«Zań jobasyn ázirleýdi barlyq múddeli tarapty qatystyra otyryp, ashyq jáne aıqyn formatta júrgizip jatyrmyz», dep atap ótti mınıstr. Zań jobasy aıasynda negizinen jýrnalıstiń mártebesi, onyń quqyǵynyń qorǵalýy, memlekettik tapsyrys jáne basqa da ózekti taqyryptar boıynsha talqylaýlar júrip jatyr. Áleýmettik jelini qoldanýshylar da aqparat taratýmen aınalysyp jatqanyn aıtqan mınıstr zań jobasynda olarǵa da erekshe mártebe berý jaǵy qarastyrylatynyn málimdedi. Sondaı-aq «jýrnalıster nege baspana baǵdarlamasyna jáne basqa da jeńildikterge ıe bola almaıdy» degen suraqtar da mınıstrdiń nazarynan tys qalmady. Biraz ýaqyttan beri kóterilip kele jatqan bul máselege oraı mınıstr «jýrnalısterdiń keıbiri memlekettik, endi birazy jekemenshik BAQ-ta jumys isteıtindikten eń aldymen olardyń mártebesin aıqyndap alý mańyzdy» ekenin aıtty.
Jıynda Qazaqstan ınternet qaýymdastyǵynyń prezıdenti Shavkat Sabırov sheteldik tájirıbege nazar aýdarý kerektigin, jibergen qatelik pen jetistikterden sabaq almaı alǵa jyljý múmkin emestigin aıtty. «Dál qazir dástúrli basylymdardyń ózi ınternettiń múmkindigine júginbeı tura almaıdy. Al bizde saıttardyń tarıhy áli zerttelmegen, olarǵa naqty baǵa berilgen joq. Mysaly, 1990-jyldardaǵy alǵashqy saıttyń ataýy «Saıt.kz» bolǵanyn qazir kópshilik bile bermeıdi», dedi spıker. Sarapshy gazetke qatysty máselelerdiń de jetkilikti ekenin alǵa tartty. «Eýropa elderinde poshta tarıfteri óte joǵary bolsa da gazettiń qunyn kótermeıdi. Bul gazettiń oqyrmanǵa ýaqtyly jetkizilýine jol ashady, jazylý baǵasyna da sonshalyqty áserin tıgizbeıdi», dedi ol. Sh.Sabırov. «Gazet-jýrnaldarǵa jańalyq taratý tásili emes, saraptama, jýrnalıstik zertteý sııaqty formalar boıynsha ǵana tapsyrys berý mańyzdy. Damyǵan demokratııalyq memleketterde de áleýmettik jeliler alǵa shyǵyp ketti. Degenmen dástúrli BAQ ta óz bıiginen túsken joq. Baspa BAQ zamanaýı jańa formattarǵa kóshýi úshin redaksııalarǵa mýltımedııalyq formatty damytý kerek. Sol kezde BAQ sapalyq jaǵynan ósip, oqyrmandy ózine qarata alady», dedi sarapshy.
«Jýrnalıst – birneshe ǵasyrlyq tarıhy bar kúrdeli mamandyq. Ony memlekettik qyzmet nemese jeke sektor dep belgilep, bir formatqa salyp qoıýǵa bolmaıdy. Adamdar jekelegen memleketter arasyndaǵy áskerı qımyldarǵa emes, aqparattyq soǵystyń betalysyna nazar aýdarady. Reseı men Ýkraına arasyndaǵy aqparattyq maıdanda kimderdiń jeńiske jetip jatqanyn bárimiz kórip otyrmyz. Memleket BAQ-tyń materıaldyq jaǵdaıyn strategııalyq baǵyt retinde qarastyrý kerek», dep atap ótti Sh. Sabyrov.
Al táýelsiz jýrnalıst Gúlnar Bajkenova jýrnalıstıkanyń tabıǵaty bızneske beıim ekenin aıtty. «Gazetti memlekettik qyzmetke emes, bızneske beıimdeý – zaman talaby. AQSh, Eýropa elderinde alpaýyt basylymdardyń tarıhy bıznesten bastalǵan. Medıanaryqta jańadan paıda bolǵan saıttar, onyń ishinde qazaqtildi saıttardyń basym kópshiligi bıznes pen jýrnalıstıkany ıntegrasııalap úlgerdi. Áriptesterimizdiń birazy telegram kanaldarda, ıýtýb arnalarynda óziniń kanaldaryn ashyp, jumystaryn júıelendirdi. Qazir oqyrman ıýtýb arnalardaǵy suhbattarǵa erekshe nazar aýdarady. Sol sebepti dástúrli basylymdar aldaǵy ýaqytta suhbat janrynda osy formatty qoldanýy ábden múmkin», dedi ol.
«Qazir qoǵamda jeke saıttar nemese jeke basylymdar sheteldik granttarmen qarjylandyrylady nemese memlekettik saıasatqa qarsy jumys isteıdi degen jańsaq pikir bar. Bul durys emes. Bárimiz bir kemedemiz. Bárimizge memleketimizdiń gúldengeni, kóshi ozyq elderdiń qataryna qosylǵany mańyzdy. Jańa Qazaqstannyń baǵyty, reformalary týraly birimiz qatty, birimiz jumsaqtaý aıtamyz – aıyrmashylyq sol ǵana» dep sózin túıindedi G.Bajkenova.
Jýrnalısterge qatysty zań jobasynyń memlekettik deńgeıde talqylaýǵa túsýin progress dep baǵalaǵan táýelsiz jýrnalıst Dýman Byqaı: «Áleýmettik jelilerdegi pablıkterdi, telegram kanaldardy tirkeý máselesi birazdan beri talqyǵa tússe de, sóz deńgeıinen shyǵa almaı keledi. Qoldaıtyndar da bar, qarsy top ta bar. Qazaqtildi aýdıtorııa belsendi emes degen pikirler janyma batady. Osy pikirler jarnamaǵa tapsyrys berýshilerdiń sanasyna shegelenip qalǵan. Bizben jumys isteýge kelgende olar tartynshaqtap qalady. Tapsyrys berýshilerge platformalarymyzdyń bizge tıesili ekenin dáleldeıtin zańdyq qujattyń bolmaýy jumysymyzǵa kedergi keltirip otyr», dedi.
Jıynǵa qatysqan otandyq sarapshylar zaman ózgergenin, memlekettiń saıasaty tek gazet sheńberinde júzege asyryp otyra beretin kúnniń kelmeske ketkenin aıtty. «Kásibı deńgeıde jumys istep júrgen qazaqtildi saıttardyń sany saýsaqpen sanarlyq. Sondyqtan olardyń usynysyna nazar aýdarǵan jón. Oqyrmannyń teń jartysy qazir áleýmettik jelide otyr. Áleýmettik jelidegi pablıkter, telegram kanaldar óte tıimdi júıe bolǵandyqtan olardyń jumysyn retteıtin, zańdastyratyn ýaqyt keldi. Taǵy bir másele – kvazısektordaǵy kompanııalardyń jarnamaǵa bólgen qarjysynyń 80-90 paıyzy orystildi kontentterdiń qanjyǵasynda ketedi. Olardyń ishinde orystildi pablıkter, ınstagram paraqshalar, telegram kanaldar da bar Osydan keıin orys tili órisiniń geografııasy týraly sóz aıtýdyń ózi artyq», deıdi D.Byqaı.
ALMATY
