Keshe Prezıdent jıyn ótkizdi. Jıynnyń maqsaty tranzıt joldaryn damytýǵa baǵyttaldy. Myna sózdi qarańyz: «Qazaqstan teńiz arqyly tasymaldaý áleýetin tolyq paıdalanǵan emes. Qazir zaman basqa. Úkimetke porttarymyzdy Kaspıı teńiziniń jetekshi habtarynyń birine aınaldyra otyryp, transformasııalaý jóninde strategııalyq mindet júktedim. Teńiz flotyn nyǵaıtyp, Aqtaý portynda konteınerlik hab qurý qajet degen usynyspen tolyq kelisemin» deıdi.
Bul ne degen sóz? Bul shıkizatymyzdyń basym bóligin Kaspıı arqyly ne Iranǵa, ne Ázerbaıjanǵa jetkizip, basqa baǵyttardy izdeýge tıispiz degen sóz. Sońǵy aıda «Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran» baǵyty kóp aıtyldy. Endi «Qazaqstan – Ázerbaıjan – Grýzııa» nemese «Qazaqstan – Ázerbaıjan – Grýzııa – Túrkııa» baǵyttaryn damytýǵa den qoıamyz degen sóz. Eki marshrýt ta Qara teńizge shyǵýǵa múmkindik beredi jáne Eýropaǵa taýarymyzdy jetkizýge bolady. Biraq eń mańyzdysy biz Reseı aýmaǵy arqyly tasymaldanatyn shıkizat mólsherimizdi azaıtyp, Reseıdiń qysym rychagynyń salmaǵyn tómendetemiz.
Taǵy bir másele kóterildi. Ol – kólik-logıstıka salasynda temirjol men avtojoldy damytý. Bul – óte mańyzdy. Sonyń ishinde Dostyq – Moıynty, Baqty – Aıagóz, Maqtaral – Darbaza jobalaryn júzege asyrý, Almaty qalasyn aınalyp ótetin temirjol jelisin salý boıynsha naqty tapsyrma berildi. Aqtóbe – Qandyaǵash – Maqat, Atyraý – Astrahan, Almaty – Qaraǵandy jáne Taldyqorǵan – О́skemen avtojoldaryn jóndeý mańyzdy ekeni aıtyldy. Elishilik joldardy talapqa saı etip, logıstıkalyq múmkindikterdi de arttyra túsetini aıtpasa da túsinikti.
Temirjoldy damytyp, shıkizat pen ózge taýar túrlerin damytýdyń alda taǵy eki baǵyty qarastyrylady dep oılaımyn. Ol «Qazaqstan – О́zbekstan – Aýǵanstan – Pákistan – Úndistan» joly, «Qazaqstan –Túrikmenstan – Iran» arqyly Parsy shyǵanaǵyna shyǵý múmkindigi jáne Qazaqstan – Qytaı joly arqyly Qytaı porttaryna shyǵyp, Ońtústik-Shyǵys Azııaǵa baǵyt alý. Qatelespesek, Qytaı bizge port bergen nemese berýge daıyn.
Mine, biz de taryqqanda tranzıttiń jańa joldaryn izdeı bastadyq. Jańa baǵyttarǵa ýaqyt kerek, biraq ol ózin aqtaıdy. Sebebi biz birneshe baǵyt boıynsha ishki jáne syrtqy logıstıkalyq marshrýttardy ártaraptandyramyz, munaı jetkizýdi dıversıfıkasııalaımyz. Reseıge salynǵan sanksııalyq qysymdar jetkizý joldaryn úzdi, al Reseı bar joldy óz qolymen jabýda. Bul – onyń qateligi, al bizge basqa baǵyt izdeýge sebep jáne úlken múmkindik.
Ashat QASENǴALI,
saıasattanýshy
