Osyndaı saıası turǵydan mańyzdy kezeńde elimizdiń ár óńirinde referendýmǵa qatysty túrli jıyn ótip, sarapshylar óz pikirlerimen bólisip jatyr. Elordada Prezıdent janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń uıymdastyrýymen konstıtýsııalyq reformalarǵa arnalǵan dóńgelek ústel ótti. Jıyn barysynda Memleket basshysy usynǵan saıası jáne quqyqtyq reformalar talqylandy.
Sarapshylar keńesiniń tóraǵasy, professor Sergeı Ýdarsev forýmdy ashqannan keıin aldaǵy ótetin referendýmnyń el tarıhy úshin mańyzdy ekenin atap ótti. Komıssııa músheleri Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý jóninde referendým ótkizý shynaıy jáne demokratııalyq jol dep atap ótti.
«Elimizdiń konstıtýsııasyna engiziletin ózgerister men tolyqtyrýlar elimizdi demokratııalyq jolmen ári qaraı damýyn nyǵaıtady. Jalpy, osy túzetýler men tolyqtyrýlardy úsh baǵytqa bólýge bolady. Birinshisi, bılik arasyndaǵy qarym-qatynasty ońtaılandyrýǵa, ekinshiden, halyqtyń memlekettik basqarý isine qatysýyn keńeıtýge, úshinshiden, adamnyń jáne azamattyń quqyqtaryn qorǵaýdy, saqtaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan», dep túsindirdi Prezıdent janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń hatshysy Tastemir Ábishev.
Spıker óz sózinde Ata Zańdaǵy birinshi baptyń áli durys jumys istemeı turǵanyn atap ótti. Máselen, adam jáne onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary memleket úshin eń joǵary qazyna jáne qundylyq ekeni birinshi bapta aıtylǵan.
«Bul bap áli durys jumys istemeı otyr. Nege? Sebebi bizdiń azamattar jáne elimizde turǵylyqty nemese ýaqytsha turyp jatqan sheteldik azamattar men qandastar Konstıtýsııalyq keńeske óz aryz-shaǵymdaryn jaza almaıdy. Bul turǵyda olardyń quqyqtary shektelgen. Osyndaı shekteýlerdi alyp tastaý úshin jáne eldegi adam quqyqtarynyń saqtalýyn álemdik standarttarǵa sáıkestendirý maqsatynda Konstıtýsııalyq sot qurylyp otyr. Endi eńbekshil mıgranttar, azamattyǵy joq adamdardyń bári Konstıtýsııalyq sotqa belgilengen tártippen shaǵym jazýǵa tolyq quqyǵy bar», dedi T.Ábishev.
Onyń aıtýynsha, reforma elimizdi basqarýdyń tıimdi nysandaryn belgileýge, demokratııalandyrýdyń ári qaraı halyqaralyq standarttarǵa saı damýyna baǵyttalǵan.
«Qazirgi tańda biz sýperprezıdenttik respýblıkadan ketip, yqpaldy Parlamenti bar, esep beretin Úkimeti bar prezıdenttik basqarý nysanyndaǵy respýblıkaǵa kóshemiz. О́zderińiz biletindeı, oblys máslıhattarynyń depýtattary eki júıemen saılanady. Al aýdandyq jáne qalalyq máslıhattar tek majorıtarlyq júıemen saılanady», dep túsindirdi T.Ábishev.
«Qazaqstannyń Azamattyq alıansy» zańdy tulǵalar birlestigi prezıdenti Baný Nurǵazıevanyń sózine súıensek, Konstıtýsııaǵa engizilip jatqan ózgerister halyqqa qajet. О́ıtkeni bul ózgerister «Halyq únine qulaq asatyn» memleket tujyrymdamasyna saı keledi. Qoǵamdy demokratııalandyrýdyń irgetasyn qalaıdy.
«Buǵan deıin barlyq depýtat pen taǵaıyndalatyn tulǵalar tek saıası partııalar arqyly saılanyp keldi. Ol kezdegi júıe proporsıonaldyq dep ataldy. Al búgingi tańda aralas júıe ázirlendi. Ol majorıtarlyq dep atalady. Iаǵnı munda qandaı da bolsyn eliniń damýyna úles qosqysy kelgen azamat «men bolamyn» dep óziniń arnaıy jobasy arqyly saılana alady. Aıta ketý kerek, halyq bárin biledi, túsinedi. Kimniń ádiletsiz, kimniń qýlyq-sumdyqpen júrgenin biledi», dedi Baný Nurǵazıeva. Onyń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta saıası partııalar kóbeıip, olardyń arasynda básekelestik artpaq. Ásirese 98-baptaǵy jańa ózgertýlerdiń bárinde adam quqyqtaryna nazar aýdarylyp otyr.
«Eń aýqymdy deıtin ózgeristerdiń biri – jer týraly norma. Iаǵnı jerdiń jáne tabıǵı resýrstardyń ıesi halyq. Endi jer máselesine qatysty qandaı da daý bolsa, memleket ózi sheshim shyǵarmaıdy. Tek halyqtyń suraýymen jumys isteı alady», dedi B.Nurǵazıeva.
Komıssııanyń birqatar múshesi qoǵam men memlekettiń turaqtylyǵy men qaýipsizdigine kepildik beretin eldiń konstıtýsııalyq júıesin nyǵaıtýǵa jáne jańǵyrtýǵa nazar aýdardy. Sonymen qatar Komıssııa sarapshylary Memleket basshysy usynǵan jańa konstıtýsııalyq model naqty saıası turaqtylyqty, qoǵamdyq kelisimdi, búkil halyqtyń ıgiligi úshin ekonomıkalyq damýdy qamtamasyz etýge múmkindik beretinine toqtaldy. Adam men azamattyń quqyqtary men bostandyqtaryn halyqaralyq standarttar deńgeıinde tıimdi qorǵaýǵa kepildik beretinin atap ótti.
Dóńgelek ústelge qatysýshylardyń baıandamalary men sóılegen sózderinde halyqaralyq quqyq normalaryn odan ári ımplementasııalaýdyń mańyzyna toqtaldy. Sondaı-aq jıyn barysynda adam quqyqtaryn qorǵaýdyń halyqaralyq jáne ulttyq tetikterin jetildirýdiń ózekti problemalary qozǵaldy.
Jalpy alǵanda, forýmǵa qatysýshylar usynylǵan saıası jáne quqyqtyq reformalardy qoldady, Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryn aǵymdaǵy jylǵy 5 maýsymdaǵy respýblıkalyq referendýmǵa belsendi qatysýǵa shaqyrdy.
Dóńgelek ústel jumysyna memlekettik organdar men YEU, BAQ, halyqaralyq uıymdar, joǵary oqý oryndary men Qazaqstannyń ǵylymı qoǵamdastyǵynyń ókilderi de qatysty.
