Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
«Qarjy ár bala 18 jasqa tolǵanǵa deıin aýdarylyp turady, ony merziminen buryn esepshottan shyǵaryp alýǵa bolmaıdy. Jınaqtalǵan qarjy balalar kámelet jasyna tolǵannan keıin olardyń baspana nemese bilim alýyna jumsalady. Bul qarajat óskeleń urpaqtyń úlken ómirge qadam basýyna múmkindik beredi. Qor, shyn máninde, ulttyq mártebege ıe bolyp, halqymyzdyń ıgiligine qyzmet etedi. Bastamany muqııat ázirleý qajettigin eskere otyryp, jobany 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap iske qosýdy tapsyramyn», dedi Memleket basshysy.
Prezıdent sózinen keıin bul bastamaǵa árqıly kózqaras bildirgender de, kásibı baǵa bergender de, buldyr joramalmen shektelgender de kóp boldy. Árıne, bul rette kásibı qarjygerlerdiń pikirine súıengen abzal. «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasynyń naqty jarǵy-tártibi joq ázirge, sondyqtan bastamaǵa qarjy mamandarynyń kózimen qaraımyz. Máselen, munaı-gaz salasynyń sarapshysy Nurlan Jumaǵulovtyń esepteýinshe, baǵdarlama aıasynda jyl saıyn ár balanyń shotyna 74 myń teńgeden kem qarajat túspeıdi.
«Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe 0-17 jas aralyǵyndaǵy bala sany – 6 mln 300 myń. Shildeniń aıaǵyndaǵy jaǵdaı boıynsha Ulttyq qordyń aktıvi 29,5 trln teńgeni qurady. Qurylǵannan qazirge deıin qordyń jyldyq ortasha kiristiligi 3,17 paıyz boldy. Sońǵy 5 jáne 10 jylda – jyldyq mánde 1,70 jáne 1,67 paıyzdy qurady. Ulttyq qordyń jyldyq ortasha ınvestısııalyq tabystylyǵy 935 mlrd teńgeni quraýy múmkin. Osylaısha, onyń 50 paıyzyn balalarǵa bergen jaǵdaıda ár bala jyl saıyn 74 241 teńge alady», deıdi.
Bul rette ol qor aktıvi 90 paıyzynyń sheteldik valıýtada saqtalatynyn jáne túsim dollarǵa qatysty teńge kýrsyna tikeleı táýeldi ekenin aıtady. Ulttyq qorǵa dollar kóp túsken saıyn, ınvestısııalyq tabys ta mol bolady.
«Biraq aldymen Ulttyq qordyń zańdy mártebesin bekitý kerek. Qazir ol Úkimettiń sheteldegi esepshoty bolyp sanalady», deıdi N.Jumaǵulov.
Nomad Life Insurance dırektorlar keńesi tóraǵasynyń keńesshisi Nurǵalı Nurmahambetov Prezıdent bastamasyn «keleshekke baǵyttalǵan ınvestısııa» deıdi jáne birshama optımısti pikir bildiredi.
«Ulttyq qordan balalar shotyna aqsha aýdaryp otyrý – tamasha ıdeıa. Úzdik ssenarıı jaǵdaıynda qazir ómirge kelgen bala 18-ge tolǵanda 40 myń dollar alady, al nashar ssenarıı boıynsha 20 myń dollar alady. Tıisinshe, bul bizdiń Ulttyq qordyń eń keremet ınvestısııasy bolmaq. Dollar qulaýy, munaı taýsylýy, stavkalar quldyraýy múmkin, al keler urpaq ıgergen jańa bilim el qazynasyna naǵyz tabys ákeledi. О́zimiz oılanyp kóreıikshi, álemde bilimnen asqan ınvestısııa bar ma?! Qazir álem boıynsha mólsherlemeni ornalastyrý quny ósip jatyr. Amerıkalyq trejer boıynsha bazalyq stavkadaǵy 0,5 paıyzben Ulttyq qor 3,5 paıyz tabys tabady. Sonda 4 paıyzben (qazir eki jyldyq amerıkalyq oblıgasııalar solaı saýdalanady) biz aldaǵy 5-10 jylda Ulttyq qordyń 8-9 paıyz kiristiligine ıe bolamyz», deıdi ınvestısııa mamany.
Onyń sózine qaraǵanda, bul ekinshi jaǵynan elde bala keleshegin erte bastan oılaý daǵdysyn da qalyptastyrady.
– Jalpy, bizde balanyń bolashaǵyn onyń kishkentaı kezinen bastap oılaı bermeıdi ǵoı. Onyń keleshegi úshin dep aqsha jınaý da sırek kezdesedi. Al memlekettiń ózi jınap berse, bul táýir múmkindik. Ulttyq qordyń túsimi munaı baǵasyna baılanysty. Qazir barreli 100 dollardyń aınalasynda. Kemi jaqyn jıyrma jyldyqta munaıǵa degen qajettilik joǵala qoımaıdy. Sondyqtan Ulttyq qor túsimi molaıady degen senim basym. Tek ol qordan alatyn transfertterdi azaıtýymyz kerek. Ony Prezıdenttiń ózi de atap ótti. Munaı baǵasy óziniń joǵary turaqtylyǵyn saqtap tursa, onda balalar shotyna túsetin aqsha da mol ári turaqty bolady. Nátıjesinde, erteńgi kúni bala kámelet jasyna tolǵanda ne baspana alatyn, ne bilim alatyn múmkindigi bolady. Sondyqtan Qasym-Jomart Toqaevtyń bul bastamasyn keleshekke baǵyttalyp otyrǵan ınvestısııa dep qaraýymyz kerek, – deıdi N.Nurmahambetov.
