Ádebıet • 15 Mamyr, 2022

О́mirde ózindik iz qaldyrǵan

111 ret kórsetildi

HH ǵasyrdyń basyndaǵy qazaqtyń kórkem ádebıetiniń damýyna úles qosqan kórnekti mádenı qaıratkerlerdiń biri aqyn Ǵalym Maldybaev. Ol alyptar toby qataryndaǵy Beıimbet Maılın, Ilııas Jansúgirovtermen jaqyn aralasqan. Al jerlesteri Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músirepovpen dostyq qarym-qatynasta, shyǵarmashylyq yntymaqtastyqta bolǵan.

Jýyrda Petropavldaǵy S.Muqanov atyn­daǵy oblystyq ámbebap kitaphanada aqynnyń týǵanyna 120 jyl tolýyna baılanysty úlken ádebı kesh ótti. Kitaphana qyzmetkerleri uıymdastyrǵan bul sharaǵa jergilikti aqyn-jazýshylar, ádebıetshi ǵalymdar, aqynnyń kózin kórgen adamdar, stýdentter, týystary men balalary qatysty.

О́z zamanynyń ádebıetshi, jýrnalıst, baspagerlerimen salystyrǵanda Ǵalym Maldy­baev tereń bilim alǵan adam. Áýeli aýyl moldasynan saýatyn ashqan ol keıin Petropavldaǵy «Sovpartshkoldy», Máskeýdegi Kúnshyǵys elderi eńbekshileriniń ýnıversıtetin (KÝTV), keıin qazaqtyń jýrnalıstıka ınstıtýtyn (KIJ) bitirgen.

Ǵalym Maldybaevtyń epıkalyq týyndy­larynyń biri «Qyrym qyzy» poemasy mektep oqýlyqtaryna engizilgen. Onyń sulý qyzdyń synyn sıpattaǵan:

Aq júzdi, bota kózdi, qara qasty,

Qyr muryn, alma erin, jibek shashty.

Qaz moıyn, qarshyǵa tós, kepter ıyq

Sabyrly, jarqyn minez yqylasty...   

– degen sııaqty óleń joldaryn sol kezdiń jas­tary jattap alyp, kóńil bildirgen qyzdaryna jappaı aıtatyn bolǵan. Aqynnyń qalamynan «Oraq pen balǵa», «Dóńgelek»,  «Qyrym qyzy», «Qaldyrǵan», «Jeldirme» jáne «Poemalar men óleńderi» atty jyr jınaqtary ómirge kelgen. Sondyqtan da aqynnyń esimin ádebıetsúıer qaýym ǵana emes jalpy kópshilik jaqsy tanyǵan.

Ǵalym aǵamyzdyń qaıratkerlik qyrla­rynyń biri – onyń gazet jumysyn uıymdas­tyrýdaǵy sheberligi. Ortalyq ókimet onyń osy qasıetin tıimdi paıdalanyp, oǵan Aqmo­lada «Jańaarqa», Oralda «Qyzyl tý», Pav­lodarda «Kolhoz», Baıanda «Lenın joly», Balqashta «Jumysshy» gazetterin shyǵaryp, olardyń jumystaryn jolǵa qoıýǵa jumsaǵan. Barǵan jerlerinde keminde 1-2 jyldan turyp, jańa gazetterdiń aıaǵynan qaz turyp ketýin qamtamasyz etip, basqa qalalarǵa aýysyp otyrǵan. Akademık jazýshy Sábıt Muqa­nov óziniń esteliginde: «Qoǵamdyq isteriniń ishinde Ǵalym qazaq-keńes ádebıetiniń kadrlaryn ósirýge de eleýli eńbek sińirdi», dep Qyzyljarda – Es­maǵambet Ysmaıylov, Kerekýde – Dıhan Ábilev, Oralda – Ǵabdol Slanov, Aqmolada – Seıit­jan Omarov sııaqty jastardy ádebıetke baýlyp, olardy ortalyqqa tartyp, keıin qazaq ádebıetiniń damýyna úles qosqan kórnekti aqyn-jazý­shylarǵa aınalýyna úles qosqanyn aıtady. Olardyń bári de Ǵalym Maldybaevtyń ózderine ustaz bolǵan eńbekterin umytpaıdy. Mysaly, aqyn Dıhan Ábilev «Ǵalekeńe» degen óleńinde by­laı deıdi:

«Áli de alystan, áli de tótemenen

Aǵa ediń meni óleńge jetelegen.

Qunan bop qalǵan byltyr asaý taıdy

Báıgeden keltirem dep kótermemen»,

– deıdi.

Ǵalym Maldybaev óz zamanyn jyrlaǵan aqyn. Sondyqtan ol keńestik ómir saltyn madaqtamaı qoıǵan joq. «Balǵa-Oraq», «Lenın» degen óleńderi soǵan mysal. Qanquıly ókimet talaı aqyn-jazýshylardy aldymen ózin maqtatyp, artynan qýǵynǵa saldy emes pe? Ǵalekeń de onyń azabyn bastan keshken adam. 1937-1938 jyldary ol elden ketip, Sibirdiń ormandarynda bas saýǵalaýǵa májbúr bolady. Jasynan bekzat, názik turpatty aqynǵa qýǵyn-súrginde sýyq tıip, densaýlyǵyna zııan keledi. 1939 jyly Almatyǵa oralǵanymen oǵan týǵan jerdiń aýasy ǵana shıpa ekendigi aıtylyp, soǵys jyldarynda Qyzyljarǵa oralady. Munda oblystyq gazette istep, onyń órkendeýine, qoǵamdyq ómirdegi bedeliniń artýyna úles qosty. Alaıda ókpeden tıgen naýqas meńdep, dárigerler oǵan tek aýyldy jerlerde turýǵa  keńes beredi. Týǵan aýyly Jańajolǵa kelip turǵanymen ol shyǵarmashylyqtan, oblystaǵy ádebı ortanyń órkendeýinen qol úzgen joq. Aqyndar aıtysyn ótkizýde de belsendilik kórsetip júrdi. Igibaı Álibaev, Ahmetjan Nurtazın, Temirǵalı Qasenov, Ýahıt Temirbekov sııaqty aqyndardyń halyqqa tanylýyna, olardyń «oblystyq halyq aqyny» ataǵyn alýlaryna úles qosty.

Ǵalekeńniń ómirdegi mol qazynasynyń biri artyna tastap ketken on perzenti. Aqbaıan, Shashýbaı, Abaı, Álııa, Alma, Altaı, Shákirbaı, Ǵalııa, Sábıt, Aq­jaıyq sııaqty balalarynyń bári elge úlgi-ónege bolar tamasha azamattar bolyp ósti. Áke jolyn qý­ǵan sonyń biri, sút ­kenjesi – Sábıt Maldybaev qa­zir respýblı­kalyq «Kazahstanskaıa pravda» gaze­tiniń bas redak­tory qyzmetinde.

Ǵalym Maldybaevqa arnalǵan ádebı keshte belgili aqyn-jazýshylar, ǵalymdar Jarasbaı Súleımenov, Janar Talasbaeva, 95 jastaǵy qart ustaz, Ǵalekeńniń aldyn kórgen Jumash Seıit­bekov, qyzy Ǵalııa Maldybaeva jáne t.b.  estelik­ter aıtty. Aqyndar men stýdent jastar óleńder oqydy.

Sońǵy jańalyqtar

Shabyt shaqyratyn shahar

Elorda • Keshe

Aqjaınaq astana

Elorda • Keshe

Ozyq óndiris ornynda boldy

Aımaqtar • Keshe

Dımash pen Djekson

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar