Ekonomıka • 08 Tamyz, 2022

Ekonomıkany nesıeleý óse bastady

58 ret kórsetildi

Sońǵy eki jyl otandyq bank sektoryna ońaı tıip jatqan joq. Bálkim, dál osylaı suryptalý qajet te shyǵar. Básekeniń artýy ǵana sapaǵa jol ashpaı ma?! Qazirgi ýaqytta bizdegi 22 ekinshi deńgeıli banktiń ahýaly qalaı? Jalpy, tendensııa oń ba, álde teris pe? Sektorda kimniń susy basym? Bankter ekonomıkany kredıtteýge qanshalyqty qulyqty?

Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL «EQ»

NPL+ kólemi azaıdy

Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi usynǵan derekke súıensek, 2022 jylǵy maýsymda negizinen, ótimdi aktıvterdiń 10,2 paıyzǵa nemese 1,53 trln teńgege ósýi esebinen bank sektorynyń jıyntyq aktıvteri 5,7 paıyzǵa ulǵaıǵan. Sóıtip, bıyl 1 shildede aktıvter 39,23 trln teńgeni qurady. Ekinshi deńgeıdegi bankterdiń 11,41 trln teńgeden astam nemese aktıvterdiń 29,1 paıyzyn quraıtyn ótimdiligi joǵary aktıvteriniń eleýli qory bar. Erkin ótimdiliktiń bolýy bank­terge óz mindettemelerine tolyq kólemde qyzmet kórsetýge múm­kindik bermek.

«Bank sektorynyń mindet­temeleri maýsym aıyn­da negi­zinen klıentter salym­darynyń 8,3 paıyzǵa ulǵaıýy esebi­nen 7,1 paıyzǵa ósti jáne 2022 jylǵy 1 shildedegi jaǵ­daı boıyn­sha 34,7 trln teń­geni qurady. Bank sektory min­dettemeleriniń qurylymy ne­gizinen bankterdiń jıyntyq mindettemeleriniń 76,2 paıyzyn nemese shamamen 26,44 trln teńgeni quraıtyn depozıttik portfelmen usy­nylǵan. 2022 jylǵy 1 shil­dedegi jaǵdaı boıynsha bank sektorynyń jetkilikti kapıtal qory bar. Negizgi kapıtaldyń jetkiliktilik koeffısıenti (k1) – 16,4 paıyz, menshikti kapı­taldyń jetkiliktilik koeffı­sıenti (k2) – 19,8 paıyz. Bul júıe boıynsha ortasha alǵanda zańnamada belgilengen normatıvterden edáýir asady», de­li­nedi agenttik dereginde.

2022 jylǵy qańtar-maý­sym­da bank­­terdiń taza paıdasy 355 mlrd teń­gege jetken. Bul 2021 jylǵy osyndaı kezeńimen salystyrǵanda 46,2 paıyzǵa tómen eken. Bank aktıvteriniń ren­tabeldiligi (ROA) 2022 jyl­ǵy 1 shildede – 2,7 paıyz (2021 jylǵy 1 shildede – 3,2 paıy­z), kapıtaldyń rentabeldiligi (ROE) – 21,9 paıyz (2021 jylǵy 1 shildede – 25,9 paıyz) bolǵan.

«Ekonomıkaǵa kredıtter 2022 jylǵy maýsymda 2,7 pa­ıyzǵa ulǵaıyp, 20,1 trln teń­geni qurady. 2022 jylǵy maý­symda jeke tulǵalarǵa kre­dıtter 2,9 paıyzǵa 11,97 trln teńgege deıin ulǵaıdy, al zańdy tulǵalarǵa kredıtter 2,4 pa­ıyzǵa 8,08 trln teńgege deıin ósti. Ulttyq valıýtadaǵy kre­dıtter kólemi 2022 jylǵy maý­symda 1,9 paıyzǵa 18,25 trln teńgege deıin kóbeıdi, shetel valıýtasyndaǵy kredıtter kó­lemi 11,8 paıyzǵa 1,8 trln teń­gege deıin artty. Teńgemen usy­nylǵan kredıt­terdiń úles salmaǵy 2022 jylǵy 1 shildede 91,0 paıyzdy qurady. 2022 jylǵy maýsymda 2,03 trln teńgege jańa kredıtter berildi, bul 2022 jylǵy mamyrǵa qaraǵanda 10,9 paıyzǵa artyq», deıdi agenttik.

2022 jylǵy maýsymnyń qory­tyndysy boıynsha 90 kúnnen astam merzimi ótken bereshegi bar kredıtterdiń úlesi kredıttik portfel jalpy kóle­miniń 3,6 paıyzyn qu­rapty (2022 jyl­dyń basynda – 3,3 paıyz).

Qazaqstan Qarjygerler qaýymdas­tyǵynyń taldaýynsha, nesıe portfeliniń ósimi boıynsha sektordaǵy eń ozyq bes bank – «Bank Frıdom Fınans Qazaq­stan» (+339 paıyz), «Eýrazııalyq bank» (+32 paıyz) jáne Al Hilal (+32 paıy­z), «Bank SentrKredıt» (+31 paıyz), «Otbasy bank» (+20 paıyz) pen Halyk Bank (+20 paıyz), sondaı-aq RBK (+18 paıyz). Depozıt ósimi boıynsha BSK (+85 paıyz), Kaspi Bank (+80 paıyz), «Shınhan Bank Qazaqstan» (+67 paıyz), RBK (+52 paıyz) jáne Altyn Bank (+50 paıyz) úlesi joǵary.

Ekonomıkaǵa 20 trln teńge berildi

Asa ózekti másele sanalatyn ekonomıkany nesıeleý kórsetkishi de óse bastady dep habarlaıdy mamandar. Jaz kezinde ekonomıkaǵa berilgen zaım kólemi 20 trln teńgeden asqan. Osyǵan deıin sektordaǵy eń joǵary kórsetkish byltyr tirkelgen – 18,5 trln teńge. Energyprom málimetinshe, bıyl ekonomıkany nesıeleý pozıtıvti trend kórsetip jatyr. Jyl basynan beri 20,7 trln teńge kóleminde zaım berilgen. Bul 2021 jyldyń osyndaı kezeńimen salystyrǵanda 27,5 paıyzǵa joǵary. 2021-2022 jyldary sektordaǵy bank sanynyń bir­shama qysqarǵanyn eskersek, nesıeleý kólemi ósiminiń dınamıkasyna jańa oıyn­shylardyń paıda bolýynyń qatysy joq.

«Ekonomıkany nesıeleýdiń artýy aıasynda bereshek qaryz mólsheri azaıyp, portfel sapasy jaqsarýda. Ekonomıkaǵa berilgen zaımdar port­felindegi bereshek qaryz úlesi bıyl 3 paıyzdy qurady, byltyr 6 paıyzdan asyp túsken, al 2014 jyly 20-21 paıyzǵa deıin jetip edi. Ekinshi deńgeıli bankterdiń jalpy qaryz portfelindegi tólenbegenine 90 kúnnen asqan bereshek úlesi 3,61 paıyzdy qurady», dep habarlaıdy agenttik. Árıne, bul qaryz alýshy zańdy tulǵalar jaýapkershiliginiń de arta túskenin aıǵaqtaıdy. Byltyr tólenbegen (NPL+) bereshek – búkil nesıe portfeliniń 7,18 paıyzyn, 2020 jyly – 9,43 paıyzdy, al sonaý 2014 jyly 33,5 paıyzdy quraǵan eken.

Sarapshylar pandemııa sekildi qıyn-qystaý kezeńde ekonomıkaǵa qarjylyq qoldaý kórsetý asa mańyzdy dep sanaıdy. Qazir ekinshi deńgeıli qarjy ınstıtýt­tary ishinde eń iri kredıtor bolyp otyrǵan – Halyk Bank. Shoǵyrlandyrylǵan aýdıttiń qarjylyq eseptiligine sáıkes 2021 jyldyń sońynda bank bergen nesıe kólemi 6,3 trln teńgege jetken. Bul 2020 jylmen salys­tyrǵanda 29,6 paıyzǵa joǵary kór­setkish. Bólshek, tutynýshylyq jáne ıpotekalyq zaımdar somasy – 1,9 trln teńge nemese búkil kólemniń 30,5 paıyzy. Atalǵan bank óz qarajatyn negizinen qyzmet kórsetý (747,6 mlrd teńge), kóterme saýda (437,1 mlrd teńge) jáne bólshek saýda (343,3 mlrd teńge) salalaryna baǵyttaǵan. Koronavırýs pandemııasy kezinde dál osy salalar óte qatty zardap shekken edi.

