Bilim • 26 Mamyr, 2022

Qandastarǵa qamqorlyq bilim berýden bastalady

157 ret kórsetildi

Qıyrdaǵy qandastardy elge ákelý – memlekettik múdde turǵysynan, sonyń ishinde demografııalyq jaǵynan asa mańyzdy is. Degenmen qansha qalasa da atamekenine orala almaı otyrǵan qandastar jeterlik.

Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»

Bireýge uzaq, bireýge qysqa bir jyl

Al olardyń bir ǵana úmiti – perzentinde. Tym bolmasa keleshek urpaǵynyń týǵan topyraǵynda aýnap-qýnap júrgenin qalaıdy. Keıbir otbasy úshin onyń jalǵyz joly – shette 11-12 jyl bilim alyp, mektepti bitirgen balasyn Qazaqstanǵa oqýǵa jiberý. Alaıda olardyń barlyǵy birdeı ata-ananyń amanatyn aqtaı almaı júr.

Mońǵolııada týyp-ósip, sol jaqtaǵy 12 jyldyq mektepte bilim alǵan soń, elge oral­ǵan qan­dasymyz Quralaı Bolat­bek qazir elimiz­degi bedeldi ýnıversıtettiń birinde oqıdy. Ol daıyndyq bólimine túsýge emtıhan tapsyrǵanyn aıtady.

– 2018 jyly L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıver­sıtetiniń daıyndyq bólimine tústim. Men úshin daıyndyq bólimi dál batystyq uǵymmen Gap year sııaqty boldy. Iаǵnı mektep bitirip ýnıversıtetke túskenge deıin ózimdi tanýyma, kóz­qarasymdy ózgertýime, maman­dyq tańdaýyma kóp septigin tıgizdi. Daıyndyq bólimine túsý úshin oqý saýattylyǵy men matematıka saýattylyǵy páninen emtıhan tapsyrdyq. 40 baldyń 33-in jınadym. Dál neshe baldan joǵary qabyldaǵany esimde joq. Áıteýir emtıhan tapsyrǵan jastardyń joǵary upaı alǵandary Nur-Sultan qalasy men Almatyǵa, qalǵandary basqa qalalardyń daıyndyq bólimderine tústi. Múlde daıyndyq bólimine túse almaı qalǵandar saýsaqpen sanarlyq. Olar syrttaı kýrs­ta oqý arqyly daıyndalyp, bizben birge UBT tapsyrdy, – dedi Q.Bolatbek.

Stýdenttiń aıtýynsha, alǵash kelgen­degi ýaqyt mádenıettiń ózgesheligin túsinýge, qoǵamǵa beıimdelýge kóp kómek­testi. Bir jyl boıy mindetti pán­der men mamandyq boıynsha beıindi pánderge daıyndaldy. Degenmen qıyndyqtar da kezikti.

– Mońǵolııada jaqyndarymyzben ǵana qazaqsha sóılesetin edik. Mektepte mońǵolsha bilim aldym, mońǵoldardyń ortasynda óstim. Daıyndyq bóliminde qazaqsha oqyǵan kezde toptaǵy stýdentterge basynda kúlki bolatynmyn. Bir jyldan keıin ana tilimde saırap shyǵa keldim. Árıne, bul – daıyndyqtyń nátıjesi. Sodan soń Qazaqstan tarıhy páni bárimizge jeńil bolmady. Baıtaq tarıhymyzdy keńinen zertteýge osy ýaqyt úlken múmkindik syılaǵandaı. Bárinen buryn Qytaıdan kelgen qandastarymyzǵa qıyn tıdi. Olar mektepte tóte jazýmen jazdy. Sol sebepti olarǵa áripten bastap bárin qaıtadan úırenýge týra keledi. Sondyqtan daıyndyq bóliminiń bir jyly – keıbirine tym uzaq bolsa, endi birine tym qysqa ýaqyt syqyldy. Bir usynysym bar, qandastarǵa bólinetin kvota (grant) sany kóbeıgenin qalaımyn. Atamekenin ańsap jetken jastar oqýǵa túse almaı, qaıtadan kelgen eline qaı­typ ketpese eken, – deıdi Q.Bolatbek.

Talap ózgergen

Iá, keıipkerimiz daıyndyq bólimine tapsyrǵan jyly talap basqa bolatyn. Al qazir bul talaptar jeńildetilgen. О́ıtkeni 2020 jyldan bastap dıas­pora ókilderi JOO-nyń daıyndyq bólimderine emtıhansyz qabyldanady. Burynǵydaı matematıka men oqý saýat­tylyǵynan test tapsyrmaıdy, tek áńgi­me­lesýden ótse bolǵany. Bul Qazaq­­­­­s­tan Respýblıkasy joǵary jáne (nemese) joǵary oqý ornynan keıingi bi­lim berý uıymdarynyń daıyndyq bó­lim­deri qyzmetin uıymdastyrý qaǵı­dala­ryn bekitý týraly» Bilim jáne ǵy­lym mınıstrliginiń 2011 jylǵy 30 jel­­toq­sandaǵy №554 buıryǵymen bekitilgen.

