemde armatýralar men kirpishter qajet etiledi. Munyń bárin biz ózimiz shy­ǵara alamyz. Sondyqtan «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompa­nııasy men Ulttyq kásipkerler palata­syna kór­mege ázirlik jumysyna bıznestiń bel­sen­di qatysýy týraly arnaıy baǵ­dar­la­ma ázirleýdi tapsyramyn», dedi N.Nazarbaev. Qazir ındýstrııalandyrý baǵdar­lama­synyń ekinshi kezegine ázirlik jumys­tary aıaqtalý ústinde. Osyǵan oraı Elbasy bizdiń ulttyq salalarymyz­dy: munaı-gaz, taý-ken metallýrgııa, aýyl sharýashylyǵy salala­ryn damytý qajettigin, naq osy salalarda biz­diń ekonomıkalyq artyqshy­lyq­tary­myz­dyń shoǵyrlanǵandyǵyn eske salyp ótti. Maqsat – bul salalardy báseke­les­tikke qabiletti jáne joǵary ónimdi etý. Sondaı-aq, óńdeý ónerkásibin, eń aldy­men, munaı óńdeý, munaı hımııasy, mashına jasaý, aýyl sharýashylyǵy, taǵam ónimderin óńdeý ónerkásibin damy­týdyń mańyzy zor. Bul isterde dás­túrli salalar arqaýynda ekonomıkany ártaraptandyrý bolyp tabylady. Elbasy sonymen qatar, týrızm men qyz­­met kórsetý sektoryn damytý, ǵy­lym­dy qajet etetin ekonomıka negiz­derin qalyptastyrý isine de mán berý qajettigin eskertti. Alǵa qoıylǵan mindetterdi júzege asyrý úshin joǵary bilikti tehnıkalyq mamandar qajet bolady. Qazirgi kúni joǵary oqý oryndary stýdentteri men tehnıkalyq óndiristik oqýdy uıymdastyrý qatynasy 50/50 bolyp otyr. Al ekonomıkasy damyǵan elderde bul kórsetkish – 40/60. Eger biz tehnıkalyq mamandyqtardyń jetkilikti sanyn ázirlemesek, onda ındýstrııalandyrýda tabysqa jete almaımyz. Búkilálemdik banktiń málimeti boıynsha, 192 eldiń tek 16 paıyzynda ǵana ekonomıkalyq ósim naqty kapıtalmen, 20 paıyzynda – tabıǵı baılyqtarmen, al 64 paıyzynda adamı resýrstarmen qamtamasyz etiledi eken. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy kásiptik jáne tehnıkalyq bilim berýge úzdik álemdik standarttardy engizý qajettigin atap kórsetti. «Qazirgi qoldanystaǵy kásiptik-teh­nıkalyq bilim júıesin dýaldyq oqy­týǵa tolyq kóshirý qajet. Qazaqstanda jańa ınfraqurylymdardy jáne al­dyńǵy qatarly kolledjder jelisin damytý kerek. Bul Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń, bútindeı alǵanda, Úki­mettiń mindeti. Ulttyq kásipkerler pala­tasy bul reformaǵa belsene qa­tysyp, túlekterdiń sapasyn táýelsiz baǵalaý isin bastaǵany jón», degen Qazaqstan Prezıdenti salalyq assosıasııalar janynan jumys berýshilerdiń arnaýly ortalyqtaryn, sondaı-aq aýyldyq jerlerdegi isterin endi bas­ta­ǵan kásipkerler úshin bıznes-mektepter qurý qajettigin aıtty. Osy rette umytylǵan júıe – tálimgerlik máselesin qozǵap, qalyptasqan bıznesmenderdiń óz isterin endi bastaǵandarmen tájirıbe bólisý dástúrin engizýge ekpin túsirdi. Mu­nyń ózi bıznestiń áleýmettik jaýap­­kershiliginiń bir túri bolyp taby­latyndyǵyn aıtty. Úkimet pen Ulttyq kásipkerler pa­la­tasynyń barlyq júrgizgen ju­mys­­tary endigi jerde Búkilálemdik bank­tiń «Bıznesti júrgizý» reıtıngisi aıasynda baǵalanbaq. Osy jaǵdaıdy basa kórsetken Memleket basshysy 2016 jyly osy reıtıng boıynsha al­­dyń­ǵy qatardaǵy 30 eldiń ishine ený min­detin alǵa qoıdy. «Bizde bul máse­lede eki problemaly sala bar. Olar qurylys pen halyqaralyq saý­da. Má­selen, «Halyqaralyq saý­da» ın­dı­katory boıynsha biz eń sońǵy oryn­dardyń birindemiz. Demek, keden­dik ákim­shiliktendirýdiń qazirgi qolda­nys­taǵy júıesi túbegeıli refor­malaý­dy qajet etedi», dep atap kór­setken Memleket basshysy Úkimet pen Ult­tyq kásipkerler palatasyna atal­ǵan ba­ǵyt­tar boıynsha qajetti qarjy­lan­dyrýdy qarastyra otyryp, biryńǵaı baǵdarlama ázirleýdi tapsyrdy. Bul baǵdarlamanyń biryńǵaı operatory retinde Ulttyq kásipkerler palatasy belgilendi. Memleket basshysy óz sózin qory­tyndylaı kele otandyq ınvestorlardyń qa­lyptasyp, damýyna memleket tarapynan barynsha kómek kórsetilip kele jatqandyǵyn, endigi kezek ınves­tor­lardyń ózine kelgendigin, olar otan­dyq ekonomıkany damytýda negizgi tut­qalardyń birine aınalǵandyǵyn atap kórsete kele, qalyptasyp otyrǵan qalta­ly bıznes ıelerin óz qarjylaryn eli­miz­di kórkeıtý úshin jumsaýǵa sha­qyrdy. Suńǵat ÁLIPBAI, Láıla EDILQYZY, «Egemen Qazaqstan». ----------------------------------------- Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.