– Ǵalı Qasymhanuly, kınematografııaǵa kelgen árbir rejısser jańa meken tapqan Kolýmb ispetti, kórermenge usynǵan ár fılmi arqyly tyń oı, jańalyq jetkizýdi kózdeıdi. Ulttyq anımasııa ónerinde eleń etkizetin keıipker sırekteý kórinis tabady. Dál qazir anımasııa salasy ne nársege sýsap otyr?
– Atalǵan salanyń irgetasy berik qalanǵanymen, áli de bolsa ınvestorlarǵa muqtaj bolyp, damý satysynda júrgendikten anımasııamen aınalysatyn ózim jańalyq ákele qoıýdy maqsat tutqan emespin. Qyzdarym balalyq shaǵyn «Nıkelodeonmen» ótkizdi. Olardyń erteli-kesh «Nıkelodeon» qyzyqtarynyń shyrmaýynan shyǵa almaı, teledıdarǵa telmirip otyratynyna qarap, ózime suraq qoıdym: «Nıkelodeon» olarǵa nege qyzyq, bizdiń mýltfılmder nege qyzyq emes?» Zerttedim. Sóıtsem «Nıkelodeon» mýltfılmderindegi oqıǵanyń bári kúndelikti turmystyq qarym-qatynasqa, áke-sheshe, bala-shaǵanyń úıdegi áńgimesi men túzdegi is-áreketine, olardyń qarapaıym máselede bir-birimen qyzyqty dıalog qurýyna, bala úshin mańyzdy áldebir problemany qozǵaýǵa qurylady eken. Al biz, qazaq anımatorlary, eresekterge arnalǵan kórkem týyndynyń shartymen birden ulttyq másele kóterip, balalarymyzdyń sanasyna laıyq emes kúrdeli taqyryptarmen bıikke bir-aq qarǵıdy ekenbiz.
Rejısserlerimizdiń kópshiligi tereń sýdyń astynan nemese ǵarysh keńistiginiń túkpirinen áldene izdeıdi. Balaǵa mundaı kúrdeli dúnıe kerek emes. Qııal kerek, ázil kerek. 3-4 jastaǵy balaǵa bıik týdy, qonaqqa bas tartýdy, kúıeýge tós tartýdy kórsetkenimizben, olar túsine me? Balaǵa balmuzdaq kerek. Bala tilimen sóıleı almaımyz. Shrek, Spanj Bobty kóretin balalarǵa túsinikti bolý úshin búgingi belgili personajdyń bárin qamtyp «Meniń aıdaharym», «Mýzeı» degen jobalar jasadym. О́ıtkeni nemerelerim óskennen keıin balamnyń emes, nemeremniń tilin izdeımin men. Meniń alǵashqy kórermenim, «fokýs grýppam» – nemerelerim. Ár keıipkerimdi jeke tanystyryp «unaı ma?» dep suraımyn. Unasa, qabyldaımyn. Sol sebepti anımasııada jańalyq ashqannan góri balanyń qulaǵy qabyldaıtyn qarapaıym, túsinikti dúnıe jasaý áldeqaıda mańyzdy. 3-10 jas aralyǵyndaǵy balalardy qamtyp, uıytyp qoıatyn mýltfılmder jasaı almaı qınalyp júrgenimizdiń bir sebebi osy.
– «Ulttyq anımasııa taqyryby batyrlar men bılerdiń tóńireginen asa almaıdy» degen syndy kópten beri estip kelemiz. Shynymen, baldyrǵandardyń qalaýy qandaı?
