Byltyrǵydaı shóp tapshylyǵy bolmaıdy

150 myń tonnadan asa mal azyǵyn daıyndamaq

Jergilikti sharýashylyqtar búginge deıin 1 mln tonnaǵa jýyq shóp jınap aldy. Oblys­tyq aýyl sharýashylyǵy basqarma­sy­­nyń málimetinshe, óńirdegi shabyn­dyqtardyń ortasha ónimdiligi bes sentnerden asady. Degenmen birqatar aýdanda kórsetkish budan da joǵary. Shóbi shúıgin shyqqan óńirlerdiń qatarynda Fedorov, Qostanaı, Sarykól, Amankeldi aýdandary bar.

Ala jazdaı shabyndyq basynan shyq­paǵan pishenshiler bıyl mal azyǵyn molynan ázir­lep almaqshy. Máselen, aman­­keldilikter 107 myń tonna shóp ázirleýdi meje­lese, torǵaı­lyqtar 109 myń ton­na­dan astam pishen daıyndaýdy mindetterine alǵan. Bul eki aýdandaǵy shóbi belýardan kele­tin keı jerler bir gektardan 7-8 sentnerge deıin ónim beredi. Sarykól aýdanynyń sharýalary da qalysar emes. Munda, tipti, gektar berekeliligi toǵyz sentnerden aınalady. Fermerler pishendemeni de molynan ázirlep aldy. Bıyl aýdan shópshileri 153 myń tonnadan astam mal azyǵyn daıyndaý­dy josparlapty. 10 myń tonnaǵa jýyq pishendeme sal­ǵan fedorovtyqtar da jaqsy kórsetkishke ıe. Byl­tyrǵy qur­ǵaqshylyqtan sabaq alǵan oblys sharýashylyqtary bul joly qysqa myqty daıyndyqpen kirýdi kózdep otyr.

Aqkól men Ahmet aýyldary alańdaýly

Degenmen birneshe jyldap qurǵaqshy­lyqtyń zardabyn tartyp otyrǵan aýyldar bar. Mysaly, ózimiz taıaýda ǵa­­na baryp qaıtqan Jan­gel­dın aýdanyna qarasty Aq­kól, Ahmet Baıtursynov aýyly­nyń turǵyn­dary byltyrǵy qur­ǵaq­shy­lyq bıyl da qaıtala­nýy múmkin degen alań kóńilmen otyr. Baıaǵyda teńiz bop tolysyp jatatyn Aqkóldiń sýy jyl sanap azaıyp, tartylyp, jaǵadan uzap barady. Bul óńirdegi qolynda tehnıkasy bar birdi-ekili sharýalar aýyldan 60, tipti 110 shaqyrym jerde shóp shaýyp jatyr.

– Bizdiń osy Ahmet Baıtur­synov pen mynaý kórshi Aqkól aýyly qýańshylyqqa tap bolǵaly birneshe jyl boldy. 3-4 jyldan beri shóp shyqpaı qaldy. 35-40 shaqyrym jerdegi qaýlardy qyryp shabamyz. Qazir aýylda durys tehnıka joq, bári tozǵan, baıaǵy Keńes Odaǵynan qalǵan traktorlar ǵoı. Tehnıkasy joqtarǵa tipti qıyn. Satyp alady, onyń syrtynda traktorǵa maıyn quıady, shóp tıeýshilerdi jaldaıdy. Basqa jaqtan tasıyq desek, jaqyn jerde shóp joq. Kórshi aýylda ózimiz sııaqty kúnkóris. Sol Aqkólde Nurǵoja esimdi fermerimiz bar, qaıta sol kómektesedi. О́zimizdiń aýyldaǵy jigitter de shamalary jetkenshe qolushyn berip jatyr. Aǵaıyn-týys áıteýir bir-birimen eptesip-septesip kún kórip jatqan jaıymyz bar. Buryn bir bıdaıyqtan shapqan shóp 2-3 otarǵa jetetin. Qazir bir úıge jetpeı qalyp jatyr. Qyryp alǵannyń ózinde 5-6 tirkeme shóp shyǵady. О́ńirden mal ketkennen keıin, osy shóptiń tuqymy da ketip qaldy ma degen oı keledi. Buryn shóp bitik shyǵatyn bıdaıyqtar qazir taqyr bolyp qaldy. Burynǵy bıdaıyq joq, ornyna kóbine ashy, aqbas shópter shyǵyp ketti. Ásirese janarmaı qymbat, ákelý qıyn. Qazir janarmaı beketterinde dızeldi otynnyń baǵasy 220 teńge bolsa, bizge odan da qymbat baǵamen ákeledi. Onyń ózi bolsa bolady, bolmasa, joq. Shóp máselesine kelgende, jaǵdaıymyz óte qıyn. Shóp bolmaǵan soń, mal aryq. Durys baǵaǵa et alatyn adamdar da joq. Aýyl turǵyndarynyń deni aılyq almaıdy, malmen kún kórip otyr. Syrtta balalar oqıdy, olarǵa da aqsha kerek. Malymyz arzanǵa ketip jatyr. Qazir kóbine Qyzylorda jaqtan kelgen jigitter áketip jatyr. Basqa qaıda aparasyń? Qostanaı jaǵynan kelip eshkim mal alyp jatqan joq. Degenmen joq dep qol qýsyryp otyrǵan joqpyz. Sol baryn ár jerden qyryp, az bolsa da, beınettenip qys azyǵyn daıyndap jatyrmyz. Kók shóbimiz joq. Sol byltyr, aldyńǵy jyly bıdaıyqta shabylmaı qalǵan ár jerdegi qaýlardy shaýyp jatyrmyz. Biraq bıyl jaıylym jaqsy. Qysta jylqy tebinde júre beredi, qolǵa ustamaımyz. Munda qoı men sıyr ǵoı qolǵa qarap qalatyn. Sıyr qardyń qalyń-juqa túsýine baılanys­ty jeltoqsan-qańtarǵa deıin qyrda júre beredi. Biz sol 2 aıǵa jetetin shóp jınap alsaq, qystan qysylmaı shyǵar edik. Byltyrǵy qurǵaqshylyqta bir tirkeme shóptiń baǵasy 35-40 myń teńgege deıin bardy. Bıyl shóp satatyn adam bolmaı qalýy múmkin, – deıdi aýyl turǵyny Naǵashybaı aqsaqal.

