Meıirim men qatygezdik

Ony qalaıda toqtatý kerek. Meniń qol kótergenime toqtamaıtyn syńaı tanytsa, jolyna jata qalýǵa beıilmin. Álgi kólik kóz ushyndaǵy qara noqattan jaılap-jaılap kelip anyq kórine bastady. Asyqpaı júrip keledi. Jaqyndap qaldy. «KamAZ» eken. Jol ústindegi qar taptala-taptala nyǵyzdalyp qalǵan. Jyl­ty­raǵan joldyń beti taıǵanaq. Sodan bolar, «KamAZ» kibirtiktep keledi. Meniń qol kóterip turǵanymdy kór­gen júrgizýshiniń meıirimi túsip, kóli­gin baıaý­lata kelip, qasyma toqtady. Mundaı qýanarmyn ba?

«Rahmetimdi» san márte qaıtalap, júrgizýshimen qos qoldap amandasyp, kabınaǵa otyryp aldym. Kem degende úsh-tórt saǵat jol boıynda aıazǵa tońyp qalǵan maǵan kóliktiń ishi ju­maqtaı sezildi. Jyp-jyly. Janǵa jaıly. Rahatqa battym da qaldym. Kó­lik júrgizýshisi – elýden ájeptáýir asqan, júzinen meıirim tógilgen qazaq kisi. Amandyq-saýlyq surasyp bolǵan soń jaılanyp otyryp aldym. Kabı­na­da ekeýmiz ǵana. Kóńilim ornyna tús­ken soń kabınanyń ishin barlap qara­dym. Sóıtsem, sol aıaǵymnyń tu­syn­da bir nárse qybyrlaıdy – kádimgi aq­bóken. Búkil denesin qapqa kirgizip, ba­­syn shyǵaryp qoıǵan. Men tańyrqaı qaradym.

– Aǵa, muny qaıdan kezdestirgensiz? – dedim.

– Jol boıyndaǵy úrip tastalǵan qalyń qarda ombylap tur eken. Baıǵus ábden álsirep qalǵan eken. Myna qalyń qarly qysta shópti qaıdan taýyp jesin, ábden ashyǵyp, álsiregen. Áıtpese, maǵan ustatar deısiń be? Sodan janym ashyp, jyly kabınaǵa salyp aldym. Úıge barǵan soń jyly qoraǵa kirgizip, jem-shóp berip baǵamyn. Balalaryma tosyn syı bolady, – dedi. Men onyń myna is-áreketine razy bolyp qaldym. «Úlken meıirimdilik kórsetken» eken dep oıladym. Degenmen, oıdan oı týyp, sóz qozǵadym.

– Áı, qaıdam, túz taǵysy qolǵa úı­re­ne qoımas... – dedim.

– Ony men de bilemin, biraq dalaǵa qaıtip tastap ketesiń, barǵan soń buǵan ne isteıtinimizdi kórermiz, – dedi.

– Obalyna qalmaı, qazir-aq jibere salyńyz, óz jónimen ketsin.

– Jaraıdy, jibere salaıyq, biraq báribir ólip qalady ǵoı myna aıazda.

Ekeýmiz de únsiz qaldyq. Júrgizýshiniń ne oılap otyrǵanyn bilmeımin, al men basymdy qasyp, oılanyp otyryp qaldym. «Myna kıikke qandaı jaqsylyq jasaýǵa bolady? Oılana kele, qolymnan eshteńe kelmeıtinin túsindim. Onyń ústine, ol júrgizýshiniń menshigi. «Bylaı tartsań, ógiz óledi, olaı tartsań, arba synadynyń» dál ózi boldy.

Aýdan ortalyǵyna jaqyndap qal­dyq. Maǵan da, kıikke de meıirimi túsken kólik ıesi oblys ortalyǵyna ótip ketedi eken. Ortalyqqa kireberiste júr­gizýshi menen kóliktiń júk salatynynan qorabyndaǵy bóshkeden bakqa janarmaı quıysyp jiberýimdi ótindi. Men «kýzovtyń» ústine shyqtym. Mássaǵan! Denem titirkenip ketti. Kóliktiń ústi tola ólgen kıik. Qan sasyp tur. О́lgen aqbókenderdiń ústin qalyń palatkamen jaýyp qoıǵansyǵan. Bir sheti ashylyp jatyr. Basy kesilgen aqbókenniń deneleri siresip qatyp qalǵan. Júregim shymyrlap ketti.

Men bakqa janarmaıdy ázer qu­ıystym. Júrgizýshi áldebir ándi yńyl­dap aıtyp júr. Qaıta qozǵaldyq. Meń-zeńmin. Aıdaladaǵy músápir kıikke janashyrlyq tanytyp, meıirimdiliktiń úlgisin kórsetti dep kele jatqan júr­gizýshiniń janaryna kózim túsip ketti. Alǵashqy kezdeskendegideı emes, qos janary qanǵa tolyp turǵandaı kórindi. Qoly keýip ketken qan juǵyndylarynan aıǵyz-aıǵyz.

Meniń óńim qashyp ketkenin aǵar­dy ma, ańǵarmady ma, bilmeımin, júr­­gizýshi álgi «kýzovtaǵy» óli aq­bó­­­ken­derdi qaıdan alyp kele jat­qa­nyn aıtty:

– Bıyl teriskeıge aqbóken kóp keldi. Halyq etke qaryq bolyp jatyr. Sol jaqqa baryp eki-úsh kún joldastarymmen kıik aýlap, qanjyǵam maılanyp kele jatyr. Joldastarym, obaly ne kerek, bir kún boıy atqan kıikterdi túgel maǵan salyp berdi. Olarǵa rahmetten basqa aıtarym joq. Bir mılısııada isteıtin dókeı dosym bar, myna alyp bara jatqan kıikterdi ekeýmiz teńdeı bólip alamyz. Kıiktiń eti dámdi ǵoı, shirkin! – dedi.

Men aýdan ortalyǵynan túsip qaldym. «KamAZ» ornynan aýyr qozǵalyp kete bardy. Kóz aldymnan «kýzov» toly óli aqbókender men júr­gizýshiniń meıirimine «shomylyp» bara jatqan kıik ketpeı qoıdy.