NEET sanatyndaǵy jastardyń oıynda ne bar?

Árıne, daıyn emes edi. Iаǵnı bul úrdis óz kezeginde baspana, ju­mys orny, mektep, emhana, jol, qoǵam­dyq kólik qatynasy sııaqty áleý­mettik qajettilikti birden kún tárti­bine shyǵarǵany anyq. Sonyń nátı­je­sinde, elde «áleýmettik aýtsaı­derler» atanǵan tutas tap qalyp­tasty deýge bolady. Qazir de jergilikti ekonomıkaǵa túsetin qosymsha salmaqtan bólek, rettelmegen eńbek kúshi men quqyqtyq tártipti qamtamasyz etý sııaqty talaptar týyndaýda. Buǵan qala mańyndaǵy eldi mekenderde adam tózgisiz jaǵdaıda turyp jatqan jurttyń problemasy uzaq jyldar boıy sheshilmegenin qosyńyz. Onyń ashy jemisin bıylǵy qańtar oqıǵasy kezinde tatyp ta úlgerdik. О́ıtkeni beıbit sherýdiń sońy jappaı tártipsizdik pen terrorlyq aktilerge ulasqanda, aran­datýshylardyń uranyna ile­sip ketken jastardyń kóbi osy aýmaqtarda turyp jatqan «áleý­mettik aýtsaıderler» bolatyn. Qańtar oqıǵasynyń saldary qazir ekige bólingen Jetisý men Almaty oblystaryn da aınalyp ótpedi. Bulǵaq kezinde aımaqta 758 adam zardap shekken bolatyn. Onyń ishinde 643 polısııa qyzmetkeri, 78 áskerı qyzmetshi jáne 37 beıbit turǵyn bar. Onyń deni – órimdeı jastar. Áleýmettik zertteý nátıjesi kórsetkendeı oqıǵaǵa qatysqandardyń deni jastar jáne olardyń turaqty jumys istemeıtini belgili bolyp otyr. Iаǵnı Jetisý men Almaty oblysynyń aýmaǵynda jastar arasyndaǵy jumyssyzdyq órship tur degen sóz. Derekke júginsek, eki oblys bólingenge deıin óńirdegi NEET sanatyndaǵy jastar sany 21 560 adamǵa jetken. О́kinishke qaraı, osynsha jastyń arnaıy bilimi joq jáne olar bir rette bolsyn esh jerge turaqty jumysqa ornalaspaǵan. Jalpy, buǵan deıingi derek bo­ıynsha Almaty oblysynda 14 pen 29 jas aralyǵyndaǵy jastar sany 391 016 adamdy qurasa, onyń ishinde 311 508 jas aýyldyq jerde jáne 79 508 bozbala men boıjetken qalada turady eken.

Toq eterin aıtqanda, jas­tar saıasatynyń jemisti jumys isteýi úshin oblys qana emes, jalpy el bolyp jumylý qajettigi ótkir máselege aınalyp otyr. Árıne, memleket jastar saıasaty baǵytynda túrli jobalardy júzege asyryp ta jatyr. Biraq ol jobalarǵa jastardyń tartylý deńgeıi tómen. Ásirese, aýyl jastary naqty qoldaýǵa zárý. Muny Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev ta moıyndaǵan edi. Saıasatker júrgizilgen saýaldama boıynsha jastardyń óz bıznesin ashýdan bas tartý sebepterin saralaı kele, olardyń 32 paıyzy bastapqy kapıtaldyń joqtyǵyn jáne 18 paıyzy ózindik bıznes jospar qurý úshin bilimniń jetispeıtindigin aıtqan bolatyn. Osyǵan baılanysty kásipkerlikti qoldaý baǵdarlamalarynyń tıimdiligine kúmán týyndaıdy.

