О́ńir shejiresin qunttap jınap, obanyń obalyn oılap júrgen qarııanyń biri – Qostanaı qalasynda turatyn zeınetker Janbosyn Seıitbaev aqsaqal Meńdiqara aýdanyndaǵy Loba aýylynyń mańyndaǵy egin alqabynyń ortasynda qalǵan Dúren ana obasynyń eskide dúıim el qasıet tutqanyn, alaıda tyń ıgerý jyldary aınalasy túgel jyrtylyp ketkendikten, obaǵa aparatyn eski súrleý joıylyp, kıeli orynǵa táý etip barý múmkin bolmaı qalǵanyn qynjyla aıtady.
– Dúren ananyń tarıhyn jastar turmaq bizdiń qatarymyzdaǵylardyń kóbi bilmeıdi. Biledi degen bizder únsiz ketsek, tarıh umytylady. Atalarymyzdan aýyzsha jetken áńgime boıynsha, Dúren ana jaýgershilik zamanda el-jurtqa pana bolyp, jer qorǵaǵan, jaý qolyna qarsy shaýyp qoramsaqqa qol salǵan arýaqty kisi bolǵan eken. Obaǵan ózenin boılaı el qonystandyrǵan. Dúren ana jer daýy, jesir daýy, jetim aqysy sııaqty el ishindegi máselelerdi de rettep, kerek kezinde bılikke aralasyp otyrǵan, – deıdi qarııa.
El aýzyndaǵy ańyz-áńgimelerde Dúren ana keıde Dúren qyz, Dúren kempir dep te aıtylady. Meńdiqara óńirindegi Balyqty aýylynyń aqsaqaly Nurtaı Qojahmettiń aıtýyna qaraǵanda, Dúren ana obasy ǵasyrlar boıy saqtalyp kele jatqan kóne qorym sanalady. Burynyraqta «Úlgili» keńsharynan 5-6 shaqyrym jerdegi Qursaı degen jerde eginshiler qosyny bolypty.
– Bala kezimizde sol qosynǵa tamaq aparyp turatynbyz. Sol kezderi ózim quralpy balalarǵa Dúren obasy kádimgideı taý sııaqty bıik kórinetin. Egin jumystary alǵash Qursaıdan bastalyp, odan Eginsaıǵa jyljyp, Dúren obasynyń aınalasy túgel jyrtylyp ketti. Qursaıǵa baratyn jol Dúren obasynyń janynan ótetin. Obanyń mańaıynda aınala tolǵan eski zırattar bolatyn. Bala kezimizde qoryqsaq ta, sol obanyń ústine shyǵatynbyz. Obanyń bıigine shyǵyp qaraǵanda Loba, Balyqty aýyldary tómende, aıaqtyń astynda sııaqty bolyp kórinetin. Úlkender balalardyń arýaqty kisi jatqan mańaıǵa baryp oınaýyna, ol jaqty nusqap suq saýsaǵyn shoshaıtýǵa, obanyń ústine shyǵýǵa tyıym salyp otyratyn. Dúren anamyz el basyna kún týǵan shaqta er-azamattarmen qatar qaırat qylyp, jer qorǵaǵan, dana áıel bolǵan desedi. Atalarymyzdyń kóshin osy óńirge bastap kelgen sol kisi dep úlkender únemi aıtyp otyratyn, – deıdi Nurtaı aqsaqal.
Búginde toqsan jasqa taıap qalǵan Loba aýylynyń turǵyny Birjan Esbolov qarııa eńbek jolyn 1954 jyly tyń kóterýshilermen qatar bastapty. Zeınetke shyqqansha bir sharýashylyqta mehanızator bolyp jumys istegen.
– Tyń ıgerý jyldary kıeli oba eginniń ortasynda qalyp, mańaıy Loba bólimshesiniń 12-shi alqabyna aınaldy. Egin naýqanynda qazaq mehanızatorlar soqa súıresek te, jer tyrmalasaq ta obaǵa jaqyndamaı, ol mańaıdaǵy zırattarda jatqan arýaqtardy mazalamaıyq dep traktordyń saımanyn kóterip, alystan aınalyp ótetinbiz. Biraq tili men dini basqa traktorshylar eshtemege qaramady. Aýyl úlkenderiniń obany aınalyp ótińdershi degen ótinishterine de qulaq aspaıtyn. Tyńǵa da neshe túrli buzaqylar keldi ǵoı. Qyzyq kórip shynjyr taban traktorymen obanyń ústine shyǵyp, arly-berli oıqastap ketetin. Bul óńirdiń tarıhynan beıhabar tikbaqaı sharýashylyq basshylary solardyń sózin sóıledi. Aqyry obanyń aınalasyndaǵy zırattar typ-tıpyl tegistelip, egistikke aınalyp ketti, – deıdi zeınetker.
Aqsaqaldyń aıtýynsha, Dúren ana obasynyń ústine traktor oınaqtatqandardyń keıin eshqaısysy ońbapty. Bireýin jyn qaǵyp ketse, ekinshisi sýǵa ketip, sol kúıi tabylmaǵan.
Janbosyn qarııa Dúren ana obasyna jurt jıi baryp, qurbandyq shalyp, Quran oqyp, duǵa baǵyshtap turǵan deıdi. Saparlap bara jatqan jolaýshynyń eshqaısysy obanyń basyna toqtap, Quran oqyp, duǵa baǵyshtamaı ótpegen. Keıin jol jabylǵan soń, sharýashylyq basshylary egin taptalady dep obaǵa eshkimdi jibermeı qoıǵan kórinedi. Osylaısha, eskiden úzilmeı kele jatqan kóne qorymǵa táý etýshiler birte-birte sırep, umytyla bergen.
«Myń estigennen bir kórgen artyq». Taıaýda obanyń tarıhyn jaqsy biletin zeınetker Janbosyn Seıitbaevqa ilesip Dúren ananyń basyna baryp, Quran oqyp qaıttyq. Oba iri kásipker A.Dvýrechenskıı basqaratyn sharýashylyqqa tıesili alqaptyń ortasynda qalǵan eken. Meńdiqara aýdanyndaǵy Krasnaıa Presnıa aýylynan Obaǵanǵa aparatyn kúre joldyń oń jaǵynda shamamen eki shaqyrymdaı jerde jatyr.
– Bala kezimde bıik bolatyn. Alystan menmundalap turýshy edi.
Shógip qalypty. Aýyl aqsaqaldary bul obany salǵanda salt atty jigitter anadaıdan shaýyp kelip tóbesine qulashtaı laı laqtyrady eken. Osy eldiń azamattaryn uıymdastyryp, basyna bir belgi qoıyp, aınalasyn tehnıka taptamaıtyn etip qorshap qoısaq degen nıet bar. Myna alqapqa ıelik etip otyrǵan sharýashylyqtyń basshysy obaǵa baratyn jol qaldyrsa, armanym bolmas edi. Keıingi urpaq týǵan jerdiń tarıhyn bilýi kerek. Munyń tarıhyn biletinder de qartaıyp baramyz, bizdi qansha júredi ǵoı deısiń. Bir kúni kóz jumyp, qısaıa ketsek, moınymyzǵa qaryz bolmaı ma dep qorqam, – dedi Janbosyn qarııa.
Obanyń sheti eńkish tartqanymen, bıiktigi qazirdiń ózinde bir jarym-eki metrge jaqyndap qalady, dıametri 15 metrdeı bolar dep shamaladyq.
Esti sóz ustaǵan eski kózderdiń endigi tilegi – esimi ańyzda qalǵan Dúren ananyń basyna shaǵyn belgi ornatyp, jergilikti mańyzy bar kıeli nysandar qataryna engizý. «Keıingi urpaq týǵan óńirdiń ótkenin, eldegi jer-sýdyń tarıhyn bilip ósýi kerek», deıdi qarııalar.
Qostanaı oblysy
