Osydan bir ǵasyr buryn «Aýyl» degen atpen jaryq kórgen abyz basylymnyń bastaýynda qazaqtyń tuńǵysh kásibı jýrnalısi Muhamedjan Seralın men ult ádebıetiniń alyby Beıimbet Maılın turǵan edi. Jıynnyń kirispesinde kópshilik gazettiń qysqasha shejiresi qamtylǵan «Dáýir jarshysy» atty derekti fılmdi tamashalady. Merekege jınalǵan jurtqa teatr ujymy tartý etken qysqasha sahnalyq kórinis te erekshe áserli shyqty. Bir úzik qoıylymda ónerpazdar uly aǵartýshy Ybyraı Altynsarın, ult ustazy Ahmet Baıtursynuly, qos arys – Muhamedjan Seralın men Beıimbet Maılınniń arasyndaǵy rýhanı úndestik pen tórttaǵan sabaqtastyqty sátti úılestirip, kópshilik qoshemetine bólendi.
Ǵasyrlyq belesin baǵyndyrǵan gazet ujymyn quttyqtaýshylar legin oblys ákimi Arhımed Muhambetov bastady.
– «Qostanaı tańy» – ǵumyry tunǵan shejire, tasqa basylǵan tarıhy bar, qazaqtyń talaı marqasqa qalamgerleri men qaıratkerleri ter tókken, solardyń qoltańbasy qalǵan qara shańyraq. 1922 jyly tuńǵysh sany jaryq kórgen basylym qysqa merzim ishinde «Halyqtyń kózi, qulaǵy hám tiline» aınaldy. Basylymnyń qaınar bastaýynda turǵan qazaq jýrnalıstıkasynyń kóshbasshysy Muhamedjan Seralın men qazaq ádebıetiniń aqıyǵy Beıimbet Maılın gazetti óńir aınasy etýmen qatar, ulttyq-saıası kózqarasty oıatty jáne qazaq jýrnalıstıkasynyń ilgeri damýyna tyń serpin berdi. Dáýirdiń qıly-qıly kezeńderinde Qostanaı tańy ataýy «Sosıaldy aýyl», «Bolshevıktik jol», «Kommýnızm joly», «Kommýnızm tańy» sekildi segiz ret ózgergen. Osy ataýlarynan-aq basylymnyń saıası ustanymyn baıqaýǵa bolady. Elimizdiń talaıly taǵdyryn júz jyldyq shejiresi bar gazet birge keshti. HH ǵasyrdyń ózgeristerin de, tóńkeristi de, qýǵyn-súrgindi de, qandy qyrǵyndy da, toqyraýdy da birge kórdi. Gazet tarıhyndaǵy eń bir jarqyn better – sóz joq, Táýelsizdik alǵan jyldar. Elimiz osy jyldary ilgeri damý jolyna tústi. Táýelsizdiktiń shyrǵalań jyldarynda gazetimiz áleýmettik ádildik týyn kóterip, ulttyq múddeni uran etti. Qostanaı-Torǵaı jylnamasynyń órleý joldarynda redaksııa ardagerleriniń de eseli eńbegi, aıyryqsha qoltańbasy jatyr. Qazirgi tańda basylym zamanaýı jańǵyrý úderisin júzege asyryp, ishki mazmuny men syrtqy kelbetin sapalyq turǵydan ózgertken. Ozyq tehnologııamen qaıta jańǵyryp, mýltımedııalyq múmkindikteri keńeıe tústi. Gazetti ǵasyrlyq torqaly toıymen shyn júrekten quttyqtap, redaksııa ujymyna shyǵarmashylyq tabys, jetistik, otbastaryna baq-bereke, amandyq tileımin! – dedi ákim.
Aımaq basshysy quttyqtaý sózinen keıin gazet ujymyna 1 mln teńgeniń sertıfıkatyn tabys etti.
Eńbek jolyn osy basylymda bastap, redaksııa qabyrǵasynda birtalaı jyl jemisti eńbek etken qarymdy qalamger, belgili jýrnalıst Qaısar Álim aǵamyz da qolyna alǵash qalam ustatqan qarashańyraǵy týraly tebirene sóılep, alǵashqy ustazdarynyń biri, «Qostanaı tańynyń» ardageri, gazetpen birge jasasyp, búginde toqsannyń bel ortasynan asyp júzge aıaq basqan qart maıdanger Qasymhan Aldabergenovtyń ıyǵyna shapan japty.
Beıimbettiń baı murasyn kóp zerttegen zerdeli ǵalym, 2013 jyly Troısk qalasynda «Aıqap» pen «Qazaq» gazetine eskertkish belgi ornatý isiniń basy-qasynda bolǵan beıimbettanýshy Serikqalı Baımenshe «Qostanaı tańy» gazetiniń ujymyna Beıimbet aýdarǵan Pavel Bykovtyń «Romanovtardyń sońǵy kúnderi» romanynyń latyn qarpindegi birneshe betiniń kóshirmesin tartý etti.
