Kópten beri sheshimi tabylmaı kele jatqan kúrmeýli másele Qostanaı oblystyq kásipkerler palatasynyń agroónerkásip kesheni máseleleri jónindegi komıtet otyrysynda talqylandy.
Jıyn barysynda dıqandar eldiń qaraýsyz maly endi ǵana qyltıyp kóterile bastaǵan dánge aýyz salyp, qyrýar shyǵyn keltirip jatqanyn taǵy aıtty. Zań boıynsha, sharýa qojalyqtarynyń jerine maly túsip ketken turǵyndarǵa 20 AEK kóleminde ákimshilik aıyppul qarastyrylǵan. Mysaly, byltyr dál osyndaı sebeppen 219 azamatqa 7,7 mln teńgeden astam aıyppul salynypty. Munyń syrtynda, bıyl eginge túsken maly úshin taǵy bes adam ákimshilik jaýapqa tartylyp otyr.
Oblystyq polısııa departamenti janyndaǵy jergilikti polısııa qyzmeti bastyǵynyń orynbasary Amanjol Baızaqovtyń aıtýynsha, úı janýarlarynyń kóbine-kóp qaraýsyz jaıylyp júrýiniń basty sebepteriniń biri – baqtashylardyń qyzmet aqysynyń qymbattyǵy. Mysaly, aýyldyq jerlerde shopandar usaq mal baǵý úshin ár basqa 1 500-2 000 teńge suraıdy eken. Iri qarany bir jaz baǵyp berý quny 2 500-den bastalyp, 4 000 teńgege deıin jetedi. Al bir bas jylqy úshin 3 500-5 000 teńgeniń aralyǵynda suraıdy.
Polıseıler sońǵy birneshe jyldyń ishinde mal jaıý erejelerin buzǵan 1 090 adamdy ákimshilik jaýapkershilikke tartqan. Amanjol Baızaqovtyń aıtýynsha, bıyl naýryzdyń birinen bastap maly qaraýsyz júrgen turǵyndarǵa eshbir eskertýsiz, birden 3 AEK mólsherinde aıyppul taǵaıyndaý jazasy qoldanyla bastapty. Sondaı-aq óńirde qańǵyp júrgen úı janýarlaryn ustaýǵa arnalǵan 149 malqamaq turǵyzylǵan.
Jıynda qaraýsyz maldyń máselesin tek aıyppuldyń kúshimen ǵana sheshý múmkin emes ekeni aıtyldy. Kópshiliktiń pikiri bul másele jergilikti atqarýshy organdar baqtashylar qyzmetiniń qunyn arzandatýǵa yqpal etip, mal jaıylymynyń kólemin ulǵaıtqanda ǵana oń sheshim tabady degen arnaǵa kelip toǵysty.
– «Jaıylym týraly» Zańda aýyldardyń aınalasyndaǵy 4 shaqyrymǵa deıingi jerdi qaıtaryp, ony jeke qosalqy sharýashylyqtardy damytý maqsatyna paıdalaný týraly aıtylǵan. Alaıda bul jerlerdi qaıtaryp alatyn qarjy bolmaǵandyqtan, atalǵan zań jumys istemeı tur. Soǵan qaramastan, tyǵyryqtan shyǵýdyń joldaryn qarastyrýymyz kerek, – dedi komıtet múshesi Aleksandr Borodın.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy mal sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Oral Nurǵazınniń aıtýynsha, aımaq turǵyndaryn jaıylymmen tolyq qamtamasyz etý úshin 1 mln gektarǵa jýyq jer kerek eken. Al ulan-ǵaıyr alqapqa ıelik etip otyrǵan aýylsharýashylyq qurylymdarynda kádege asyrylmaı jatqan jaıylymdyq jerler barshylyq. Sondyqtan búginde óńirde paıdalanylmaı jatqan jerlerdi memleket menshigine qaıtaryp alý baǵytyndaǵy jumystar júrip jatyr.
Al sharýashylyq basshylary jerin jurttyń malynan qoryp áýre.
