Ǵylym • 23 Mamyr, 2022

Aı topyraǵynda ósirilgen ósimdik

21 ret kórsetildi

Adamzat tarıhynda alǵash ret Aı topyraǵynda ósimdik ósirildi. Communications Biology jýrnalynda jaqynda jarııalanǵan jańa zertteý jumysynda Florıda ýnıversıtetiniń ǵalymdary (Anna-Lisa Paul, Stephen M. Elardo jáne Robert Ferl) ósimdikterdi Aı topyraǵynda sátti ósirdi. Olar sonymen qatar Aı topyraǵyndaǵy ósimdikterdi genetıkalyq turǵydan da taldady.

Bul zertteýdi Aıda nemese bolashaqta ǵaryshtyq mıssııalar kezinde tamaq pen ottegi úshin ósimdikterdi ósirýge baǵyttalǵan alǵashqy qadam deýge bolatyndaı. Ǵalymdar Aı topyraǵynda ósirgen ósimdikti Arabıdopsıs dep atady.

Pol men Ferl Aı topyraǵymen jumys isteý múmkindigin alý úshin 11 jyl ishine NASA (The National Aeronautics and Space Administration – Aeronavtıka jáne ǵarysh keńistigin zertteý jó­nindegi ulttyq basqarma) uıy­my­na úsh ret ótinish bergen eken. Ǵalymdarda bul tájirıbeni jasaý úshin bar bolǵany 12 gramm, ıaǵnı birneshe shaı qasyq Aı to­py­raǵy boldy. Topyraq óte az bol­ǵandyqtan Pol men Fel barynsha muqııat bolýǵa tyrys­ty.

Kishkentaı Aı baqshasyn ósirý úshin zert­t­eýshiler ádette jasýsha­lardy ósirýge qoldanylatyn plas­tıka­lyq plastınalardaǵy oıyq táriz­di qudyqtardy paıda­landy. Árbir qudyqty shamamen bir gramm Aı topyraǵymen tol­­tyrǵannan keıin ǵalymdar to­py­raqty qorektik eritindimen yl­ǵal­­dandyrdy jáne arabıdopsıs ósim­diginiń birneshe tuqymyn qosty.

Arabıdopsıs ósimdik ǵyly­myn­da keńinen qoldanylady. О́ıt­keni onyń genetıkalyq kody tolyǵymen kartaǵa túsirilgen. Aı topyraǵynda arabıdopsıs ósirý zertteýshilerge topyraqtyń ósim­dikterge qalaı áser etetinin gen­dik ekspressııa deńgeıine de­ıin túsinýge múmkindik berdi.

Osylaısha, ǵalymdar Jerde ǵana emes, basqa planetalarda da azyq úshin ósimdikter ósirip kórmek.

 

Jeksen TOQTARBAI,

hımııa ǵylymdarynyń PhD doktory

Sońǵy jańalyqtar

Dollar qymbattady

Qarjy • Búgin, 10:59

Elordada áýe shary qulady

Oqıǵa • Búgin, 10:37

Qarjy mınıstriniń orynbasary taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 10:24

EQYU Bas hatshysy Qazaqstanǵa keledi

Parlament • Búgin, 09:31

Uqsas jańalyqtar