Atalǵan vedomstvonyń bizge bergen jaýabyna qaraǵanda, jyl saıyn joǵary oqý oryndarynyń daıyndyq bólimderine memlekettik stıpendııamen jáne jataqhanalardaǵy oryndarmen qamtamasyz ete otyryp, Qytaı, О́zbekstan, Mońǵolııa, Reseı, Tájikstan jáne Túrikmenstannan 1 myńnan asa qandas qabyldanady. Olar daıyndyq bóliminiń baǵdarlamasy boıynsha qazaq tilin, jalpy bilim berý pánderin oqıdy, UBT-ǵa tolyq daıyndyq kýrsynan ótedi.

2022-2023 jyldary joǵary oqý oryn­dary daıyndyq bólimderiniń tyń­daý­shylaryn oqytýǵa 1 750 grant qaras­tyrylǵan.

Baıqadyńyz ba, daıyndyq bólimine túsýge talas joq. О́ıtkeni myńnan asa adamǵa 1 750 grant bólingen. Oqý­ǵa nıet bolsa, jetip-aq jatyr. Alaı­da osyǵan qaramastan, qandas­tar daıyn­dyq bólimine túsip, 1 jyl­dyq oqýdyń ózin aıaqtaı almaı shy­ǵyp qalyp jatady. Máselen, A.Baı­tursynov atyndaǵy Qostanaı ýnıver­sıtetiniń ókili (Qosymsha bilim berý bóliminiń basshysy aty-jónin kórsetpeýdi surady) qandastardyń kóbi sabaqqa qatyspaǵandyqtan oqýdan shyǵarylǵanyn jetkizdi.

– Biz daıyndyq bólimine oqýǵa tús­ken 5 stýdenttiń 4-in shyǵarýǵa máj­búr boldyq. Sebebi sabaqqa múlde qa­tys­­paıdy. Olarǵa bizdiń jáne ýnıver­sıtetimizben kelisimshartqa otyrǵan mek­tepterdiń muǵalimderi sabaq beredi. Sabaq kúndelikti kestege qoıylǵan, ádette dárister tústen keıin, ıaǵnı kún­diz bolady. Qandastar Qostanaıda tur­maıtyndyqtan, onlaın rejimde bilim alady. Sonyń ózinde sabaqqa jóndi qatyspaıdy, quddy stıpendııa úshin ǵana oqıtyndaı. Shyǵyp qalǵandary kúndiz jumys istedi. Áýelde biz olardy baqyladyq, birden shyǵaryp jibergen joqpyz. Sessııanyń qorytyndysy boıyn­sha, osyndaı sheshimge keldik. Joǵa­ry bilim alýǵa qulshynysy, nıeti bolýy kerek. Tegin joǵary bilim alýǵa múmkindik týyp turǵanda durys paıdalanýy qajet qoı. Daıyndyq bólimindegi tyńdaýshylarǵa sabaq beretin muǵalim­der osy qosymsha jumysyna kóp aqy da almaıdy. Sondyq­tan olardy keshke sabaq berýge kóndirý qıyn. Qandastarǵa jumys isteı júrip sabaqty ótkizip al­maýǵa jaǵdaı jasaıyq desek te kelmeıdi. Qalaı degenmen de sabaqqa salǵyrt qa­raýǵa bolmaıdy, oqýyn bitirgenshe ata-analary qaras­qany abzal, – deıdi ýnıversıtet ókili.

Bári ýnıversıtettiń áleýetine baılanysty

Retbek Maǵaz Qytaıdyń Altaı óńi­rinde týǵan. Qazir Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń daıyndyq bóliminde sabaq beredi.

– Men de búginde ózim oqytyp jat­qan tyńdaýshylarym sekildi shetelde mektep bitirip, atamekenge oqý qýyp oraldym. Daıyndyq kýrsynan ótip, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnı­ver­sıtetiniń bakalavrıatyn, magıstra­týrasyn bitirdim. Sodan soń Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetindegi «Joǵary oqý ornyna deıingi daıyndyq» kafedrasyna oqytýshy boldym. Daıyndyq bólimindegi kýrstan osyndaı tyńdaýshylardy daıar­laıtyn kafedranyń qyzmetkerine deıingi júrip ótken jolymda jıǵan tájirıbeme súıenip aıtsam, bári de ýnıversıtet pen oqytýshylyq quramnyń áleýetine baılanysty. Oqytýshy eń aldymen aldyndaǵy stýdenttiń jan dúnıesin jáne olardyń arǵy jaqtaǵy ata-anasynyń kóńil kúıin túsinýi qajet. Sonyń ishinde Qytaıdan kelgen qan­das­tarǵa qıyndaý, olar kórshi eldiń qan­shama qatań talabynan ótip, vıza ashtyryp, óziniń jalǵyz balasyn úkilep ji­­be­rip otyr. Sony bilgende mendegi jaýap­­kershilik júgi arta túsedi, – deıdi R.Maǵaz.