– Qaraýsyz mal sharýashylyqqa úlken qıyndyq keltirip otyr. Jylda solaı. Mysaly, biz byltyr óz óristerimizdi qorǵaý úshin kúzet agenttiginiń qyzmetkerlerin jaldaýǵa májbúr boldyq. Olarǵa 2,5 mln teńge tóledim. Ýchaskelik polıseılermen birlesip, jerimizge túsip ketken maldy qamap, ıelerine aıyppul salyp jatyrmyz. Biraq budan esh nátıje shyǵar emes. 500 jylqysy bar adamǵa jylqy baqqannan góri, 200 myń teńge aıyppul tóleı salǵan ońaı. Biz turǵyndardy talaı ret jınap, jaǵdaıdy túsindirýge tyrystyq. Biraq jurttyń pikiri «egin seniki, sondyqtan bul máseleni de óziń shesh» degenge saıady. Eginge túsip jatqan maldyń kóbinde ne tańba, ne syrǵa joq, – deıdi «Nur Toba» JShS-nyń dırektory Ermek Jumabekov.
– Bizge arnaıy kúzetshiler ustaýǵa týra keledi. О́ıtkeni 20 myń gektar alqapty óz kúshimizben qaraýsyz maldan kúzete almaımyz. Alqapty maldan qorǵaý barysynda kóptegen qıyndyqqa tap bolyp jatamyz. Mysaly, eginge túsip ketken maldyń ıesine ýchaskelik polıseı ákimshilik buzýshylyq týraly hattama toltyrǵanymen, sot bizden taptalǵan daqyldyń aýdany týraly aktini talap etedi. Aýylsharýashylyq daqyldarynyń qazirgi naryqtaǵy baǵasy tym qymbat. Maly eginge túsip ketken aıypkerdiń ony tóleýge múmkindigi jetpeıdi. Máselen, 100 gektar zyǵyr alqaby mal tuıaǵynyń astynda qalsa, 15 mln teńge qarjymyz jelge ushty degen sóz. Mundaı qarjyny eshkim tóleı almaıtynyn túsinemiz. Sondyqtan reıd sharalaryn jıi ótkizip, ýchaskelik polısııanyń qyzmetin kúsheıtý kerek, – dedi «Azııa altyn» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń quryltaıshysy Svetlana Mıhılenko.
Sharýashylyq basshylarynyń aıtýyna qaraǵanda, qaraýsyz mal qamalǵannan keıin kóbine mal ıesi emes, jer ıesi sotta jaýapqa tartylyp, ózderiniń maldy ne úshin qamaǵanyn dáleldep, aqtalýǵa májbúr bolady eken.
Sharýalardyń birazy keıbir óńirlerde jekeniń qolyndaǵy mal basynyń shekten tys kóbeıip ketkenin, al birqatar óńirlerde, kerisinshe, jaıylym jetkilikti bola tura, tórt túliktiń az ekenin aıtyp, bul máseleni de zańmen retteý kerek degen ýáj aıtty.
Jıyndy qorytyndylaǵan palata basshysy qaraýsyz mal men jaıylym máselesin tolyqtaı sheshý úshin alda eńseriletin birtalaı sharýa kútip turǵanyn atap ótti.
– Biz bul máseleni, birinshiden, memlekettik organdarmen birlese otyryp, aýyldardaǵy jaıylym muqtajdyǵynyń qanshalyqty deńgeıde ekenin boljaý úshin kóterip otyrmyz. Ekinshiden, kádege asyrylmaı jatqan jerlerdi qaıtaryp alýdyń tetikterin aıqyndap alýymyz kerek. Biz bul máselelerdiń sheshimi tabylmaıynsha, toqtamaýymyz qajet. Búgingi usynystardyń bárin júıelep, oblys ákimine, «Atameken» UKP men polısııa departamentine joldaıtyn bolamyz. Eń bastysy, tyǵyryqtan shyǵýdyń joldaryn usynamyz, – dedi Qostanaı oblysynyń óńirlik kásipkerler palatasynyń dırektory Danııar Kúzenbaev.
Oblystyń soltústik aýdandaryndaǵy eldi mekenderdiń aınalasyndaǵy qolaıly jaıylymdardyń kóbi kezinde iri sharýa qojalyqtarynyń menshigine ótip ketken. Al jergilikti ákimdikter turǵyndardyń jeke malyna dep arnaıy bólgen jaıylym, birinshiden, aýyldan shalǵaı, ekinshiden, qunarsyz jerler bolyp jatady. Mundaı jaıylymdarǵa mal tuıaǵy tıgen soń, kópke uzamaı shańy shyǵyp, qara taqyrǵa aınalady.
Qostanaı oblysy
