Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Qazaqstan qurylysshylar odaǵy – aýmaǵy áleýetti qoǵamdyq qurylym. Elimizdiń 1214 kompanııasyn biriktirip otyr. Odaq basshysy Talǵat Erǵalıevtiń aıtýyna qaraǵanda, búgingi kúni árbir aımaqty aralap, qurylys uıymdarynyń tynys-tirshiligin baǵamdap, úı salý barysynda kezdesetin úıdeı máselelerdi sheshýge umtylýda.
«Joldaýda aıtylǵan máselelerdi qurylysshylar da qyzý qoldaýda, úmitimiz de joq emes. Salanyń serpin alar túıindi tustary eskerilip, ońynan sheshilse, ıgiligin el kórer edi. Qazir turǵyn úı baǵasynyń qymbattap ketkendigi barshaǵa belgili. Onyń ózindik sebepteri de bar», deıdi Talǵat Erǵalıev.
Aımaqtardy aralap, mán-jaımen etene jaqyn tanysyp qaıtqan odaq basshysynyń pikirinshe, el halqyn turǵyn úımen qamtamasyz etýdiń bir joly – árbir qazaqstandyqqa on sotyq jer telimin berý. Mine, sol kezde turǵyn úıge zárý bolyp júrgen adamdardyń qoljetimdi baspanaǵa ıe bolýy yqtımal. Baspana máselesi ábden shıryqqan Nur-Sultan, Almaty, Shymkent, Aqtaý, Atyraý tárizdi elimizdiń úlken qalalary mańynda baspanasyz júrgen adamdarǵa tıisinshe jer telimderi berilse, shıelenisken áleýmettik jaı ońynan sheshiler edi.
Mundaı shaǵyn aýdandardy qalyptastyrý úshin 25 trln teńge qarajat qajet eken. Osy qarajattyń 20 paıyzy elektr jelileri men shaǵyn aýdanishilik jol salýǵa ábden jetip jatyr. Qolynan is keletin árbir otaǵasy baspanasyn ózi salyp alsa, eń tıimdisi osy bolmaq. О́ıtkeni joǵary paıyzben ıpotekalyq nesıe alyp, uzaq jyl boıy qaryzdy ótegennen de áldeqaıda arzanǵa túser edi. Múmkin qurylys materıaldaryn 15-20 jyl merzimge nesıege alýǵa bolar. Eger jekemenshik úıler kóptep salynsa, iri megapolısterdegi baspanaǵa degen suranys azaıyp, básekelestik paıda bolyp, árbir sharshy metrdiń quny da tómendeýi múmkin.
«Qazir baǵanyń nelikten tym qymbat bolyp otyrǵandyǵyn tarazy basyna tartyp kórelik. 2019 jyly memleket ár sharshy metrdiń qunyn 160 myń teńge dep eseptegen, odan beri ózgergen joq. Al qurylys materıaldary jyl saıyn emes, aı saıyn qymbattap jatyr. Keıbir materıaldardyń quny tipti 150-200 paıyzǵa deıin kóterilip ketti. Bul arada mynany túsiný kerek, ózindik qun degen bar. Máselen, qurylys kompanııasy kópqabatty turǵyn úı saldy eken delik, ol tek páterdi ǵana salyp shyqqan joq, onyń aınalasyn abattandyrýǵa, kógaldandyrýǵa, lıfti qoıýǵa qarajat jumsady. Sondaı-aq turǵyn úı tek páterden turmaıdy, onyń kireberisi, baspaldaǵy bar degendeı. Osynyń barlyǵy jınalyp kelip ózindik qundy quraıdy», deıdi odaq basshysy.
Endigi bir másele qurylysqa qajetti materıaldy jergilikti jerde óndirý jáne onyń sapasy alys-jaqyn shetelden aǵyl-tegil kelip jatqan materıaldan kem bolmaýy kerek. Sonda ǵana básekelestikke túsýge jaraıdy. Eger qajetti qurylys materıaldaryn ózimizde óndirsek, árıne, turǵyn úı baǵasyna áser etetindigi daýsyz. Qazirgi kúni shetelden tasymaldanatyn qurylys materıaldary bylaı tursyn, jergilikti jerdiń ózinde óndiriletin qıyrshyq tas pen qumnyń baǵasy da aspandap ketti.
