Ata Zańǵa engizilgen ózgeristerdiń tıimdiligine toqtaldy

«Sýperprezıdenttik bılikti» shekteýdiń amaldary qatarynda Konstıtýsııalyq keńesti táýelsiz Kons­tıtýsııalyq sotqa aınaldyrý, Parlament Májilisi depý­tat­tarynyń partııalyq tizim­men ǵana saılanýyn shekteý, Par­lament Senatyna Prezıdent usynatyn kvotany tómendetý sııaqty ózgerister boldy. Ásirese Májiliske negizinen bir partııa músheleriniń ǵana ótýi, onyń ózi Prezıdent tóraǵasy bolyp otyrǵan partııanyń bolýy – sýperprezıdenttik basqarý formasyn barynsha kúsheıtip, barlyq bılikti bir adamǵa táýeldi etýge soqtyrǵan edi. О́zgertilgen Kons­tıtýsııaǵa óz ókilettigin atqarý kezeńinde Prezıdent eshqandaı partııanyń múshesi bolmaıdy degen bap engizildi. Kóptegen shetel­de saılaýda jeńgen partııa­nyń kóshbasshysy prezıdent bolyp saılanady. Bul partııa­lyq basqarý formasy damy­ǵan memleketterde ozyq ádis bol­ǵanymen, bizde únemi jáne birjaq­ty prezıdenttiń partııasy ǵana jeńiske qol jetkizetinin ómir­diń ózi kórsetti. О́ıtkeni barlyq ákim­shilik resýrstar soǵan jumys istep, saıası básekelestik degen tipti aýyzǵa da alynbaıtyn boldy. Saıyp kelgende tek bir par­tııa­nyń ústemdigi ornady. Al onyń kóshbasshysy jeke-dara myz­ǵymas bılikke qol jetkizdi. Sondyqtan...

Barlyq saıası kúshterdiń arasynda teń quqyly básekelestik bolýy úshin Prezıdent Q.Toqaev óziniń bastamashyldyǵymen osy bapty engizdi. Bul qazaqstandyq ahýal úshin óte ádiletti sheshim ekeni daý­syz. Demokratııalyq úderistiń damýyna jol ashatyn myq­ty óz­geristiń biri de osy. Son­daı-aq Konst­ıtýsııalyq jáne Jo­ǵarǵy sot­t­ardyń sýdıalary, Orta­lyq saı­laý komıssııasynyń, Jo­ǵary aýdı­torlyq palatanyń múshe­leri de jańa ózgeristermen eshqan­daı partııa­ǵa múshe bolýǵa quqy joq. Al Pre­zıdenttiń jaqyn týys­tary mem­lekettik saıası qyzmet­shi, kvazı­memlekettik sektorlar sýbek­tilerine basshy bola almaıdy.

«Jer jáne onyń qoınaýy, sý kózderi, ósimdikter jáne janýarlar dúnıesi jáne basqa da tabıǵı resýrstar memleket menshiginde bolady» delingen 6-baptyń 4-tarmaǵyna da ózgerister engizilip, «memleket menshiginde bolady» degen  sózder ózgertilip, «halyqqa tıesili jáne halyq atynan menshik quqyǵyn memleket júzege asyrady» degen sózdermen almastyryldy. «Memleket menshiginde» bolǵandyqtan memleket basynda otyrǵandardyń eldiń baılyǵyn jeke-dara satýyna, sapyrýyna erik berilgen. Endi negizgi ıesi halyq bolǵandyqtan oǵan esep berýine týra keledi. Engizilgen ózgeris osyny qamtıdy.

Konstıtýsııanyń burynǵy redaksııasynyń 15-babynyń 2-tarmaǵynda terrorıstik akt jasaý arqyly adam ómirin qıǵan, soǵys ýaqytynda aýyr qylmys jasaǵandarǵa ólim jazasy beriletindigi jazylǵan edi. Engizilgen ózgerister boıynsha ólim jazasy túbegeıli túrde alynyp tastaldy. Bul álemdik demokratııalyq úrdisterge tolyq saı keletin ózgeris bolyp otyr.

