Sonyń saldarynan bıyldyń ózinde-aq kóshedegi qańǵybas ıt-mysyqtyń qarasy eki-úsh ese artqandaı. Ár aýlada, ár podezdiń aldynda, tipti aıaldamalardyń janynda toptalǵan mysyq. Kósheni kóldeneń kesip ótýshi ıtter. Mine, qala ishindegi qazirgi kórinis.
Qańǵybas ıt qaýyp alar degen qaýiptiń bary sózsiz. Jaz mezgilinde asyr salyp oınaıtyn balalar úshin tipten alańdaısyz. Taıaýda Sársenbaev kóshesindegi bir turǵyndy óziniń ıti talap tastap, er adam jan saqtaý bólimine jatqyzyldy degen habardy estidik. Onyń janynda ıesiz júrgen ıtten keler qaýipti ózińiz saralaı berińiz.
Al qańǵybas mysyqtan adamǵa juǵatyn vırýstardyń túrlerin oqyp bilgenimizde eriksiz jaǵamyzdy ustadyq. Bala kúnimizde «mysyqtan búrge juǵady» degendi ǵana estip óstik qoı. Sóıtsek...
Máselen, «qutyrý aýrýy» mysyqtan juǵýy yqtımal. Adam aǵzasyna qutyrý vırýsy qan arqyly taraıdy. Bul aýrýdyń emi joq. Dertke shaldyqqan adamnyń denesi tyrysyp, sýdan jıirkenip, sal bolyp, shólirkep jáne jaǵdaıy kúrt tómendeıdi. Qutyrýǵa shaldyqqan adamǵa eń myqty dáriger de kómektese almaıdy eken.
«Hlamıdıoz» vırýsy da adam aǵzasyna mysyqtan juǵady. Kóz janaryna qaýip tóndiretin aýrý. Adamnyń terisin, shashyn zaqymdap, uzaq ýaqyt emdelýdi qajet qylatyn «dermatomıkoz» derti de osy janýardan juǵady eken. Tipten baýyryńyzdy zaqymdaýǵa deıin baratyn «gelmıntter» de aǵzaǵa mysyq arqyly juǵady.
Adam aǵzasyna tússe, aýyr dertke bastaıtyn «felınoz» vırýsy da qańǵybas mysyqtarda kóp kezdesedi eken. Dáriger emespiz. Tórt-bes mysal ǵana keltirdik. Áıtpese, mysyqtan juǵatyn aýrýlar túri munymen shektelmeıdi.
Bir áttegeni, «kıik kóbeıip ketti» dep shýlaǵandar «mysyq kóbeıip ketti» deýge asyǵar emes. Kerisinshe, aýla-aýlada qańǵybas mysyqtardy qorektendiretin «qamqorshylarǵa» «qoı deıtin qoja» tabylmaı tur.
Qýanysh AMANQULOV
Qaraǵandy oblysy,
Balqash qalasy