– Ázil-ospaǵy sóziniń ajary bolyp, naǵashy men jıen, qaıny men jeńge, qurby-qurdastardyń arasyndaǵy birin-biri qaǵytqan zilsiz qaljyń bizdiń halqymyzdyń bolmysyna sińgen minez edi. Az ýaqytta minezimizdiń ózgergeni sondaı, búginde tym salmaqty keıipke enip aldyq ta, qaljyńdy qajetsinbeı, ázil aıtqan adamǵa ákireńdep shyǵatyn boldyq. Baldyrǵandy máz qylatyn osy minez mýltfılmderden alystap ketti. Anımasııaǵa ázil jetpeıdi. Keıingi kezde kıno áleminde handyqqa toımaı jatqan jaıymyz bar. Bir hannyń kostıýmin kıip alǵan ártis úsh-tórt handyqtyń oqıǵasyn aýyrsynbaı atqaryp shyǵady. Ǵasyrlar aýysyp jatsa da, han ózgermeıdi. Bir ǵana «Qyz Jibek» fılminiń ózi otyz jylda túsirilgen otyz fılmniń bárine tótep beredi dep batyl málimdeı alamyn. Reseı kınematografııasyndaǵy áriptestermen etene aralastym. «Úıdiń ishindegi» áńgimeden habarym bar. «Masha men aıý» – naǵyz qatygez mýltfılm. Kóp eldiń telearnalary bul anımasııany kórsetýge tyıym saldy. Atasyn mezi qylatyn nemereniń qylyǵyn úlgi etýge bolmaıdy. Ata-anasy balasyna jaqsy tárbıe úlgisin sińirýdiń ornyna, «jylamaı tynysh otyrýy» úshin aýzyna emizik salǵandaı, óz jan tynyshtyǵyn oılap, osyndaı mazmunsyz dúnıemen aldaı salady.
Álemniń kóptegen elinde boldym. Báriniń Dısneı bolǵysy keledi, tipti Qytaıdyń ózi de alpaýyt kınokompanııanyń jetistigine qol jetkizý úshin qamshyny aıamaı basyp, jankeshti jumys istep keledi. 2016 jyly ultymyzdyń mádenıetin unatqan amerıkalyq jas ǵalym shańyraǵymda qonaqta boldy. Ýolt Dısneı men Ámen Qaıdarovtyń ónerin salystyryp otyryp, dıssertasııa jazyp júrgen ǵalymnyń sonda: «Anımasııada amerıkalyq stıl bar, japonnyń, fransýzdyń stıli bar. Qazaqqa óz joly men óz baǵytynan taımaýy kerek. Dısneı – adamzattyq óner, al Qaıdarov – naǵyz qazaq anımasııasynyń bet túzeıtin baǵyty» degendi aıtyp edi. Oǵan birneshe mýltfılmdi kórsettim. Kórdi de: «Kóńilim qulazyp tur», dedi. Bul neni bildiredi? Halyqaralyq alańdy baǵyndyrý – basty maqsat bolar. Biraq eshkimge eliktemeı, óz dara súrleýimizden aýytqymaı, tól qundylyǵymyzdy nasıhattaı alsaq qana basqalardy baýraı alamyz. «Atılla» degen jobam bar. Kúlli Eýropa tósin tulparynyń tuıaǵymen dúbirletken Atıllanyń erligin ertegi etip alamyn da, barymtashylardyń jeteginde ketken jylqysynyń izine túsip, tabýdy murat etken túrki babalarymyzdyń biri retinde túsindiremin. Uly Atıllanyń tarıhı, qarama-qaıshy, jumbaq tulǵasy árkimdi tolqytady, eleńdetedi. «Nege?» degen saýal meni kópten tolǵandyryp keledi. Adamzattyń ortasynda alǵash sulý tulǵaly janýar, jylqylardyń paıda bolýy, olardyń tuıaq dúbiri, kisineýi, otyryqshy, tynyshtyqta ómir súrgen Eýropa halyqtarynyń mazasyn alyp, olar Atıllany «qudaı qarǵysy» dedi me eken. Sondyqtan ózim jylqyǵa minip ósken, úıirlerin kórgen men, tarıhı derekterdi qamtyp, suryptap, olardy ózgertpeı, biraq basy men aıaǵyn óz oıymnan alyp, uly kóshpendi Edil batyr týraly ańyz toptadym.