Al reseılik enshiles «Sberbanktiń» bergen zaım mólsheri – 2,3 trln teńge. Sonyń 1,2 trln teńgesi – tutynýshylyq, tur­ǵyn úı jáne avtonesıeniń enshisine tıedi. Saýda salasyna jiberilgen qarjy kólemi – 321 mlrd, óndiriske jiberilgeni – 270,6 mlrd teńgeni quraǵan. Eske salaıyq, «Sberbank Qazaqstannyń» da sanksııa quryǵyna ilinýine baılanysty enshisindegi nesıe portfeliniń bir bóligi (330 mlrd teńge – red) qazaqstandyq Halyk Bank-ke kósh­ken bolatyn. Ekono­mıkany nesıeleý turǵysynan úzdik úshtik qataryna kirgen «Bank SentrKredıt» jalpy 1 trln teńgeden astam qarajat usynǵan. Sonyń basym bó­ligin, 55,6 paıyzyn jeke tulǵalar nesıesi qurasa, 6,6 paıyzy – saýda sektoryna, 5,7 paıyzy – jyljymaıtyn múlik arendasyna, 5 paıyzy – energetıka, 4,7 paıyzy munaı-gaz salasyna berilgen.

Qarjygerler qaýymdastyǵynyń sarapshylary bankterdiń báribir jeke tulǵalarǵa zaım berýdi qolaı kóretinin málimdeıdi.

«Bankterdiń jıyntyq bólshek portfeli 11 paıyzǵa, korporatıvti nesıeleý 4,1 paıyzǵa ósken. Halyqty nesıeleý negizinen ıpoteka (+17 paıy­z) jáne tutynýshylyq nesıe (+7,7 paıy­z) esebinen ulǵaıyp jatyr. Qazaq­standyq bankter myna TOP-5 salaǵa aıryqsha mán beredi. Olar – ónerkásip, saýda, qurylys, transport jáne aýyl sharýashylyǵy. Alǵashqy eki pozısııa basqalarynan áldeqaıda ozyp tur. Zaımdaryn keshiktirip tóleý jaǵynan qurylys salasynyń úlesi basym (portfeldiń 12 paıyzy)», deıdi qaýymdastyq.

Ulttyq qor aktıvterin saqtap qalý qalaı júzege asady?

Jaqynda Qarjylyq turaqtylyq jó­nindegi keńestiń otyrysy ótip, onda Qa­zaq­stan Ulttyq banki qarjylyq turaq­ty­lyqtyń negizgi táýekelderi men osal faktor­laryn keshendi taldaý jáne baǵalaý nátı­jelerinen turatyn 2021 jylǵy qar­jylyq turaqtylyq týraly esebiniń qorytyndy nátıjesi qaralyp, bekitildi.

Usynylǵan esepke súıensek, 2021 jyly karantın shekteýlerin jeńildetý – iskerlik belsendiliktiń ósýine yqpal jasap, onyń ekonomıkalyq ósý perspektıvalaryna da oń áser etken. Degenmen jetkizý tizbeginiń tolyq qalpyna kelmeýi jáne energııa jet­ki­zýshiler baǵasynyń joǵary bolýy ın­flıasııalyq qysymdy kúsheıte tústi. Sonyń áserinen ekonomıkasy damyǵan elderde aqsha-kredıt saıasatynyń qatańdaýy, memlekettik qaryz deńgeıiniń ósýi jáne bıýdjet tapshylyǵy jahandyq syn-qaterlerge aınaldy.