Áleýmettik máseleni jergilikti jerde shıelenistirip turǵan óte ótkir jaı – jer telimin alý úshin uzyn-sonar kezektiń paıda bolýy. Tipti Kókshetaýdyń ózinde ondaǵan jyl boıy sarylyp kezekte turǵanymen, jer telimine qol jetkize almaı kele jatqandar kóp. Iri megapolısterdi aıtasyz, qazir aýyldyq jerlerdiń ózinde osyndaı aqylǵa syımaıtyn jaı oryn alýda. Máselen, Zerendi aýdanyna qarasty Sadovyı aýylynda jer telimi kezeginde 200-den astam adam tur. Aýyldyq jerde úı salýǵa jer jetedi ǵoı dep oılaǵanyńyzben, shymbaıǵa batatyn shyndyq osy. Máseleniń baıybyna barmaqshy bolyp indete izdep kórgenimizde, kóz jetkizgenimiz jergilikti bıliktiń jer telimderin bólýdegi oralymsyzdyǵy. Aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn seriktestikter úıdiń irgesine deıin jyrtyp egin egip otyr. Osydan ondaǵan jyl buryn berilgen ruqsaty bar. Al aýyldaǵy jas otbasylary úı salý úshin jer telimin ala almaı zar qaqsap otyr. Basqasy basqa, osyndaı máseleni sheshýge bolar edi. Sonda áleýmettik másele de shıelenispes edi.
«Árbir sharshy metrdiń qymbattap ketýi jalǵyz qurylys materıaldarynyń baǵasyna baılanysty emes. Qolynan is keletin qurylysshy tabý qıynǵa aınaldy. Oblys ortalyǵyndaǵy jumyspen qamtý ortalyǵyna jıi baryp turamyn, jumysshy suraımyn. Eshqandaı mamandyǵy joq adam bolsa da jumysqa alar edim. Qara jumys istep qarajat tapsa, aıyby joq qoı. Al tas qalaýshy, kranshy, dánekerleýshi, árleýshi tárizdi mamandyq ıeleri qasqaldaqtyń qanyndaı taptyrmaıdy. Shyntýaıtynda, jastardy eńbek etýge tárbıeleý, adal eńbektiń dámin tatýǵa baýlý máselesin nazardan shyǵaryp aldyq. Biz Jańa Qazaqstandy barshamyz bolyp birlese eńbek etkende ǵana quramyz. Sondyqtan árkim óz qolynan keletin istiń naǵyz mamany bolyp, eńbek etýimiz kerek», deıdi Kókshetaý qalasyndaǵy «Jakýpov» jeke kásipkerliginiń basshysy Saıran Jaqypov.
Qurylys kompanııasy basshylarynyń aıtýlaryna qaraǵanda, qazir úı salýǵa ruqsat alý qıyn. Bul tustaǵy bezbúırek bıýrokrattyq baz baıaǵy qalpynda.
Endigi bir másele – turǵyn úıdiń sapasy. Keıingi jyldary oblys ortalyǵynda boı kótergen kópqabatty turǵyn úılerdiń sapasyna ókpe aıtýshylar az emes. Onyń ústine memlekettik baǵdarlama boıynsha salynǵan úıler ulttyq naqyshtan ada, surqaı keıipte. «Árbir úıdi arhıtektýralyq bezendirý tym qymbatqa túsetin eńbek, jobasyn jasaýǵa da qyrýar qarjy jumsalady. Bir jasap alǵan jobamen úı sala berýdi doǵarǵan jón. Sonda ǵana eldi mekenniń kórkin jaqsartýǵa bolady», deıdi jeke kásipker Saıran Jaqypov.
Saladaǵy salmaqty dúnıe az emes. Odaq basshysy Talǵat Erǵalıevtiń esepteýinshe, dál qazir elimizde turǵyn úıge zárý 11 mln adam bar. Bul máseleni sheshý úshin qurylys salasyna beriletin jeńildetilgen nesıe kólemi kóbeıtilýge tıisti. Sonda qarajatqa zárý kompanııalardyń tynysy ashylyp, jumys alǵa jyljıtyn bolady. Qalaı bolǵan kúnde de qurylys salasynyń qıyndyǵy shash etekten ekeni belgili bolyp otyr. Endigi úmit, jańarǵan dúnıeniń jasampaz bastamalary.
Aqmola oblysy
