Qoǵam • 16 Tamyz, 2022

О́zge planetadan kelgendeı

254 ret kórsetildi

Qoǵam ómirine kóńil terezesinen qarap, kezdesken keıbir jaǵdaılardyń kúngeıi men kóleńke jaǵyn oı eleginen ótkizip júresiń. Osyndaıda bir kórinisterge tańyrqaı qarap, sanańda qoryta almaı, ári-sári kúı keship, tipti eseńgirep qalatyn keziń de bolady.

Myna jaǵdaıattan keıin men bizdiń qoǵamda basqasy basqa «ózge planetadan ortamyzǵa endi kelip jatqan qazaqtardyń» jetkilikti ekenine az-kem kóz jetkize bastadym. Buǵan deıin, naqtysy otyz jyl boıy ol jaqta ne istep júrgenine tańmyn. Sondaı-aq «ózge álemde» óz ultynyń únine qulaǵyn tars bekitip alyp júrgen áli talaı qazaqtyń bar ekenin ishteı sezine tústim.

Bizdiń qazekeńder «ózge álemge» qalaı enip ketkeni belgili ǵoı. Ony nesin aıtaıyn. Desek te, ol jaqtan barlyǵy áldeqashan oralyp qoıǵan bolar dep júrgenmin. Olaı emes eken.

Osydan birer jyl buryn jaqyn mańdaǵy qalaǵa poıyzben jolǵa shyqtym. Vagon ishindegi kórshi-jolserikterim – bir-birimen burynnan tanys, baǵyttary bir, jastary deńgeıles, elýden asyńqyraǵan bir erkek pen úsh áıel boldy. Kórshi qalanyń qazaqtary eken. Tilderi oryssha. О́zara áńgimelerin jarastyryp, jarystyryp otyr. Ártúrli taqyrypta sóz qozǵap, qyzý pikir talastyryp damyldar túri joq. Dál qastarynda otyrǵandyqtan qulaǵyńdy bitep almasań sózderin estimeý múmkin emes.

Sóz syńaılaryna qaraǵanda bári de joǵary bilimdi, oqyǵan. Ekeýi dáriger, biri ınjener, biri zańger sııaqty. Oryssha saırap otyrǵan olar áńgimeden áńgime týdyra kelip, bir kezde bizdiń janymyzǵa jaqyn taqyrypqa oıysty.

Shashyn saryǵa boıaǵan áıel ádettegideı orysshalap tańyrqaı sóıledi (Olardyń ózara tilqatysýlaryn qysqasha jobalap ana tilimizge aýdaryp bereıin).

– Bilesizder me, bizde Shoqan, Abaı, Áýezov, Muqanov sııaqty tulǵalardan basqa da myqtylar kóp eken ǵoı. Qaı kúni oryssha bir habardan Bókeıhanov, Jumabaev, Baıtursynov, Aımaýytov degen de keremet qazaqtar bolǵanyn estidim.

– Olar sonshalyqty ne tyndyrǵan eken? – dedi tolyq kelgen aqsary áıel.

– Jobasy bizdiń qazaqtar úshin kóp nárse istepti, – dedi álgi sary shashtysy.

– Men ondaı qazaqtardyń baryn azdap estigenmin, biraq... – dep, úshinshi áıel ári qaraı sózin jutyp qoıdy.

– Men de olar týraly az-kem bilemin, biraq álgilerdiń ne istep, ne qoıǵanyna qyzyqpappyn. Al Jangeldın, Imanov, Muratbaev degen qazaqtar týraly jaqsy bilemin, – dedi er kisi samarqaýlaý til qatyp.

– Sosyn, tura tur, tura tur, qazir, ıá, aıt­paq­shy Dýlatov degen de kisi bolypty. Sosyn, sosyn, taǵy bir kisi, ıá, Kenesary degen de hanymyz bolǵan eken, – dedi sary shashty áıel.

Áńgime osy sarynda jalǵasa tústi. Ár­qaısysy ózderi estigen qazaqtyń buryn­ǵy jáne qazirgi zamandaǵy birqatar tul­ǵalarynyń aty-jónderin keıde durys, keıde burys aıtqan bolady.