«Memleket jastar saıasaty salasynda túrli baǵdarlamalar men jobalardy júzege asyrýda, alaıda oǵan jastardyń tartylý deńgeıi tómen. Kóbinese ol 10 paıyzdan aspaıdy. Jastardyń respýblıkalyq jáne óńirlik jas­tar uıymdarynyń jumysyna qatysý deńgeıi de nashar. Sondaı-aq qazirgi ýaqytta jumys isteı­tin jastarǵa jalǵa beriletin turǵyn úı baǵdarlamasyna qatysty da suraq kóp. Turǵyn úı máselesiniń ótkirligin eskersek, bul sharalardyń barlyǵy ázirshe jetkiliksiz. Osy turǵyda biz jastar saıasatynyń jastardyń naqty problemalary men qajettilikterinen birshama alshaqtyǵyn kórip otyrmyz», degen edi Senat tóraǵasy.

Joǵaryda Jetisý jáne Almaty oblystaryndaǵy jumyssyz ári oqymaǵan jastardyń sany 21 myńnan asqanyn aıttyq. Iаǵnı olardyń turaqty tabys taýyp, joǵary jalaqy alatynyna kepildik joq. Al bul óz kezeginde jastardyń áleýmettik jaǵdaıynyń tómendeýine ákeletini anyq. Áleýmettik teńsizdik bolǵan jerde teris pıǵyldy áreketter men qylmys ta órshıtini belgili. Tárbıe tizgini de qoldan shyǵyp, ımansyzdyq pen izgiliktiń kemýi de ókintedi. Jastar máselesiniń der kezinde sheshilmeýi olardyń ókshesin basyp kele jatqan býynnyń da problemasyna aınalyp otyrǵany kóńildi alańdatady. Basqasha aıtqanda, jastarǵa qatysty tarqatylmaǵan túıin jasóspirimderdiń de jolyna teris áreket bolyp, kese kóldeneńdep shyǵýda. Mysalǵa, buǵan deıin málim bolǵan qos oblystaǵy derekke úńilsek, bıyl 204 qyz bala júkti bolǵany aıtylýda. Olar 15-17 jas aralyǵynda eken. Al byltyr qaǵynan qaǵynǵan qyzdardyń sany tipti kóp bolǵan kórinedi, tizimde 228 jasóspirimniń júkti bolǵany týraly derek bar. О́kinishtisi, júkti bolǵan qyzdardyń basym bóligi kolledj stýdentteri bolyp shyqqan. Taǵy bir kóńilsiz derek jastar arasyndaǵy qylmystyń órshýine qatysty. Jaqynda jarııa bolǵan málimetke súıensek, jyl basynan beri qarý-jaraq pen oq-dárilerdi urlaý nemese bopsalaý derekteri 11 esege ósken. Bul jerde mamandar qylmyskerler quramynyń jasaryp kele jatqanyna alańdaý­shylyq bildiredi. Ásirese, asa aýyr qylmysqa baratyndardyń qatarynda jastar kóp bolyp otyr jáne bul tizimde de Almaty oblysy respýblıka boıynsha ekinshi orynǵa shyqqan. Jyl basynan beri aımaqta 31 quqyq buzý deregi tirkelgen. De­mek qylmysqa beıim jastar­dyń kóbeıýine óńirdegi jumyssyz­dyq­tyń da orasan yqpaly bary anyq.

– Qazir osyndaı jastardy ju­mys­pen qamtý úshin túrli jobalar júzege asyp jatyr. Máselen, Zhas project jobasy bar. Atalǵan jobany iske asyrý úshin respýblıka boıynsha 380,7 mln teńge bólindi. 4 óńirde jalpy 250 shaǵyn grant kózdelgen, onyń ishinde Almaty oblysyna 63 jobanyń árqaı­sysyna 1 mln teńgeden qaras­tyrylǵan. Jobaǵa 18 ben 29 jas aralyǵyndaǵy jastar qatysýda, – deıdi Almaty oblysy ishki saıasat basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Eldar Saparov.

Jalpy, Jańa Qazaqstan uǵymyn­daǵy jastar saıasaty da olardyń kásip úırený, ózin-ózi taný, shyǵarmashylyq jáne qoǵam­dyq belsendilikke umtylý sııaqty jańǵyrý qundylyqtaryn basty maqsat etip ustaýǵa tıis. Iаǵnı mem­leket NEET sanatyndaǵy jastar­dyń oıynda ne baryn tap basyp tanyp, tárbıe men tanymdyq baǵyt­taǵy jáne damý jolyndaǵy qoldaý jumysyn jedeldetse, káni...

Almaty oblysy