Dástúrdi dáriptegen týyndy

Bir qaraǵanda, bul kartına qarapaıym. Basy artyq eshnárse joq. Daladaǵy kók maısa ústinde aq jaýlyq kıgen ájeler kıiz basyp jatyr. Al biraq onyń astaryna úńilseńiz, qylqalam sheberi osy jumysy arqyly halqymyzdyń san ǵasyrdan beri atadan balaǵa jalǵasyp kele, ádet-ǵurpyn, salt-dástúrin, qol ónerin, qysqasy, ǵa­jaıyp ulttyq etnografııamyz­dy kórkem beınelegen. Bul jerde kıiz basyp jatqan ájeler ǵana emes, baıtaq dalamyzdyń tumsa tabıǵaty men asqaq taýy ja­ra­sym­dylyǵymen kóz tartady.

Taýdyń eteginde bir otar qoı jaıyp júrgen shopannyń sul­basy men oǵan kóz tige qarap tur­ǵan jas qyzdyń beınesi de názik qylqalam ushymen ásem úıles­ken. Kartınadaǵy boıaýdyń túsi qanyq. Ásirese sary tús – jaıma-shýaq kóńil syılaıdy. Osy eńbegi arqyly avtor dástúrimizdi dáriptep qana qoımaıdy, hal­qymyzdyń qadir-qasıetin asyra sýretteıdi.

О́nertanýshy ǵalym G.Sar­qulova aıtýly tulǵanyń shyǵar­mashylyǵyndaǵy tabıǵatqa ja­qyn­dyǵy men dúnıedegi bar qu­by­lysty aqyndyq shabytpen qabyldaýy erekshe ekenin aı­tady.

«Qylqalam sheberiniń ómirdi uǵynýy men túısinýi boıaý túste­riniń ǵajap jarasymymen kó­rinis tapqan. Ol ómirdiń syryn boıaýlar álemi arqyly sheber jetkizedi. Sondyqtan sýretshi shyǵarmalarynyń ereksheligi seziminiń tazalyǵynda ǵana emes, tústerdiń poezııasy men ult­tyq qundylyǵynda ekeni kú­mán týǵyzbaıdy. Sýretshi týyn­­­dylarynyń qaı-qaısysy da talǵam náziktigimen, oryndaý she­­berligimen súısindiredi. Bul de­genimiz, onyń tańdaǵan ta­qy­rybyn tereń zerttep, ony sha­bytpen oryndaıtyn eńbe­gi­niń jemisi» dese, sýretshi Baı­tursyn О́mirbekov Kenbaevty eýro­palyq sýretshilik mektepti jaqsy meńgerip, oǵan ózinshe ult­tyq erekshelikter men ja­ńalyqtar qosqan úlken daryn ıesi dep baǵalapty. «Onyń qaı shyǵarmasyn alsańyz da ulttyq mádenıet, qazaqy turmysty, kóshpeli ómir salttyń kórinisteri shynaıylyqpen tabıǵı túrde jetkizilgen. Osylaısha, ol bıik te asqaq óneri arqyly qazaqtyń baı mádenıetin tanyta bildi» dep jazypty.

Jalpy, halqymyz ertede kóshpeli ómirge yńǵaıly turmys­tyq buıymdardyń kóbin kıiz­den jasaǵan. Bul úrdis ótken ǵasyr­dyń alpysynshy jylda­ryna deıin jalǵasyp keldi. Ájelerimiz ben apalarymyz kıiz basýdy tur­mystyq dep qana bilmeı, ony óner dárejesine kóterdi. Kıizge túrli ulttyq oıý salyp, ony turmysqa shyqqan qyz balanyń kádesine qosty.

Osy rette oıyma bir oqıǵa túsedi. Toqsanynshy jyldardyń bas kezinde bizdiń sovhoz ujym­sharǵa aınalyp, aýylǵa Abdolla Jańǵabylov degen kisi dırektor bolyp keldi. Ol kezde sovhozda áli de mal basy bar edi, kóbi qoı bolatyn. Al qoıdyń júnin ótkizetin jer joq. Buryn ony ótkizip kelgen mekemeler jabyla bastaǵan. Sodan bir qoımada qoıdyń júni qanar-qanar bolyp jınalyp turatyn. Sodan jańa basshy aýyl­daǵy jasy úlken ájeler men apalardy jınap, «men bir oryn taýyp bereıin, osy júndi bos ysyrap qylmaı, kıiz basyp, qajetterińizge jaratyńyzdar» deıdi. Sóıtip, ájelerimiz ben ana­larymyz bir jaz kıiz basty. Keıde biz de olarǵa baryp kómek­tesemiz. О́ıtkeni kıizdi arqan­men aınaldyrǵannan keıin ony basýǵa adam qolynyń kúshi kerek. Sonda kıiz basýdyń ońaı emes ekenin, onyń úlken óner ekenin kórdim.

Shyndyǵyn aıtqanda, qazir kıiz basý ónerine eshkim mán bere qoımaıdy.

Ony biletin áje – apalary­myzdyń qatary azaıdy. Keıingi jastarǵa onyń qajettiligi de az. Buryn aýyldaǵy ár úıde kıiz tóseletin. Ásirese anam qysty kúnderi aıaqqa jyly dep úıge kıiz tóseıtin. Qazir onyń bári kózden bulbul ushty. Qoıdyń júnin de eshkim jaratyp jatqan joq. Memleket te oǵan nazar aýdarmaı keledi. Qanshama baılyq osylaı iske asýsyz shashylyp jatyr.

Kórnekti qylqalam sheberi Moldahmet Kenbaevtyń «Kıiz basý» kartınasyna alpys jyldan asa ýaqyt ótse de, onyń qun­dylyǵyn qazir sezine bastadyq. О́nerdiń qudireti degen osy shyǵar.