Fýtboldyń ózi de, fýtbol tóńiregindegi zorlyq-zombylyq ta Brıtanııadan bastalady. 1960 jyldardyń ortasyndaǵy aǵylshyn alańynda árbir ekinshi match aıǵaı-shýmen aıaqtalatyn.
Eýrokýbok týrnırindegi sátti oıynnan keıin, bir-birden jınalǵan brıtanııalyqtar óz jerlesteriniń oıynyna kýá bolýǵa jınaldy. Qyrǵynmen aıaqtalǵan bul oıyn tarıhta «Hıllsboro» qyrǵyny" degen atpen qaldy. Osy oqıǵadan soń fýtbol jankúıerleri biraz ýaqytqa deıin stadıonǵa barýǵa bata almaı júrdi.
Biraq keıinirek jaǵdaı ózgerip, fýtbol fanatızminiń bólek bir "mádenıeti" qalyptasty. Stadıonda emes, aýlaqqa ketip tóbelesýdi, jekpe-jekpen qatar, 4 h 4, 8 h 8, 10 h 10 dep adam sanyn shektep otyrý fýtbol fanattary tóbelesiniń jazylmas zańyna aınaldy.
Reseıde bul mádenıet táýelsizdik alǵan soń paıda boldy. Fýtbol fanattary negizinen úsh topqa: kýzma, ýltras jáne hýlıgans degen úsh topqa bólinedi.
Kýzma - jáı fýtbol qaraýshylar. Oıyndy stadıonǵa barǵan kúnniń ózinde salqynqandy qarap, keıinnen dostarymen talqylaıdy. Ýltras - stadıonda fýtboldy, jankúıerlikti shoýǵa aınaldyratyndar. Olardyń óz komandasyna rýh beretin uransózderi, óz klýbtarynyń belgileri bar túrli kıim jıyntyqtary, stadıonǵa alyp shyǵatyn plakattary bolady. Úshinshi top - hýlıgans. Bul topqa fýtbol qyzyq emes. Olardyń negizgi kózdeıtini - qarsylas komandanyń hýlıganstaryn tóbeleste jeńý. Osy sońǵy 2 top keıde birigip hýltras tobyn qurady. Bul top tek qana stadıonda shoý kórsetpeı, keıinnen oıyn aıaqtalǵan soń qarsylas komandamen tóbeleske barady.
Bizde Qazaqstanda da bar bul mádenıet. Biraq, barlyq komandalarda emes. "Aqtóbe", "Astana" t.b. úlken komandalardyń turaqty fanattarynan quralǵan toptarda ár oıyn saıyn osyndaı jaǵdaılar oryn alyp turady.
Al tómendegi fotolarda "Aqtóbe" jáne "Shahter" komandalarynyń ýltras-fanattary beınelengen.
Danııar Alan.