Telegramdaǵy Tengenomika kanalynyń sarapshylary aqshany balalarǵa berýdiń sońy aldaǵy 5 jylda 3,6 mlrd dollar somasyndaǵy ınvestısııalyq tabystan aıyrylýǵa ákelip soǵady dep alańdaıdy.
«Qor jınaqtaýshy jáne turaqtandyrýshy fýnksııasyn atqarady. Iаǵnı fors-major jaǵdaılar – keshegi pandemııa, ekonomıkalyq daǵdarys nemese munaı dáýiriniń aıaqtalýy sekildi kezeńderde mundaı qor ekonomıkaǵa tıetin soqqyny álsiretedi jáne qıyndyqtan jedel ótip ketýge kómektesedi. Investısııalyq tabystyń teń jartysynyń alynýy qorǵa keri áser etedi. Al Úkimet túrli jańa bastamaǵa silteme jasaı otyra Ulttyq qordan transfert alýdy jalǵastyra beredi. Jalpy, elimizde problemanyń túp-tórkinine úńile bermeıdi. Odan da bilimge bólinip jatqan qarjyny basqarýdy jetildirse durys bolar edi. Bilim sapasyn arttyrý jáne adamı kapıtaldy ınklıýzıvti damytý – bolashaqta bilimdi ulttyń, onyń ishinde álemdik deńgeıde básekege qabiletti óskeleń urpaqtyń naqty kepili», deıdi sarapshylar.
Bul rette qarjyger Andreı Chebotarevtyń paıymy basqasha.
«Bizdińshe, bul bastama áldeqaıda qyzyqty. Prezıdent Ulttyq qorǵa tıispeý týraly birneshe ret eskertti. Biraq Úkimet bas tarta almaı otyr. Nátıjesinde, bıyl transfer somasy 2 trln teńgeniń ornyna 5 trln teńgeni qurady. Ulttyq qor qazir bólek qor jáne kompanııa retinde bólinbeıdi. Bul – Ulttyq banktiń qalaǵan kezinde esep bere alatyn esepshottarynyń jıyntyǵy. Dál sol BJZQ qor retinde qurylǵandyqtan óte ashyq – aı saıyn zeınetaqy qorynyń tolyq qurylymy árbir naqty quralǵa deıin qoljetimdi. Ulttyq qordyń málimeti boıynsha, tek shamamen portfel belgili, onyń ózinde Ulttyq banktiń meıirbandyǵy arqyly olar resmı túrde ol týraly eshqandaı aqparatpen bólisýge mindetti emes», deıdi ol.
Sarapshynyń aıtýynsha, Prezıdent tapsyrmasynyń arqasynda Ulttyq qordyń jumysy muqııat qadaǵalanyp, balalarǵa aqsha aýdarýǵa baılanysty qor eń úlken qoǵamdyq baqylaýdyń birine ıe bolady.
«Osylaısha, Prezıdent Úkimettiń Ulttyq qordan jańa transfertterdi alýyn qıyndatyp, sonymen birge Ulttyq qordyń ınvestısııa máselesin jańa deńgeıge kóterdi. Jaqyn arada biz qor rebrendıngin kórip qalýymyz múmkin. Ol ashyq ınvestısııalyq saıasaty bar, tóraǵasy men qoǵamdyq keńesi bar jeke korporatıvtik qurylymǵa bólinedi», dep boljam aıtady A.Chebotarev.
Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov balalardyń shotynda jınalǵan soma olardyń úı alýyna nemese ıpotekanyń alǵashqy jarnasyn tóleýine jetkilikti bolady deıdi.
«Respýblıkadaǵy úı baǵasy ártúrli. Baǵa óńirlerge baılanysty. Eger baǵasy 1,5-2 mln teńge bolsa, keı eldi mekenderde jınalǵan somaǵa úı satyp alýǵa bolady. Qala jaǵdaıynda aqshany ıpotekanyń alǵashqy jarnasy retinde tóleýge múmkindik bar. Investısııalyq tabysty bólistirý mehanızmi boıynsha tıisti usynysty Prezıdent Ákimshiligi aldaǵy eki aıda jasaıdy. Jańashyldyqtyń engizilýine baılanysty Ulttyq qor aktıvi azaımaıdy, biraq jyl saıynǵy ınvestısııalyq kiris ártúrli bolýy múmkin. Bul Ulttyq qor qarjysy ınvestısııalanatyn sheteldik naryqtardyń jaǵdaıyna baılanysty bolady», dep túsindirdi mınıstr.
Ulttyq bank dereginshe, 2021 jyldyń sońynda Ulttyq qordyń aktıvi 55,3 mlrd dollarǵa jetti. 2020 jyly Ulttyq qordan – 4,8 trln, 2021 jyly 4,5 trln teńge alynǵan. Bıyl Úkimet 4,6 trln teńge suraǵan.
