Ol da aıtarlyqtaı áńgime emes shyǵar. О́z ishinde jalǵyz qalǵannan bastalmaı ma bári? Bul da osy keıdeden órbıtin sııaqty. Aınalyp kelgende adamnyń keı-keıdegi kóńil aýanynan shyǵady ne shyqsa. Ony da ádebıet, ony da aqyn ne jazýshy aıtady:
«Keıde men ózimdi
О́miri óleń jazbaǵan sııaqty sezinem,
Tirlikke qaraımyn tańdanyp,
Beıtanys adamnyń kózimen»
depti Bolat Úsenbaev bir óleńinde. Týǵaly, ómir boıy bir dúnıemen aınalysyp kele jatqan adamnyń bir sátke bárin umytyp qalýy. Tipti sondaı bolmaǵandaı, ómiri úıtip istemegendeı kúı keshiretini qalaı? Aqynnyń ǵana emes, adamzat balasynyń qaı-qaısynyń bolsyn basynan ótetin jaıt emes pe bul? Biraq ádebıetten tereńirek seziledi, anyǵyraq baıqalardaı kórinedi. Ásirese keıipkerleri jyl mezgilderindeı kelip-ketip jatatyn «Júz jyldyq jalǵyzdyq» romanynda jazylatyn eldi mekenniń adamdary bir kezde istep júrgen isinen jańylatyny sýretteledi. Eldiń bárin umytshaqtyq basady. Tutynyp júrgen buıymdarynyń ataýyn umytýǵa aınalady. Umytýǵa qatysty, ózdiginen jańylýǵa baılanysty romanda budan da zorǵylary oryn alady, biz de umytyńqyrasaq kerek. Sondyqtan bul adamzattyń basynda bar qubylys. Basqasyn aıtpaǵanda bizdiń qazaq óziniń qandaı ult ekenin umytyp qalǵan desedi. Shyn tarıhty oqyp otyrsa anyǵy solaı.
Týra sol sııaqty, aqyn bola tura, birneshe jyr kitaptary jaryq kórse de ózin «ómiri óleń jazbaǵan sııaqty sezinýi» jalǵyz Bolat Úsenbaevtyń basyndaǵy jaǵdaı deı almaımyz. Aqynnyń «ómiri óleń jazbaǵan adamdaı» bolatyn kezderiniń ózi sol tuma jyrdyń tunyǵyna barýǵa daıyndyǵy sekildi. О́ıtkeni «óleń jazbaǵan adam sııaqty» sátinde tirlikke beıtanys adamdaı tańdanyp qaraıdy. Sóıtedi de:
«Sheginem:
Balalyq – tazalyq shaǵyma,
Kóbelek qýamyn,
gúlderdiń ıisine eligem»,
deıdi aqyn. Beıkúná balalyqqa, tazalyqqa ińkárlik – móldir mahabbattan bastaý alatyn óleńge ińkárlik emes pe?
Bolat Úsenbaevtyń «Kúreń kúz» jınaǵyna kóz júgirtkende, astyn syzyp qaıyra oqyǵan óleńderiniń biri «О́tken jyldarda...». Syrbaı Máýlenovtiń «Bıylǵy jaz jańbyr bop ótti» óleńin eske túsirgendeı áserge qaldyrdy.
«О́tken jyldarda jasyl
jelekterim qalyp qoıdy,
Bergim kelmegen, suramaı-aq
alyp qoıdy.
О́tken jyldarda qalypty
ótinishterim umyt bop,
О́kinishterim soryp keledi súlik bop.
О́tken jyldardyń ashy óksigi
uıqymdy buzady,
Janymdy jabyrqatady,
kóńilim quıqyljymady.
О́tken jyldarǵa kirshiksiz
sezimderdi syılap ketkem,
Qaıda sol jarqyn jaz,
qýnaq kóktem?!»
Adam ómir súrgenine qun tólemeı turmaıtynyn osy óleń ańǵartardaı seziledi. Jastyǵymen, sezimimen, júıkesimen, aqyl, ar-uıatynyń nurymen, jan-júreginiń muńymen qun tóleıdi. Sony osy segiz jolǵa syıdyrǵan aqyn júregi ýaqyttyń qan-tamyry qalaı soqqanyn ólshep turǵandaı.
«Qarap otyrsam, myna kitaptyń ón boıyna qazirgi zamandastarymyzdyń san qıly minez-qulqy, ómirge degen súıispenshiligi men kúıinish-kúrsinisi, ózimiz ómir súrip jatqan qoǵamdaǵy táýelsizdiktiń jaqsy jaqtary men qosarlanyp kele jatqan jan syzdatar jaramsyz kórinisteri, adamnyń adamǵa degen mahabbatynyń qaı dárejede quldyrap bara jatqandyǵy... bári-bári jyp-jyly, keıde sap-salqyn, tipti yzǵarly túrde kirigip, sińisip ketken sııaqty. Eń keremeti – osynyń bárin bir keıipkerdiń (avtordyń) kózimen kórip, sezip otyratynyń, sonymen birge kúrsinip, kúńirenip otyratynyń.
Bolat aqynnyń jazý mánerindegi eshqashan asyp-tasyp ketpeıtin, beıpildikten aýlaq bııazylyq pen baısaldylyq kimdi bolsa da qyzyqtyrǵandaı. Ol aryndamaıdy da, alqynbaıdy da. Keıde kúıip-janyp, órtenip bara jatsa da, óz otyn sap-salqyn sezimderine buryp ákelip, malshyndyra salatyny qandaı!» depti aqyn Ábýbákir Qaıran avtordyń «Kúreń kúz» jınaǵy týraly.
Buǵan qosylmaı qaıda baramyz?