Meniń qan qysymym kóterilip otyrdy. Aıtarǵa sóz tappadym. Degenmen bar kúshimdi jınap, «Sizder maǵan basqa álemnen kelgen adamdar sekildi kórinip otyrsyzdar. Sizder aıtqan tulǵalardan basqa da qazaqtyń mańdaıyna bitken arystar kóp qoı. О́zderińiz qazaq bola tura ultymyzdyń ulylary týraly jóndi bilmeıtinderińiz ókinishti. Táýelsiz el bolǵaly otyz jylǵa jýyqtady, al sizder qazaq úshin ómirin qıǵan alyptar týraly endi estip júrgenderińizge tańǵalyp otyrmyn», dedim. Bári maǵan ajyraıa, jaqtyrmaı qarady.

Kelesi stansadan túsip qaldym. «Oıpyr­maı, ne bolyp ketti ózi. Sonda otyz jyldan astam ýaqyttan beri qazaq úshin janyn qıǵan arystarymyzdyń esimderin endi estigen qazaqtar da bar eken-aý», deımin ózime ózim.

Qazaqtyń barlyq betke ustar tulǵalary az nasıhattalyp júrgen joq edi ǵoı, mynaý ne endi? Sonda biz sonsha ýaqyttan beri óz qazaǵymyzǵa óz únimizdi tolyq jetkize almaǵanymyz ba? Bul elde eki tildiń qatar qoldanylýynyń, qazaqtyń qaıratkerleri men qundylyqtarynyń, ıdeologııalyq basymdyqtarynyń tek qazaq tilinde nasıhattalýynyń kesiri me, kim bilsin? Bul aqparattyq-tanymdyq keńistiktegi qazaqqa tán alańnyń tarlyǵy ne áreketsizdiginiń kórinisi me? Álgindeı qazaqtar óz urpaǵyn qalaı tárbıelep júr, kimdi, neni úlgi etip, kimdi, neni maqtanysh etip aıtyp júr? Basqa álemde laǵyp júrgen qazaqtar óz ortasyna qashan oralady?

Sońǵy jańalyqtar

TOP-10 eldiń qatarynda

Sport • Búgin, 07:30

Jetinshi fınalynda jol berdi

Tennıs • Búgin, 07:27

Álem kýboginde oljaly boldy

Sport • Búgin, 07:23

Sákenniń SMart mektebi

Qoǵam • Búgin, 07:22

Jurtpen júzdesip, nysandardy aralady

Aımaqtar • Búgin, 07:18

Jumyspen qamtýǵa septigin tıgizedi

Qoǵam • Búgin, 07:17

Qoqys ortasynda qalǵan eldi meken

Aımaqtar • Búgin, 07:15

Salyqtan jaltaryp júr

Qarjy • Búgin, 07:13

О́zgeristi ózińnen basta

Pikir • Búgin, 07:12

Reformalardyń zańdy jalǵasy

Pikir • Búgin, 07:08

Jańashyldyqqa betburys

Pikir • Búgin, 07:07

Jolaýshylar aǵyny úsh ese artqan

Aımaqtar • Búgin, 07:05

Maqtashyny mazalaıtyn másele

Ekonomıka • Búgin, 07:00

Munaı men teńge baǵamyndaǵy táýekelder

Ekonomıka • Búgin, 00:23

Áleýmettik qyzmetterdi damytý ózekti

Qazaqstan • Búgin, 00:21

Elektr qýatyn óndirý ulǵaıady

Aımaqtar • Búgin, 00:19

Saıası júıeni túbegeıli jańartý

Saıasat • Búgin, 00:14

Ulttyq qundylyqtardy ulyqtaý

Pikir • Búgin, 00:06

Atomǵa alańdaǵan álem

Álem • Búgin, 00:04

Bıznestegi áıelder úlesi

Bıznes • Búgin, 00:01

Yrysty molaıtqan naýqan

Ekonomıka • Keshe

AQSh-qa eksport artty

Ekonomıka • Keshe

Qandastardyń hali qalaı?

Qoǵam • Keshe

Engel zańy

Qoǵam • Keshe

Qymyzhanadaǵy mýzeı

Qoǵam • Keshe

Án oqý

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar