Bul jańbyr jaýmasa, «qýańshylyq» dep qynjylatyn, jaýsa, «sý aldy» dep baıbalam salatyn mazasyzdyqtyń, bereketsizdiktiń áńgimesi emes. Rasynda, Aqtaýda jańbyr jaýsa, kóshe boıynyń kólge aınalýy úlken másele týyndatyp keledi.
Mamandardyń aıtýynsha, oblystyń batys bóliginde bir kúnde 13 mm-ge deıin jaýyn-shashyn túsken, al norma boıynsha jaýyn-shashynnyń aılyq mólsheri 10-13 mm quraıdy. Demek bir táýlikke jetpeıtin ýaqytta bir aılyq jańbyr mólsheri túsip úlgergen keshegi jaýynda kólikter qaıyqsha júzip, nómirlerin joǵaltyp álekke qaldy. «Qala joldary» JShS jumysshylary joldarǵa jınalǵan sýdy sorý jumystaryna kúsheıtilgen rejimde kiristi.
Jańbyrdyń jaýýy – jaqsylyq, ásirese mańǵystaýlyqtar úshin. Áıtse de, óńirde jańbyrdan týyndaýy múmkin keleńsizdikterdiń aldyn alý sharalary múldem joq deýge bolady. Aqtaýdyń baıyrǵy kóshelerinde sýaǵarlar áý basta qarastyrylmaǵan, al keıingi jyldary salynǵan jańa shaǵyn aýdandarda sýaǵarlar – arnaıy aryqtardyń bolmaýyna ne sebep?
Aqsha únemdeý me, álde salǵyrttyq pa? Jańbyr kóbirek, qattyraq jaýsa sýǵa tolyp shyǵa keletin burynǵy kóshelerde jiberilgen qatelik nege sabaq bolmaǵan? Aqsha demekshi, sý sorý jumystaryna qansha qarajat shyǵyndalady? Al jańbyr jaýmaǵan kezderi tal sýarýǵa sý tabý úlken máselege aınalyp turǵan Aqtaýda jańbyr sýyn ıgerýdiń ádisi nege qolǵa alynbaıdy?
«Aqtaýda drenaj múldem qarastyrylmaǵan. Asfalttarǵa jınalǵan esil sý, ony kelip shúrtıtip sorǵymen soryp jatady. Tabıǵatpen kúresý qashanda kóp shyǵynǵa ákeledi. Sol sebepti tabıǵatpen kúrespeı, yńǵaıly tusyn tabý kerek. Mysaly, áý bastan jol jıegindegi jasyl jelek oı jerde otyrǵyzylýy kerek. Jaýyn-shashyn sol oıpań jerlerge aǵyp ketedi, demek esh shyǵynsyz jasyl jelek qosymsha taǵy sýarylyp qalady. Bul – jylyna birneshe ret jańbyr jaýatyn Mańǵystaý úshin taptyrmaıtyn ómirlik mańyzy bar ádis. Sonymen qatar qajetsiz jerge jınalǵan sýdy tazartý jumystarynan qala bıýdjeti taǵy artylady. Bir oqpen eki qoıandy atady degen osy. Qazir Aqtaýda qalaı? Asfalttyń eki jaǵyndaǵy bordıýrlardy syqıtyp biteıdi, odan qalsa, qaptaldaǵy alańqaılarǵa bordıýrdan bıiktetip topyraq toltyrady da, soǵan baryp tal otyrǵyzady. Ol jerler shartty nóldik belgiden bıik bolǵasyn únemi tobarsyp, tez erozııaǵa ushyrap qana qoımaı, sýarylǵannan keıin de tez keýip ketedi. Bir bylqyp jatqanyn kórmeısiń. Sosyn asfaltqa jaýǵan jańbyr qaıda ketsin, kól bolyp jol boıynda turyp alady. Ol óz kezeginde qymbat asfaltty taǵy qurtady. О́zi maýsymynda jylyna 3-4 ret jaýatyn jańbyr, ony da ıgere almaıdy», deıdi bul týraly jelide D.Myrza.
Rasynda, bizde jyrtyqty jamaý, bir nárseni ekinshi bir qajettilikke jarata qoıý degen tııanaqtylyq jetispeıdi. Buryn babalarymyz qardy úıip, syrtyn topyraqpen japsyra qaptap toqtatqan qar shildede paıdalanǵan jáne jańbyrdyń sýyn arnaıy ydystarǵa quıyp nemese toǵandarǵa bógep qajet kezinde sharýasyna jaratqan. Bizde qazir sý tapshylyǵy sezilse de anda-sanda aǵyl-tegil jaýǵan jańbyrǵa jaýrap, qyrýar qarjyny kósheden birneshe myńdaǵan tekshe metr sýdy soryp alyp, dalaǵa shashamyz. Keıingi jyldary salynǵan kóshelerde sýaǵarlardyń joqtyǵy, sý sorýǵa jumsalatyn qarjylyq shyǵyn, sol shyǵynmen sorylǵan sýdyń paıdaǵa jaratylmaýy – tııanaqtylyqtyń, tipti jaýapkershiliktiń joq ekenin kózge kórsetip-aq tur. Ázirge kóńildi kónshiter kelisti is kóriner emes...
Mańǵystaý oblysy