Jıyndy túıindegen «Qostanaı tańy» gazetiniń bas redaktory Januzaq Aıazbekuly Tobyl óńirinde qazaq baspasóziniń paıda bolý tarıhyn sholyp ótti.
– О́tken ǵasyrdyń jıyrmasynshy jyldary bılikke soǵys, asharshylyq, qýańshylyq, indetten kúızelgen jurttyń eńsesin kóterý, ortaq iske jumyldyrý kerek edi. Bir ǵajaby, ol úshin asa qajetti shara – qazaqsha gazet shyǵarý bolyp shyqty. Senseńiz, shyn máninde qazaqsha sózge degen zárýlik týǵan! Alǵashqy sanynan-aq basylym memleket múddesimen qatar, el men jer, til men dil, ulttyq qundylyqtar haqynda túrli máseleler kóterdi. Halyqtyń sózin sóıledi, muńyn joqtady. Bulaı bolýynyń birden-bir sebebi, basylymnyń tutqasyn ustaǵan qazaq jýrnalıstıkasynyń atasy Muhamedjan Seralın men qazaq ádebıetiniń klassıgi Beıimbet Maılınge tikeleı baılanysty edi. Olar qaınaǵan tirliktiń ortasynda júrgen, kósem sózdiń sheberi bolatyn. Kózkórgender: «Birinshi nómiri bult arasynan shyqqan kúndeı jarq etip, elge tarady. Jurttyń bári yntyǵa oqydy, úıdi-úıine jazdyryp aldy» dep jazdy. Jylnamaǵa kóz júgirtsek, eldiń bastan keshken qıly-qıly kezeńderde «Qostanaı tańynyń» ataýy júz jyldyń ishinde 8 ret ózgeripti. Basym kópshiliginde kommýnıstik ıdeologııanyń soıylyn soqty, salt-dástúr, dinimiz ben dilimizden bezinýge úndegen materıaldar negizin qurady. Sol úshin de qýǵyn-súrginge, jazyqsyz jazaǵa ushyraǵan arystardyń urpaqtarynan keshirim suraımyz. Ǵasyr boıy basylymnyń elge qyzmeti ushan-teńiz. Gazet qoǵamnyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna, saıası-mádenı dúnıetanymyn jetildirýge, rýhanııatyn baıytýǵa zor yqpal etti. Saıyp kelgende, «Qostanaı tańy» – halyq gazeti. О́ńirdiń ósip-óngenin, ilgeri damýyn, tirlik-tirshiligin jazdy, jazyp júr, jaza da beredi. Toı qutty bolsyn, aǵaıyn! – dedi gazet basshysy.
«Qostanaı tańy» gazetiniń ǵasyrlyq mereıtoıymen qatar, sol kúni qazaq kósemsóziniń kóshbasshysy Muhamedjan Seralınniń 150 jyldyǵyna arnalǵan medıaforým ótti. Forým barysynda Serikqalı Baımenshe aǵamyz jergilikti BAQ ókilderine arnap «Ashyq dıalog: qazaq tildi jýrnalıstıkanyń damýy týraly» dáris oqydy.
Ashyq áńgime, emin-erkin suhbat túrinde ótken kezdesý barysynda qaıratker jýrnalıst «Qostanaı tańy» gazetiniń tarıhyn da tarqata áńgimelep berdi.
– 1922 jyly M.Seralın Qazannan arnaıy shrıft ákelip, «Aýyl» gazetin ashady. Sodan alǵashqy nómirleri shyǵa bastaǵannan-aq, jaǵdaı bolmaı toqtap qalady. 2023 jyldyń 1 qyrkúıeginen «Aýyl» qaıta shyǵa bastaıdy. Sol kezden bastap M.Seralın Beıimbetti óziniń orynbasary etip shaqyrady. Gazettiń búkil jumysyn Beıimbet atqarady. Shyndyǵyn aıtqanda, gazetti Beıimbettiń jalǵyz ózi shyǵarady. 1924 jyly gazettiń bir jyldyǵyna arnalǵan sanynda «Aýyldyń» júregi ám julyny» degen maqala bar. Beıimbettiń búkil jýrnalıstik qyzmetiniń bári osy maqalada qamtylǵan. Al Beıimbettiń ózi «Seralyuly» degen maqala jazyp, Muhamedjan Seralınniń qazaq baspasózine sińirgen eńbegin jylǵa jikteı kórsete otyryp, joǵary baǵa bergen. Bul da úlken qurmet, – dedi ǵalym.
Qostanaı oblysy