– Balalarymyz kez kelgen shetel mýltfılmin tól týyndysyndaı tutynady. Al bizdiń shetel kórermeniniń suranysyna dál solaı ıe bolǵan mýltfılmimiz bar ma? «Qarlyǵashtyń quıryǵy nege aıyr?» fılmi álemniń 48 elinde kórsetilgen eken, osy rekordtyq kórsetkishti jańartqan anımator shyqty ma?
– Kúni keshe kınoger qaýymynyń Mádenıet jáne sport mınıstrimen ótken kezdesýinde Shymkentte anımasııa ónerin óristetip júrgen belgili rejısser Batyrhan Dáýrenbekov «Qoshqar men teke» mýltfılminiń 20 mln qaralym jınaǵanyn aıtty. Tamasha. Anımatorlardyń arasynda Ramıl Ýsmanov degen azamattyń aty qazir dúrildep tur. Halyqaralyq kınofestıvalge qatysqan fılmderi júlde almaı qaıtpaıdy. «Maqtanshaq qyz» degen mýltfılmin sheteldik kishkentaı baldyrǵandardyń ózi máz bolyp tamashalaıtyn kórinedi. Sebebi munda ázil, bastysy, ádebı daralyq bar. «Qarlyǵashtyń quıryǵy nege aıyr?» fılmi Dısneıdiń áldeqashan artqa tastaǵan ótken kezeńinde túsirilse de, Nurǵısa Tilendıevtiń áýenimen árlene túskeni onyń tereńdigin, ýaqytpen áli de qurdas bola beretinin aıqyndap otyr. Anımator men kompozıtordyń óneri toǵysqanda, tańǵajaıyp dúnıe týatynyna osy fılm dálel. Esimde, «Qarlyǵash» ekranǵa shyqqanda 19 jasta bolatynmyn, ásker jasyndaǵy jigit bolsam da, kózimniń jasy móltildep otyryp kórgenimdi umytpaımyn. Á.Qaıdarovtyń «Qarlyǵashy» 48 elge ózi ushyp barǵan joq, shetel attaı qalap shaqyrdy, al ony memleket qoldady. Qazir de memleket tarapynan dál sondaı qoldaý bolsa, mıllıondaǵan kórermen jınaıtyn, álemdi tamsandyratyn jobalarymyz jetedi.
– Ǵalı Qasymhanuly, sońǵy jyldary Amerıka rejısserleri bastap, Reseı qostap, el súıispenshiligine bólengen belgili fılmderdi ýaqyt suranysyna oraı qaıyra ekrandaý jobalary qyzý qarqyn alǵany belgili. «Remeık» deıdi muny. Eski týyndyny jańa zamanǵa laıyqtaý jobasy sizdi qyzyqtyra ma? Mysaly, anımatorlarymyz dál sol dańqty «Qarlyǵashty» qaıtadan túsirse, kórermen ony qalaı qabyldar edi?
– Kınoda bul úrdis ózin aqtasa da, anımasııada tıimdi bolady dep oılamaımyn. Áıtse de, Reseı, Ýkraına, Belarýs eliniń anımatorlary elge tanymal eń myqty mýltfılmderin tutas jańalady. Mysaly, «Jibek» degen jobam bar. Jibegimdi Mashadan artyq kórmesem, kem sanamaımyn. Á.Qaıdarov sııaqty men de aıdahardy keıipker etemin. Ámen aǵa aıdahardy dúleı kúshtiń beınesinde kórsetse, men aıdahardy Qytaı, kishkentaı bóbekti jas Qazaq eli dep alamyn. Jibek degen qyz aqylymen, tartymdylyǵymen aıdahardy baǵyndyryp, ıelik etedi. Ekeýi ajyramas dostarǵa aınalady. Ámen aǵamyzdyń fılminiń jalǵasy ispetti búgingi kúnge laıyqtap óńdep, zamanaýı óń berdim.
– Aıtpaqshy, «Dımashtyń beınesin brendke aınaldyrý úshin jasaǵan jobama qoldaý tappaı júrmin» degen edińiz. Álem tanyǵan ánshini mýltfılmniń keıipkeri jasaǵyńyz keletin ıdeıańyz jaqyn arada júzege asatyn boldy ma?