«Fıskaldyq saıasat úshin negizgi táýekel faktory memlekettik qarjynyń teńge­rimsizdigi bolyp qala beredi. Bul bıýdjet shy­ǵystary men munaıdan tys kirister arasynda saqtalyp otyrǵan tym joǵary alshaqtyqtan-aq kórinedi. 2014 jyldyń sońynda munaı baǵasynyń tómendeýi munaı sektorynan túsetin qosymsha ústeme tabystyń jınaqtalý kezeńine tusaý saldy. Bul, óz kezeginde, uzaq ýaqyttan beri Úkimet qolyndaǵy taza aktıvterdiń kólemin tómendetti. 2021 jyldyń sońyna qaraı taza aktıvter IJО́-ge qatysty eń tómengi mánderine jetti (IJО́-niń 10,2 paıyzy – memlekettiń taza aktıvteri, IJО́-niń 4,8 paıyzy – memlekettik taza aktıvter).

Memlekettik qarjynyń teńge­rim­diligi men ornyqtylyǵyn arttyrý maq­satynda Bıýdjet kodeksine engi­zilgen fıskaldyq erejelerdi saqtaý mańyzdy. Olar Ulttyq qor aktıvteriniń saqtalýyn qamtamasyz etedi jáne bıýdjet shyǵystarynyń shamadan tys ósýin tejeıdi», deıdi Ulttyq bank.

Sonymen birge 2021 jyly qarjy uıym­darynyń nesıelik qyzmeti COVID-19-dan keıin ekonomıkalyq ósýdiń qalpyna kelýi aıasynda qarqyn ala tústi. Bankterdegi nesıe portfeli 27,9 paıyzǵa ósti. Buǵan jeke tulǵalarǵa (40,9 paıyz) jáne ShOB sýbek­tilerine (29,2 paıyz) jańa nesıe berý eleýli áser etti. Ulttyq banktiń habarlaýyn­sha, bankterdegi nesıe portfeliniń sapasy kor­poratıvtik jáne bólshek portfelde aı­tarlyqtaı jaqsarǵan. Sondaı-aq naqty sektor kásiporyndarynyń, ásirese COVID-19 kezeńinen keıin osal fak­tor­lar­dyń artýyna baılanysty korpo­ra­tıvtik port­fel sapasynyń tómendeý táýe­keli jo­ǵary deńgeıde saqtalyp otyr. Al ból­shek portfel ósiminiń joǵary bolýy elde ekono­mıkalyq ahýal nasharlaǵan jaǵdaıda táýe­kel­derdiń týyndaýyna ákelip soǵýy múmkin.

«Banktik emes sektordaǵy táýekel­derdi tómendetý, onyń ashyqtyǵyn arttyrý jáne qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý maqsatynda 2021 jyldan bastap retteý perımetrine engizilgen mıkroqarjy uıymdary (MQU, kredıttik seriktes­tikter jáne lombardtar) da bank sektorynan ózge ekonomıkadaǵy mańyzdy kredıtorlardyń biri sanalady. 2021 jyly depozıtterdiń dollarlaný deńgeıi 2020 jylǵy deńgeımen salystyrǵanda 39 paıyzdan 37 paıyzǵa tómendedi. Bul prosess bıyl da jalǵasty (mamyrda – 33 paıyz)», delingen Ulttyq bank habarlamasynda.

Sońǵy jańalyqtar

Qosymshanyń kómegi eleýli

Qoǵam • Búgin, 23:07

Qazaq dıasporasynyń qaıratkeri

Tarıh • Búgin, 23:01

Ormanmen syrlasqan ǵalym

Aımaqtar • Búgin, 22:59

Koreı teatrynyń torqaly toıy

Teatr • Búgin, 22:58

Lývrda qalǵan shyraǵdan

Suhbat • Búgin, 22:56

EcoStudentKZ: Jastar judyryqtaı jumyldy

Ekologııa • Búgin, 22:52

Sheberler sherýi

О́ner • Búgin, 22:50

«Taza Kókjaılaý» aksııasy ótti

Ekologııa • Búgin, 19:11

Nobel ádebıet syılyǵyn Ennı Erno aldy

Ádebıet • Búgin, 17:38

Janar Aıtjan jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 16:38

Uqsas jańalyqtar