Konstıtýsııa kúniniń qar­sańyn­da Petropavldaǵy S.Mu­qanov atyndaǵy oblystyq ámbe­bap kitaphanada «Ata Zań aldy­men adamdy qorǵaıdy» degen taqy­rypta úlken dóńgelek ústel bolyp, oǵan oblystyq sottyń tóraǵasy Erbol Janǵazın, M.Qozy­baev atyndaǵy Soltústik Qazaq­stan ýnıversıtetiniń magıstri Marına Ýmrıhına, Ult­tyq Ulan akademııasynyń oqytý­shysy Sanat Tileýjanov jáne bas­qa da bilikti zańgerler, memle­ket­tik qyzmetkerler jýrnalıster, oqytýshylar, stýdentter men kýrsanttar qatysqan úlken jıyn­da osy máseleler aıtylyp, baıan­dama jasaǵandar Ata Zańǵa engizilgen ózgeristerdiń tıim­diligi týraly oı tolǵady. Ob­lys­tyq sottyń tóraǵasy E.Jan­ǵazın óziniń sózinde «Negizgi Zańy­myz eldiń tutastyǵy men Turaq­ty­lyǵynyń kepili retinde bizdiń bir­ligimizdi bekemdep, eldegi tatýlyq pen tózimdiliktiń berik tutqasy bolyp otyr», dedi. Er­bol Ámirǵalıulynyń aıtýyna qara­ǵanda, referendým – halyq bıli­giniń aıqyn kórinisi, árbir qazaq­standyqtyń óziniń quqy men taǵ­dyryna selqos qaramaı, ómiriniń jaqsy jaqqa ózgerýine belsene atsalysýy bolyp tabylady.

«Jańa Qazaqstandy qurý ıdeıasynyń referendým ótkizýden bastaý alýy óte qýanyshty jaǵ­daı ári tarıhı oqıǵa boldy. Eger buǵan deıingi Konstıtýsııaǵa engi­zilgen ózgerister Parla­ment­te talqylanyp, az toptyń qa­laýy­men qosylyp kelse, ót­kizil­­gen referendýmnyń tarıhı mán-mańyzy tutastaı ulttyń taǵ­dy­­ryna qatysty másele­lerdi ha­­lyq­tyń talqysyna shy­­ǵarý, onyń memlekettik bılik­ke tike­leı qatysýyn qamtama­syz ete otyryp, demokratııa negiz­derin or­nyqtyrdy», dedi zań­ger. So­nymen birge E.Janǵa­zın kons­tıtýsııalyq reforma negizinen barlyq memlekettik model­di keshendi túrde ózgert­kenin aıtty. Bıliktiń ókildi tar­maǵy aıtarlyqtaı kúsheı­tildi. Teńgerimdi jáne úılesimdi júıeni nyǵaıtyp, Parlamenttiń jáne barlyq deńgeıdegi máslı­hattardyń yqpaly arttyrylǵany aıtyldy.

Engizilgen ózgerister halyqtyń el basqarý isine belsendi túrde aralasýyn qamtamasyz etip, saılaý júıesiniń jetildirilgeni de sóz boldy. Endi Májilis depýtattary aralas saılaý júıesi boıynsha saılanady. Atap aıtqanda, buryn halyq birtutas jalpyulttyq saılaý okrýgi bo­ıynsha tek saıası partııalar úshin daýys berip, saılaǵan naqty adamdarynyń kóbin bilmeıtin edi. Endi bir mandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgi boıynsha da depýtattar saılanyp, halyq óziniń qalaǵan adamyn naqty biletin boldy.

Dóńgelek ústelde sóılegen basqa sarapshylar da Konstı­týsııa­ǵa engizilgen ózgerister elimiz­di jańǵyrtyp, qutty qoǵam qurý jolyndaǵy mańyzdy quqylyq qadamdar ekenin atap ótti. Barlyq zańdar men zańnamalyq aktilerdiń negizi bolatyn Ata Zańymyz Jańa Qazaqstandy ornatýdyń alǵy­sharty bolyp turǵany da sózsiz.

PETROPAVL