– Iá, alǵash Dımashtyń ataǵy dúrkirep shyqqanda, men Qytaıda júrgen edim. Ondaǵy anımator áriptester «fılmińizge Dımashty keıipker etip qossańyz, salmaǵy arta túser edi» degen ótinishin bildirdi. Sóıtip atalǵan «Jibek» fılminde Dımashty Jibektiń aǵasy etip alamyn. Jibekpen atastyrylǵan hannyń uly Mádı, biri qaryndasyn, biri atastyrylǵan qalyńdyǵyn izdep, túrli hıkaıany bastan keshedi. Osy oıymdy Dımashtyń ózine de, ata-anasyna da hat jazyp bildirdim. Ázirge jaýap bermedi. Biraq mundaǵy eskeretin bir jaıt, Dımash ótinishime ún qatsa da, jaýapsyz qaldyrsa da, Qytaı eli qyzyǵýshylyq bildirgen joba júzege assa, Dımash degen keıipker qala beredi. Sebebi Dımash – Dinmuhammed, ol Qonaev aqsaqal bolýy da múmkin, ol HVI ǵasyrdaǵy basqa qazaq bolýy da múmkin. Sondyqtan budan óreskel kemshilik kórip turǵan joqpyn, biraq árıne, ánshi Dımash bárimizge jaqyn jáne unaıdy.
– Anımasııa arqyly tabys tabýdyń múmkindigi qandaı, memleket qorjynyna paıda ákeletindeı qaýqar-qarymy bar ma?
– Bolǵanda qandaı! Jalpy, anımasııa – ǵajap bıznes kózi. Biraq ókinishke qaraı, bizdegi zań esh ıntellektýaldyq menshikti qoldamaıdy. Kıno salasynda rejısser memleket tapsyrysyn oryndaıtyn bolǵandyqtan búkil ıntellektýaldyq menshiktiń ıesi tek bir ózi bolý quqyǵynan aıyrylǵan. Anımasııaǵa memleket bıýdjetinen bólinetin qarjy óte az. Álemdegi eń mınımým bıýdjettiń ózi 2 mln dollardyń tóńireginde bólinedi. Al Qazaqstanda 1 mln dollarǵa, 700 myń dollarǵa jeter-jetpes qarjy bólinedi. Ýaqyty da durys belgilenbeıdi. Nátıjesinde, toǵyz aı tolǵatyp, shekesi torsyqtaı bala ómirge keledi dep kútkende, bar bolǵany tórt-bes aı «tolǵatýǵa» ǵana týra kelip, ııa óli, ııa tiri ekeni belgisiz shala dúnıe týady. Túsirilgennen keıin kórermen túr-túsin tanyp úlgermesten, rejısserdiń menshigin tartyp alyp, týyndysyn sórege atyp urady. Sóıtip salyqtan túsken halyqtyń qarjysyn saryldaǵan sý sekildi shimirikpeı dalaǵa aǵyzyp jiberemiz. Osy jaǵdaıdy mınıstrlerge túsindirip aıtsań, sheneýniktigine salyp, qashyrtpa jaýap berip, qurǵaq sózben jýyp-shaıyp qoıa salady. Jyl sońynda bıýdjetten bólingen mekeme qarjysy ıgerilmeı qalyp jatady. Ne isterin bilmeı typyrlap, aqyry attyń jaly, túıeniń qomynda asyǵys júrip bir jobany júzege asyrǵan bolady. Jobasyn júzege asyra almaı qańtarylyp qarap otyrǵan rejısserlerge jumys isteýine múmkindik týǵyzsa qaıter edi? «Qaıdarovtyń «Qurylysshy Qojanasyry» sekildi anaǵan jarmasyp, mynadan jyryp, julym-julym dúnıeniń basyn biriktire almaı, shoqpyt bolyp júrgen jaıymyz bar.
Reseıde oqydyq, bilim aldyq, úırendik, áli de aralasyp kelemiz. Olarda «Mosfılm» degen bar jáne «Soıýzmýltfılm» degen mekeme jumys isteıdi. Jumysyn jaınatyp otyr. «Qazaqfılmnen» bólinip shyǵyp, «Qazaqmýltfılm» bolyp óz aldyna jeke stýdııa qurylmaı, anımatorlardyń kózi ashylmaıdy. Sebebi kıno – jylqy bolsa, anımasııa – qozy men laq. Qazaq qozy men laqty jylqymen birge bir qoraǵa qamap, jylqynyń tuıaǵynyń astyna tastamaǵan. «Qosaqtap baǵyp otyrǵandaryńa alpys jyl boldy ǵoı, anımasııanyń óz tizginin ózine berseńdershi», dep shyryldaǵanyma talaı jyldyń júzi boldy. Á.Qaıdarov anımasııanyń asa taıaǵyn qolymyzǵa ustatqanda, «ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ketpesin, ıe bolyńdar!» dep amanattap edi. 2010 jyldan beri damylsyz hat jazyp, tıisti mekemelerdiń esigin tozdyrýmen kelemin. Qaıbir jyly meniń hattarymnyń negizinde túbine betonyn tósep jiberip, shyny men temirin aıqastyra salyp, 85 mıllıonǵa «Qazaqmýltfılm» degendi quryp jibere jazdaǵan. Biraq munyń keregi joq. Jeke ǵımarat salyp, «Qazaqfılmniń» ishinen julyp alý mindetti emes. Ortaq kıno korporasııasy bolyp, sonyń ishinde ár sala derbes ómir súrýi kerek. Qazaqstandyq anımatorlardy shetelde oqytý máselesi jıi qozǵalady. Qazaqtan oqymysty adam joq. Osy otyz jyl ishinde júzdegen, myńdaǵan jastarymyz shetelden bilim alyp keldi. Nátıjesi kórinetin ýaqyt boldy. Qaıda? Ejelden túrki mádenıeti tereń edi, soǵan qaramastan óz elimizde rýhanı ashtyqta, oılaǵan maqsatyn iske asyra almaı otyrǵan rejısserlerimizge kim múmkindik beredi?
Anımasııadaǵy úlken olqylyqtyń biri, osy otyz jylda bul janr boıynsha kásibı óner zertteýshisi, bilikti prodıýser qalyptaspady. Estıdi, mán bergen bolady, biraq naqty iske kelgende joq. Elge aty málim ataqty kıno synshylarynyń ózi 2D formatyn 3D formatynan aıyra almaıdy. Men osyǵan kúıinemin.
– Pandemııanyń aldynda bolýy kerek, anımatorlar tapsyrǵan 220 jobanyń ishinen saraptama keńesi bar bolǵany 5 jobany ǵana iriktep alǵan eken. Bul tym az emes pe?
– Qazaqstan anımatorlary halyqaralyq standartqa saı jumys isteıdi. Jobalardyń irikteý synynan ótpeýi talaptyń kúshtiliginen emes, básekeniń tegeýrindiliginen. Elimizde anımasııa túsirýmen aınalysatyn 40 shaqty jeke stýdııa bar eken. Meniń de jobalarymdy usyný úshin amalsyzdan ashqan «Ata prodakshn» degen stýdııam bar. Toqsanynshy jyldary tolyqmetrajdy bir anımasııalyq fılmniń tóńireginde 100 shaqty adam jumys istese, tehnıkanyń kúsh-kómegin paıdalanyp, búginde baldyrǵandarǵa ónim ázirleýmen aınalysatyn rejısserler 5-6 adamnan turatyn shaǵyn toppen-aq qyrýar is atqaryp otyr. Iá, qazaqstandyq anımatorlar júzdegen jobany toptap, usynamyz. Alaıda Ulttyq kınony qoldaý ortalyǵynyń anımasııa men kınoǵa talapty birdeı etip qoıatyny qynjyltady. Bul degenińiz jylqyǵa salatyn ertoqymdy qozy men laqtyń ústine salǵanmen birdeı. Býyny qatpaǵan, qaltyldaǵan sińirge ilinip turǵan beıshara qozynyń belomyrtqasy úzilmeı me? Mysaly, meniń «Baıqońyr» degen jobam saraptaý keńesinen ótpeı, qoqysqa tastaldy. Ǵalymdar alǵash adamdy ǵaryshqa