Qazaqstan • 04 Shilde, 2022

Til máselesi talqylandy

48 ret kórsetildi

L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde «Jańa Qazaqstandaǵy til bilimi jáne sózjasam máseleleri» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Mazmundy jıyn fılologııa ǵylymdarynyń doktory, akademık Kárimbek Qurmanálıevtiń 60 jyldyq mereıtoıyna arnaldy. Oǵan otandyq jáne sheteldik ǵalymdar, qoǵam qaıratkerleri men oqytýshylar qatysty.

Basqosýda alǵashqy bolyp sóz alǵan ýnıversıtet rektory Erlan Sydyqov zaman aǵymyna saı til únemi damıtynyn atap ótti. «Til – tiri organızm, ony damytý kerek. Qazaq tili – álemdegi eń baı tilderdiń biri. Tildiń damýymen tarıhı ózindik sana men rýhanı oı da alǵa basady. Ýaqyt óte kele qazaq tili álem tilderiniń birine aınalady dep úmittenemin», dedi akademık.

Al professor Sherýbaı Qur­man­baı­ulynyń pikirinshe, qazaq tiliniń leksıkalyq qo­ryn­da 361 myń termın qol­da­ny­lady. Ol termınologııalyq qor­dyń leksıkalyq qordan eki ese kóp ekenine nazar aýdardy. «Ǵalymdardyń aıtýynsha, bizdiń tilimizge engizilgen jańa sózderdiń 82 paıyzyn ter­­mınder quraıdy», dedi bel­gi­li ǵalym. Osy rette professor Anar Salqynbaı sózjasam ǵyly­myn zertteý qajettigin aıta ke­lip: «Qazaq tilin damytý úshin sóz­jasam ǵylymyn zertteý kerek. Bul salany keńes kezeńinde zertteýge ruqsat etilmedi. Eger túrki halyqtary sózjasam ǵylymyn zertteýdi 40-50-jyldary bas­taǵan bolsa, bizdiń ǵalymdar olardan 40 jylǵa artta qaldy», dedi.

Jıyn barysynda Z.Bazar­baeva, E.Qajybek, K.Qurman­álıev, J.Balta­baeva, B.Qasym, B.Momynova, J.Súleı­menova, T.Ermekova, Q.Esenova sekildi elimizge tanymal ǵalymdar til bi­liminiń qazirgi jaǵdaıy men qazaq tilindegi sózja­sam týraly zertteýlerdiń baǵyttaryna te­reńirek toqtalyp, baıypty baıandama jasady. Sonymen qatar ǵylymı is-shara aıasynda «Til ǵylymy zertteýlerin úılestirý ortalyǵy» atty qoǵamdyq uıym quryldy. Uıymnyń negizgi maq­saty – lıngvıstıka men fı­­lo­logııa salasy boıyn­sha eli­miz­degi doktorlyq dıs­ser­ta­sııa­lyq keńesterge usy­ny­latyn jumystardyń qaıta­lan­baýyn, sala boıynsha basym baǵyt­tardy zerttep, dısser­ta­sııa­lyq taqyryptar tańdaý­dy úıles­tirýdi kózdeıdi. Bul ju­mystar akademık Shora Sary­baevtyń konsepsııasyn negizge alyp jasalady.

Sondaı-aq konferensııada Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Kárimbek Qurman­álıevtiń «Qazaq tilindegi sóz­ja­samdyq uıa: teorııa jáne prak­tıka» kitaby tanystyryldy. Bul ǵylymı eńbekte tilimizdegi túrli sózjasam tásilderi arqyly jasalǵan sóz­derdiń bári týyndy sózderge jata­tyndyǵy aıtylyp, týyndy sóz termı­niniń máni ashylǵan.

Jıyn sońynda ýnıversıtet rektory, UǴA akademıgi Erlan Sydyqov mereıtoı ıesine Ulttyq ǵylym akademııasynyń «Qurmet gramotasy» men atal­ǵan oqý ornynyń «Kúltegin» medalin tapsyrdy.

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar