Ahmet Baıtursynuly • 03 Qazan, 2022

Jádigerde – Alash belgisi

4220 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Jýyrda Ibrahım Aǵytaı bastaǵan ekspedısııa Ahmet Baıtursynulynyń júrgen jolymen júrip ótip, ómirderekterine qatysty birshama tyń dúnıeler taýyp qaıtty. Máselen, Abaı oblysynyń qazirgi zaman tarıhyn qujattandyrý ortalyǵynan Ahmetke qatysty bir japyraq qujattyń kóshirmesin alyp keldi. Bul – 1918 jyldyń 3 naýryzynda Á.Bókeıhan qol qoıyp, Alashorda móri basylǵan Alash resmı haty (blanki).

Jádigerde – Alash belgisi

Bul qujattyń syryna úńilgen janǵa kóp málimetter ashylary anyq.

– Orynbordaǵy Kerýen saraı ke­she­ninde osynda turatyn Ahmet Baıtur­synulynyń týystarymen kezdestik. Alash ardaqtysynyń jıeni Aqash (Ábilqasym) Jolmyrzauly Balmaǵanbetov Oktıabr aýylynda turady eken. Ol Aqańnyń ákesi Baıtursynnyń kishi inisi Erǵazy­nyń uly Juqannyń qyzy Nurzıpadan ­týady. A.Baıtursynuly qurastyrǵan «23 joqtaýda» «Erǵazynyń joqtaýy» degen joqtaý bar. Erǵazy – Aqańnyń ómirinde orny erek adam. Aıdaýǵa ketip bara jatqan Baıtursyn balasyn oqýǵa berýdi osy inisine amanattaıdy. Inisi amanatqa qııanat qylmaıdy. Sóıtip áke­sinen tirideı aıyrylǵan Ahmet Torǵaı mektebiniń shákirti atanady. Núrzıpa – Erǵazynyń nemeresi», deıdi aqsaqal.

Ekspedısııanyń taǵy bir oljasy Aqań alǵash eńbek jolyn bastaǵan qazirgi Aqtóbe oblysy Alǵa aýdanynyń Qaraǵash aýylynan tabyldy. Ibrahım qarııanyń aıtýynsha, munda Aqańdy muǵalimdikke shaqyrǵan Ahmetkereı Qosýaqovtyń úı-jaıy, mek­tebiniń orny bertinge deıin turǵan.

– Urpaqtary irgetasynyń ornyn kórsetip berdi. Aqańnyń tabany tıgen orynnan tábárik dep tas alyp, qorjy­nymyzǵa saldyq. Ony keıin Torǵaıda­ǵy mýzeıge tabystadyq. Qara­ǵash­tyń tur­ǵyndary Alash qaıratkeriniń esimin aıryqsha qurmet tutady. Aýyldaǵy Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy mektep túlekteriniń kemeńgerdiń músinin ornatýy sonyń aıǵaǵy. Aqtóbe jerinen tapqan oljamyzdyń zory – Aqańnyń qyzy Sholpannyń óz qolymen jazǵan hattary boldy. Asyldyń synyǵynyń sııasy tamǵan qundy derekterdi qart qalamger Ibadolla Asqarovtan aldyq. Bul qujat­tarǵa súıensek, Alashtyń ardaqty uly 1937 jyly 8 jeltoqsanda atylǵan. Boljam boıynsha, súıegi Almatynyń irge­sinde, Jańalyq aýylyndaǵy saıası qýǵyn-súrgin qurbandary mýzeıiniń aýma­ǵynda jatýy múmkin. О́ıtkeni atý jaza­syna buıyrylǵandar osynda qalaı bolsa solaı kómilgen, – deıdi Ibrahım ataı.

Qarııa jetekshilik etken ekspedısııa osy Jańalyqtan bir ýys topyraq alyp kelipti. Ol ult ustazynyń 1 qazanda ótetin toıynda Sarytúbektegi halyqtyń kúshimen turǵyzylǵan Aqańnyń eńseli kesenesine salynady.

– Osy ekspedısııany sátti úılestire bilgen belgili jýrnalıst Názıra Járim­betovaǵa «Sanaly urpaq» qoǵamdyq qoryna jáne Rımma Bekturǵanovaǵa alǵys aıtamyn. Uzaq ta qıyn saparda maǵan serik, súıeý bolǵan aqyn balam Abylaı Maýdanov pen Qaırat Eleýsizge de rızamyn, – deıdi aqsaqal.

Ibrahım aqsaqal aldaǵy ýaqytta ult ustazynyń tabany tıgen Sháýeshek óńirine baryp qaıtýdy kózdep otyr.

 

Qostanaı oblysy