ushyrar aldynda ıtterdi jiberip, tájirıbe jasap, synaqtan ótkizgeni belgili. Áıgili Belka men Strelkanyń aldynda ǵaryshqa 47 ıt ushyp, ólgen kórinedi. Bul ǵylymı dáleldengen derek. Kezekti tájirıbe synaǵy kezinde aldyn ala arnaıy daıyndalǵan ıt qashyp ketedi de, qyzmetkerler ornyna eshkimge bildirmesten ǵarysh aılaǵynyń túbinde mal jaıyp júrgen qazaq qoıshysynyń ıtin ákelip zerthanaǵa kirgizedi. Qazaqtyń ıti aman-esen ǵaryshqa ushyp baryp keledi. Itke qazaq qana emes, kúlli adamzat qaryzdar. Iesine adal, «Jeti qazynanyń» biri sanalatyn ıtke degen qazaqtyń da qurmeti bólek, qumaı tazyny án-jyryna qosyp, teginnen tegin áspettemeıdi. Ultymyzdyń tirshiligindegi ıttiń ornyn kórsetýge arnalǵan jobam bizdiń sheneýnikterge kerek bolmaǵanymen, Qytaı elin qyzyqtyrýy múmkin degen úmitpen, kórshi eldiń anımasııa stýdııalaryna usynyp otyrmyn.
– Anımasııa da avtorlyq, kommersııalyq baǵytta túsiriletini belgili. Dál qazir qaısysynyń damý úderisinde ilgerileýshilik bilinedi?
– «Ýtechka mozgov», ıaǵnı aqyl-oı aǵynynyń basqa jaqqa burylý úrdisiniń tek ǵylym men tehnologııa salasynda ǵana emes, bizdiń óner salasynda da jaǵymsyz áseri baıqalady. Áıteýir amalyn taýyp, jan baǵyp júrgender jetedi. Anımasııa janrynda jumys isteıtin myqty mamandarymyzdyń kópshiligi shetelge bytyrap ketken, qabilet-qarymyn solardyń qundylyǵyn dáripteýge jumsap, serıaldaryn túsirýge atsalysyp jatyr. Aıyrmashylyǵy, talanty, óneri qaraılas bola tura, Eýropada óz mamandary bir serııa úshin 50 myń dollar alsa, qazaqstandyq mamanǵa 25-30 myń tóleıdi. Olardy «ónerdegi gastarbaıterler» desek, ókpeleı qoımas, shetelge ketken talanttarymyzdy mundaǵy talas-tartys qyzyqtyrmaıdy da, moıyn buryp qaraýǵa murshalary da joq. Endi bir shoǵyry alýan túrli kompıýterlik oıyn, YouTube ınternet arnasynyń ónimin jasaýmen aınalysyp ketken. Biraq osylardyń arasynda «balam, nemerem qazaqsha bilmeı qalatyn boldy-aý» dep ýaıym shegip, uran salyp, jeldıirmenge qarsy júretin biz sııaqty anımatorlar da bar. Álemdik tájirıbege sáıkes, baldyrǵandarǵa arnalǵan ónimdi 3 jas pen 10 jas arasy dep bir blok, ekinshi blokta ulttyq mártebedegi ónim, úshinshi avtorlyq jáne kommersııalyq anımasııa dep úsh topqa bólip, árqaısysyna óz talabyna saı pıtchıng ótkizýi kerek. Al bizdiń ónerde osynyń bári qosylyp, mıdaı aralasyp ketkendikten, búldirshinderge arnalǵan anımasııa kórinbeı qalady. Qalaı aıtsaq ta, keıingi jyldardaǵy ulttyq anımasııadaǵy úlken jetistiktiń biri – avtorlyq fılmderdiń molynan túsirilgeni. Buǵan memlekettiń qarjy bólip, qamqorlyq jasaǵanyn joqqa shyǵara almaımyz. Biraq sol qarjy durys, ádiletti ıgerilse, bizdiń kórkem týyndylar da, anımasııa, dokýmentalıstıka janry da oq boıy ozyp, alǵa shyǵar edi. Álemde «aqyldastar alqasy», «sarapshylar keńesi» degen atymen joq, anımasııa jumysyn iri-iri telearnalar óz quzyryna alǵan. Qytaıda anımasııa jobalaryna ashyq efır alańy arqyly búkil halyq daýys beredi. Kóp daýys alǵan jobany birden telearnalar satyp alyp, óz prodıýserin jiberip, rejısserdiń jobasymen aınalysa bastaıdy.