Oqytýshynyń aıtýynsha, Mońǵolııa­dan, О́zbekstannan kelgen qan­das­tar kırıll qarpin bilip keledi. Al mek­tep­ti Qytaıdan bitirip kelgen stýdentter qytaısha oqyǵan, burynǵydaı tóte jazýmen qazaqsha bilim almaıdy. О́ıtkeni qazaq mektepteri jabylǵan. Túıeniń tóli bota ekenin bilmeıdi.

– Bilmeıtinin betine basýǵa bolmaı­dy. Men ne istedim? Top ishinen top ashyp, olarmen bólek jumys istedim. Shaǵyn, jeńil mátinderdi qaıtalap oqy­typ, daıyndyq synybynyń kórkem jazý dápterin alyp, jazǵyzdym. Eki aıǵa sozylǵan úzdiksiz jumystan keıin olar ózge toptastarynyń qatary­na qosyldy. Tyńdaýshylardyń qulshy­nysy jaqsy. Úsh jyldan beri daıyndyq bóliminiń stýdentterine sabaq berip kelemin. О́zim kórgendeı, olardyń kóbi oqı almaǵandyqtan shyǵyp ket­peıdi. Ádette tártip buzǵannan, qosym­sha jumys isteımin dep júrip oqý­dan shettetilýi múmkin. Memleket olar­ǵa aqsha bólip, stıpendııa berip, jataq­hanamen qamtyp, oqýǵa tolyq jaǵdaı jasap otyr. Sondyq­tan buǵan da jaýapkershilikpen qarap, oqýdan shyǵyp qalmaı, oıdaǵydaı biti­rý jaǵyn oılaýy kerek. Olardyń oqý­dan shette­tilmeýine oqý orny da, oqytý­shylar da múddeli bolýǵa tıis. Karantın kezinde onlaın oqyttyq, osy oqý jylynan bastap dástúrli formatta bilim berip jatyrmyz. Onlaın oqytý syrttan kelgen balaǵa óte qıyn, – deıdi R.Maǵaz.

Bes stýdentiniń tórteýi oqýdan shy­ǵyp qalǵan ýnıversıtet áli kúnge onlaın oqytyp otyr. Al R.Maǵaz oflaınǵa kóshkenin jetkizdi. Oqytýdyń formaty da óz kezeginde ájeptáýir ról oınaıtyny belgili.

Túıin: Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov vedomstvonyń jınalystarynda udaıy: «Kóp másele aqparattyń azdyǵynan týady», deıdi. Grant sanynyń oqýǵa túsetin úmitker­lerdiń sanynan kóp bolǵany da dál osy túıtkilden týatyn sekildi. Mınıstrdiń sózin mınıstrliktiń ózi eskermeıtindeı. Áıtpese shetelde 4 mıllıonnan kóp qazaq turady, ár otbasynda 4 adamnan desek, kemi 1 mıllıondaı otbasy shette júr. Onyń nebári 1 paıyzynda mektep bitirgen oqýshy bar degenniń ózinde shamamen 10 myń talapker bolady. Al bizde bólingen 1 750 grantqa 1 myńnan astam adam ǵana qujat tapsyrady. Nege? Nasıhat pen aqparattyń azdyǵy ǵana aldymen oıǵa keledi.

Sońǵy jańalyqtar

12 tamyzǵa arnalǵan aýa raıy boljamy

Aýa raıy • Búgin, 10:30

Birqatar óńirde aýa sapasy nasharlady

Ekologııa • Búgin, 09:45

2186 adam koronavırýstan jazylyp shyqty

Koronavırýs • Búgin, 09:30

Baqytjan Saǵyntaev jańa qyzmetke saılandy

Taǵaıyndaý • Búgin, 09:22

Elorda «jasyl» aımaqqa ótti

Koronavırýs • Búgin, 09:13

Bir kúnde 1643 adamnan koronavırýs anyqtaldy

Koronavırýs • Búgin, 09:00

1/16 fınalǵa shyǵa almady

Tennıs • Búgin, 08:45

«Real» – Sýperkýbok ıegeri

Fýtbol • Búgin, 08:40

Anderkardta kúsh synasady

Sport • Búgin, 08:37

Shilde aıyndaǵy úzdikter anyqtaldy

Fýtbol • Búgin, 08:35

Shahmatshylardyń tarıhı jetistigi

Sport • Búgin, 08:34

«Altyn taı» Aıagózdiń enshisinde

Aımaqtar • Búgin, 08:32

Uqsas jańalyqtar