Bul mańyzdy yntymaqtastyqtyń tarıhy týraly Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Arhıviniń dırektory Álııa Mustafına óz sózinde «Qazaqstan – árqashan dinaralyq kózqarastarǵa túsinistik jáne syılastyqpen qaraıtyn kópultty memleket. Yntymaqtastyq qarym-qatynastaǵy otyz jyl ishinde Qazaqstan men Vatıkan basshylarynyń birneshe kezdesýi ótti. Otyz jyl ishinde bıyl Rım Papasynyń elimizge ekinshi sapary josparlanyp otyr. 2001 jyly 23 qyrkúıekte Tuńǵysh Prezıdent N.Nazarbaevtyń shaqyrýymen Rım Papasy Ioann Pavel II elimizdiń qadirli meımany bolǵan. Bul eleýli oqıǵalar týraly materıaldar Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Arhıviniń qorlarynda saqtaýly. Qazaqstan ejelden Shyǵys pen Batystyń arasyndaǵy órkenıetter toǵysy bolǵan. Tarıh qoınaýynan bastap osy aımaqta túrli dinge baǵynýshylyqtyń túp tórkini qalyptasyp, ár deńgeıde órbigen. Egemendigimizdi eńsergen kúnnen bastap, azamattarymyz dinı senim bostandyǵy quqyǵyna ıe boldy. Qazaqstannyń demokratııalyq reforma jasap, teń quqyqta damýynyń negizgi bir tutqasynda dindar adamdardyń eńbegi zor. Tek beıbitshilik, ultaralyq jáne dinaralyq tatýlyq arqyly biz tarıhtyń tolǵaýly kezeńderinen moıymaı ótip, tek qana ekonomıkalyq jáne saıası ustanymdardy ǵana damytpaı, rýhanı erkindikti shyńdaı bildik», dep toqtalyp ótti.
Álem halqy jaqsylyqtyń jarshysy dep tanyǵan Shapaǵatty Ákeıdiń jıyrma bir jyl burynǵy elimizge kelgen saparynda «Saǵan, Qazaqstan jáne seniń barlyq turǵynyna Qudaıym raqymyn túsirip, seniń bolashaǵyńa kelisim men beıbitshiliktiń nuryn tóksin», dep duǵa tilep sóılegen sózi Prezıdent Arhıviniń 5-N qorynda saqtalǵan.
Munda Rım Papasy Ioann Pavel II «Eýrazııa aýmaǵynyń dál kindiginde ornalasqan osynaý qaıyrymdy da ulan-baıtaq eldiń elordasyna, tikeleı Astana qalasyna deıin meniń qadamdaryma basshylyq etken Qudaıǵa táýbe qylamyn. San ǵasyrlyq ári san alýan rýhanı jáne mádenı dástúrdiń murageri bolǵan, al qazirgi kezde jańa áleýmettik jáne ekonomıkalyq maqsattarǵa umtylyp otyrǵan kópetnosty memlekettiń bastaýyn qalaǵan osynaý Jerge tebirene táý etemin. Kópten beri men bul kezdesýge qushtar edim, sondyqtan da Qazaqstannyń barlyq turǵynnyń yqylasy men súıispenshiligin qushaǵyma ala bilgen meniń qýanyshym sheksiz», dep meıirlene aıtyp ótken.
Qazaqstannyń táýelsizdik jolynda kúresken túrli kezeńin tizbekteı kelip, dúnıejúzi halyqtaryna ónege bolǵan tájirıbeli sheshimderine de toqtalyp ótken edi. Ol óz sózinde «Qazaqstan basqa halyqtarmen, ulttarmen jáne mádenıettermen múddeles yntymaqtastyqtyń «kópirlerin salý» úshin qajetti alǵysharttardyń – týysqandyqtyń, dıalog pen ózara túsinistiktiń rýhynda órkendeýdi qalaıdy. Naq osyndaı keleshegi zor múdde turǵysynda Qazaqstan 1991 jyly batyl bastamasymen Semeıdegi ıadrolyq polıgondy jabý týraly sheshim qabyldap, keıinnen ıadrolyq qarýdan birjaqty bas tartýdy jarııalady jáne Iаdrolyq synaqtarǵa tolyq tyıym salý týraly kelisimge qosyldy. Osy sheshimniń negizinde sizderde daýly máselelerdi qarý qoldaný arqyly emes, kelissózder men dıalogtyń beıbit quraldaryn qoldaný arqyly sheshken jón deıtin senim ornyqty. Men yntymaqtastyq pen beıbitshiliktiń ózekti talaptaryna tamasha sáıkes keletin, adamdarda nyǵaıa túsken sanalylyqpen talpynyp otyrǵan mundaı tártip baǵytyn maqtamaı tura almaımyn», dep tánti bolyp, rızashylyǵyn bildirgen edi.