– Shetel balalar ádebıetindegi belgili avtorlardyń týyndylarynyń jelisimen anımasııa túsirý qajet pe bizge?
– Dál bizdiń qazirgi qoǵam úshin onyń asa qajeti bola qoımas. Qazaq óz mádenıetinen góri álemniń mádenıetin aldymen sińiretin halyq. Shetel taýaryn tutynýdan da aldyńǵy qatardan tabylamyz. Birde tilshilerdiń biri: «Bizge mýltfılmder túsirýdiń qajeti ne, shetelden dýblıajdap jatyrmyz ǵoı» degeni bar. Bulaı qısyndasaq, onda qazaqtyń áıeline bala tabýdyń da qajeti bolmas. Irgedegi qulshynyp otyrǵan Qytaıdan, ıakı Úndistannan bes mıllıon adam ákelip, memleket jasap otyra bermeımiz be? Qazaq ózine kerek qundylyqty tek ózi ǵana qalyptastyra alady. Biz eshnárseden kende emespiz. Álginde atap ótken baldyrǵandardy da, avtorlyq, kommersııalyq kınony da, ulttyq mártebedegi ónimdi de, bárin qanaǵattandyra alamyz. Oǵan meniń de, meniń áriptesterimniń de áleýeti, múmkindigi tolyǵymen jetedi. Tek kınonyń basyndaǵy sheneýnikter kedergi jasamasa boldy.
Bir ǵana «Masha men aıýdy» jasaǵan anımatorlardyń arqasynda Reseı ekonomıkasy 500-600 mln dollar tabys tapqan eken. Shyndap kelgende, mýltfılmniń maqta sekildi jaqsy-jamandy birdeı sińirip ósip kele jatqan bala boıyna adamgershilik, izgilik, otanshyldyq qasıetin egetin aýqymdy maqsaty óz aldyna, marketıng pen saýda saıasatynda atqaratyn róli tipti ólsheýsiz. Baldyrǵandar áleminiń de óz sáni, qyzyǵyp-tabynatyn óz trendteri bar. Adamnyń túsine de kirmeıtin tanymaldyqqa jetip, balalar arasynda keń suranysqa ıe bolǵan Masha men aıýdyń beınesi salynǵan kıim, oıynshyq, sómke, tıpografııalyq buıymdar satylymǵa shyǵyp, sodan túsken tabys kásipkerlerdi baılyqqa keńirdeginen batyrdy. Al «О́rmekshi adam» men «Betmennyń» ekonomıkadaǵy rekordtyq tabysy týraly tis jarmasaq ta bolady. Kóshedegi balalardyń kıimine zer salyp qarańyzshy. Súıkimdi balaqaılardyń júzindegi baqyt tabyn anımasııa keıipkerleri aıshyqtaı túspeı me? Mine, anımasııa menedjment pen marketıngke qyzmet etedi degen pikirimizdiń syry osy. Balalarymyzdy sheteldiń jat ıdeıasynan qalqalap, olarǵa óz rýhanı qundylyǵymyzben qamqor bolý úshin sapaly anımasııa ónimderin daıyndaǵanda ǵana aýdıtorııa nazaryn aýdara alamyz.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