Al aýyl sharýashylyǵy bóli­miniń basshysy Ernur Iman­ǵalıevtiń aıtýynsha, bıyl jalpy aýdandaǵy shóptiń shyǵymy byltyrǵydan áldeqaıda
jaqsy.

– Aýdanda josparlanǵan shóp kóle­miniń 80 paıyzdaıy daıyndaldy. Qazir fermerlerdiń kóbi shópterin tasyp alyp jatyr. Byltyrǵa qaraǵanda, shóptiń shyǵymy jaqsy. Biraq ras, Aqkól, Ahmet Baıtursynov aýylynyń turǵyndary shópten qysylyp otyr. Bul jylda qaıta­lanyp kele jatqan nárse. Basqa jerlerde byltyrǵa qaraǵanda edáýir jaqsy. Sondyqtan bıyl el shópten qysylmaıdy. Aýdanda tirkelgen 194 sharýa qojalyǵy bar. Olardyń bári ózderine jetetin shóp daıyndap aldy. Qazir shaýyp jatqan shópterin taıaý kúnderi sata bastaıdy. Byltyr bir oramnyń baǵasy 6 myń teńge bolǵan. Bıyl 5 myń teńgeden dep eseptep otyrmyz. Odan da arzanǵa qoıýǵa bolatyn edi, biraq qazir qosalqy bólshektiń baǵasy 2-3 ese qymbattap ketti, al tehnıka synbaı turmaıdy. Áıtpese, biz shópshilerdi jınap kezdesý ótkizgenimizde, shalǵyshylar shópti odan da arzan satýǵa kelisken. Qazir endi bir tonna shóptiń baǵasy 12,5 myń teńge dep otyrmyz. Turmysy tómen, kópbalaly otbasylar men zeınetkerlerge sál tómen baǵamen satylatyn bolady. Bul oıdyń shóbi, traktor tirkemesine tıelgen 2 tonna qyrdyń shóbiniń baǵasy 30 myń teńgege deıin barady. О́ıtkeni qyrdyń shóbiniń túsimi az, shyǵyny kóp bolady, – deıdi Jangeldın aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy.

Ekpe shóp alqaby eki esege ulǵaıdy

Oblystaǵy keıbir sharýashy­lyqtar aýa raıyna táýeldi bolmas úshin sýarmaly tásilge kóshe bastaǵanyn aıta ketý kerek. Osynyń nátıjesinde, oblysta ekpe shóp alqabynyń kólemi eki ese ulǵaıdy. О́tken jyly halyq shóp jetpegendikten mal basyn edáýir qysqartqan edi. Máselen, Jitiqara aýdanynda ótken jyly 20 myń qara mal bolsa, bıyl 4 myńǵa azaıǵan. Jergilikti sharýalar eki-úsh jyl qatarynan qurǵaqshylyqtyń zardabyn tartty. Onyń ústine mal azyǵynyń baǵasy sharyqtap ketti. Sondyqtan oblys aýdan­dary kóptep-kólemdep kómek­tesip, qystan maldaryn áýpirim­dep áreń alyp shyqqan-dy. Bıyl jaǵdaı basqasha. Sharýalar byltyr 1,5 sentnerden shóp jınasa, bıyl kemi 5 sentnerden ónim jınap alamyz dep alaqanyn ysqylap otyr. Buǵan, árıne, kópjyldyq ekpe shóptiń tıgizer paıdasy zor.

Mysaly, Arqalyq qala­sy­nyń mańaı­yn­daǵy Vostochnyı aýylynda bıyl 1 myń gektar shabyndyqqa sýdan shóbi­niń tuqymy egildi. Jergilikti sharýa qojalyǵynyń basshysy orylǵan mal azy­ǵynyń tonnasyn 10 myń teńgeden satýdy kózdep otyr. Keıin shabylǵan aýmaq jaıylym retinde kádege asady.

– Sýdan – jemdik daqyl. Qorektik zattarǵa baı. Ylǵal bolsa jazda eki-úsh ret sha­ýyp alýǵa bolady. Shyǵyny az, alynatyn ónimi mol. Shama­men ár gektardan 6-7 sentner ónim berip jatyr. Bul Vostochnyı turǵyndaryn qol­jetimdi shóppen qamtamasyz etýge jetedi. Fýrma­nov, Úsh­tóbe aýyldaryn da arzan shóppen qamtamasyz etýdi kóz­dep otyrmyz. Sebebi óńirde qur­ǵaqshylyq jıilep ketti. Tórt túlikke azyq tappaǵan soń, jurt qoldaǵy bar malyn bir­tindep satyp jatyr. Son­dyq­tan mal basynyń kúrt aza­ıyp ketýine jol bermeý jaǵyn qarastyryp, shópti arzanǵa saýdalap jatyrmyz, – deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy Ivan Popovıch.

Oblystyq aýyl sharýashy­lyǵy basqar­ma­­synyń málime­tinshe, Fedorov, Uzynkól, Áý­lıekól aýdandary qazirdiń ózinde alda­ǵy qysqa jeterlik shóp qoryn qamdap alǵan.

Qostanaı oblysy