Úshinshi myńjyldyqtyń basynda zaıyrlylyq pen yntymaqtastyqtyń rýhyn tanyta bilgen jáne álem dinderiniń beıbitshilikti ornyqtyrýdaǵy rólin qoldaǵan Qazaqstanǵa alǵysyn tókken Shapaǵatty Ákeı Ioann Pavel II «Qazaq halqy, seni Eldi shynaıy progress turǵysynan, yntymaqtastyq pen beıbitshilik rýhynda memleket qurýdyń jaýapty mindeti kútip tur. Qazaqstan – azapqa túsýshiler men dinı nanymdaǵylar jeri, aıdalǵandar men qaharmandar jeri, oıshyldar men sýretkerler jeri, eshteńeden taıynba! Eger seniń deneńe túsirilgen jaraqattyń izi tereń de san túrli bolyp qalsa, eger materıaldyq jáne rýhanı qalypqa keltirý isinde qıynshylyqtar men kedergiler paıda bolsa, uly Abaı Qunanbaıulynyń: Adamshylyqtyń aldy – mahabbat, ǵadilet sezimi. Ol jaratqan táńiriniń isi (Qyryq besinshi sóz) (uly aqynnyń bul sózin Rım Papasy qazaq tilinde aıtty) degen sózderi sen úshin dárý ári qulshynys bolsyn», dep rýhanı kúsh-jiger syılap, duǵa etkeni qazaqstandyqtardyń jadynda jaıdary peıilde saqtalyp qalǵan edi.
Dástúrli dinniń qaısysy bolsyn birigýge, adamnyń ózindik sanasynyń qalyptasýyna yqpal etýge, basqa halyqtarǵa, olardyń mádenıeti men salt-dástúrlerine qurmetpen qarap, tózimdilikke tárbıeleýge shaqyrady. Elimiz – túrli konfessııa men etnos ókiliniń tatý-tátti ómir súrýiniń aıqyn úlgisi bolyp álemge tanylyp otyr. Myńjyldyqtardan búgingi HHI ǵasyrǵa jetkizgen din jolyndaǵy ózara túsinistik bárinen joǵary bolyp kelgen. Búginde zertteýshilerdiń eńbekterinen katolısızmniń bizdiń ólkemen yntymaqtastyq tarıhy qaǵandyq, handyq dáýirimizden bastaý alatynyn dáleldeıtin dıplomatııalyq hat almasýlarmen tanysyp jatyrmyz.
Bizdiń el dinine, diline, tiline, násiline qaramastan álemdegi halyqtar arasyndaǵy kedergilerdi shegerýge, teń quqyqty qarym-qatynasty damytýǵa baǵyttalǵan birqatar bastamany júzege asyrady. Bul baǵytta Qazaqstannyń bastamasymen 2003 jyldan beri úsh jyl saıyn ótkiziletin Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin aıtýǵa bolady. Aýqymdy sharanyń negizgi maqsaty – konfessııaaralyq jáne etnosaralyq qatynastardaǵy zorlyq-zombylyq pen terrorǵa qarsy dinder dıalogyn júzege asyrý úshin turaqty halyqaralyq konfessııaaralyq ınstıtýt qurý. Alǵashqy sezden bastap rýhanı kóshbasshylar bolashaqtaǵy úılesimdi álemniń negizderi retinde adamzat úshin beıbitshilik pen órkenıettiń órleýin qamtamasyz etý jáne barlyq qoǵamda turaqtylyqty saqtaý baǵytyndaǵy birlesken is-áreketteri týraly deklarasııa qabyldaǵan edi. Búgingi tańda bul uıym búkil álemniń dini men órkenıeti moıyndaǵan, barlyq dástúrli din basshysy mindetti túrde qatysýdy qurmet tutatyn halyqaralyq irgeli forýmǵa aınaldy.
Sezdi uıymdastyrý jáne ótkizý boıynsha sol kezdegi uıymdastyrýshy organ – Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiliginiń qujattary, hattamalyq sheshimderi men tapsyrmalary, jospary, shaqyrý jónindegi aqparattyq jobalary, hat almasýlary jáne árbir jylǵy ótken sezdiń nátıjesinde qabyldanǵan mańyzdy qujattar men deklarasııalar Prezıdent Arhıviniń qorynda saqtaýly tur.
2022 jyldyń sáýirinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Rım Papasy Fransıskpen beınekonferensııa arqyly kelissózder júrgizip, nátıjesinde Pontıfıktiń elimizge bıylǵy 13–15 qyrkúıeginde resmı saparmen keletini anyqtalǵan bolatyn. Vatıkan osyǵan deıin uıymdastyrylyp kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezderine qatyspaǵan edi. Búgingi katolık shirkeýiniń bıleýshisi Pontıfık Fransısk osy basqosýdyń VII seziniń jabylýyna jáne onyń qorytyndy deklarasııasynyń qabyldanýyna alǵash ret qatyspaqshy. Bul Qazaqstannyń konfessııaaralyq dıalogtyń senimdi alańy retindegi mártebesin rastaıtyn biregeı oqıǵa bolmaq. Sol kúni Pontıfık Fransısk kórshi elderden kelgen jáne jergilikti Rım-katolık shirkeýiniń din qyzmetkerlerimen, semınarısterimen kezdesýdi kózdep otyr.
Dıplomatııalyq yntymaqtastyqtyń jańa damý úrdisi retinde Qazaqstan men Vatıkan tek dinı turǵydan ózara yntymaqtastyqqa senim artpaı, órkenıettiń ózge de ózekti salalary – bilim, mádenıet, áleýmettik jáne gýmanıtarlyq baǵyttardaǵy yntymaqtastyqty keńeıtý maqsatynda birqatar is-sharany qolǵa alǵan.
ALMATY
