Bilim • 06 Qazan, 2022

Bilim sapasy qalaı baǵalanady?

107 ret kórsetildi

Búgingi bilim berý júıesindegi ózgerister qoǵamdy damytý, aqparat almasý, mádenı baılanystardy keńeıtý, básekelestik, adamı kapıtalǵa kóńil bólý sııaqty birqatar faktordy qamtıdy.

«О́zgerister kezeńinde álemde teń dá­re­jede bilim berýdi ilgeriletý» atty ICBCB HH halyqaralyq kon­ferensııasynda sarapshylar osy taqyryptarǵa mán bere otyryp, sapaly bilim berýdegi ádis-tásilderdi tal­qylady. Uly­brıtanııa, Úndistan, Taıland, Qyr­ǵyz­stan, Reseı sarapshylary qa­tys­qan ǵylymı is-sharada qazaq­stan­dyq ǵalymdar bilim berýdegi tájirı­be­lerimen bólisti.

Jıyn barysynda Súleımen Demı­rel atyndaǵy ýnıversıtettiń rektory Álimjan Bekejanuly jahandaný dáýi­rinde tutas bilim berý júıesine negiz­delgen qundylyqtardy jáne túrli má­denıet yntymaqtastyǵy, qarym-qa­ty­nas­ty dáripteý máselesine toq­tal­dy. Osy oraıda halyqaralyq baılanys alańyn qurýdyń mańyzdylyǵyn atap ótken rektor mundaı alań bilim sala­syndaǵy ózekti máselelerge oraı pikir almasyp, ońtaıly sheshimin tabýǵa yqpal etetinin jetkizdi. Al jıyn ba­rysynda sarapshylar usynǵan zert­teý­ler­diń bilim berý úrdisinde eskerilgeni abzal.

Bilim salasyndaǵy ózekti máselelerdi arqaý etken jıynda Abaı atyndaǵy QazUPÝ rektory Darhan Bilálov bala­lar­dyń teń dárejede sapaly bilim alýyna mán berý qajettigine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, bul – Qazaqstanda ǵana emes, álem boıynsha kún tártibinde turǵan ózekti má­se­le. Sarapshylardyń osy taqy­ryp­ta­ǵy zertteýleri onyń naqty sheshý joldaryn taýyp, mehanızmin usynýy qajet.

Halyqaralyq ǵylymı konferensııada bilim berý júıesin jaqsartýǵa arnalǵan tyń pikirler aıtyldy. Osy oraıda bilim berý salasyndaǵy táýelsiz zertteýshi, álemde «qabyrǵadaǵy sańy­laý» tájirıbesimen tanymal bolǵan, iz­de­nisteri mıllıondaǵan úndistandyqty, sonyń ishinde álemdegi turmysy tómen balalardy oqytý men damytýǵa septigin tıgizgen Sýgata Mıtra óz tájirıbesimen bólisti. Úndistandyq ǵalymnyń pikirine den qoısaq, bilim salasyndaǵy emtıhan júıesi durys emes. О́ıtkeni pandemııa kezinde adamdardyń óz betinshe bilim ala almaýynyń saldarynan bilim sapasy tómendedi. Oǵan álemdegi bilim júıesindegi emtıhan alýdyń durys bolmaýy áser etti.

NIIT ýnıversıtetiniń professory Sýgata Mıtra turmys jaǵdaıy tómen, kom­pıýter kórmegen balalarǵa Kal­kad­jıde, Delıde eksperıment jasap, lashyq­tar­dyń ishine kompıýter ornalastyryp, balalarǵa ony esh qadaǵalaýsyz, erkin paıdalanýǵa ruqsat etken. Ǵalymnyń bul tá­jirıbesi balalardyń kompıýterdi óte ońaı meńgeretindigin dáleldeýge baǵyt­tal­ǵan.

«Bul zertteýdi mınımaldy ınvazıvti bilim (MIE) dep atadym. Eksperımentti bir­neshe ret ótkizip, Úndistannyń aýyl­dyq jerlerine 23 dúńgirshek ornalas­tyrdym. 2004 jyly ol Kambodjada ótip, 20 balaǵa 5 kompıýter berildi. Tá­jirıbe barysynda olardyń toptyq ju­mysqa beıimdiligi, kommýnıkasııalyq daǵdylardy qalyptastyrýy basty nazarda turdy. Nátıjesinde, balalar ere­sek­terdiń qadaǵalaýynsyz óz bilimi men resýrstaryn biriktire alatynyn, kompıýter men ınternet berse, tipti aǵylshyn tilin bilmegenine qaramastan, ony paıdalanýdy óz betinshe úırene alatynyn kórsetti», deıdi Sýgata Mıtra.

Eń mańyzdysy – bilimge degen qush­tar­lyq, izdenis. Balaǵa qoıylǵan suraqqa eshkim jaýap bermese, ol ǵalamtordan izdeıdi, sol arqyly onyń boıynda qa­jet­ti daǵdylar qalyptasady, ashylady. Olar ǵalamtordan tapqan jaýaptarymen bólisedi. Sondyqtan balalarǵa jaýabyn aıtý arqyly emes, suraq qoıý arqyly bi­lim berýimiz kerek.

Ǵylymı konferensııada Qyzdar ult­tyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rek­tory Gúlmıra Qanaı úndistandyq professordyń emtıhan týraly oıyna pikirin bildire kelip, «Ár álde emtıhan júıesi ártúrli jáne arnaıy baǵalaý ólshemderi bar. Kóp jaǵdaıda jyldam ári yńǵaıly bolǵandyqtan, testileý júıesi qoldanylady. Biraq ókinishke qaraı, bilim berý jaǵynan, daǵdylardy qalyptastyrý turǵysynan aqaýlar óte kóp. Sol baǵytta qazirgi tańda elimizde birqatar ózgeris oryn alatyn bolady. Onyń ishinde UBT, basqa da mańyzdy baǵalaý júıeleri bar. Aldymen, emtıhandarda synı oılaý bar ma, osy ýaqytqa deıin alǵan biliminiń aıasynda júıeli túrde taldaý jumysyn usyna ala ma, sony baǵalaý mańyzdy. Bul, árıne, uzaq ýaqytty talap etetini sózsiz. Degenmen bastama bar. Bıyl ýnı­ver­sıtettegi naýqandy «Sapaly baǵa­laý jyly» dep atadyq. Qazir baǵalaý júıesin qaıta qarastyrýdamyz. Osy oraıda Sýgata Mıtranyń pikirimen kelisemin» dedi. Álemde baǵalaý júıesi únemi damý ús­tinde bolýy kerek. Al balanyń alǵan bi­limin baǵalaý úshin gadjetterdi paıdalaný naqty sheshim emes.

Jıyn barysynda, sonymen birge KIMEP professory Juldyz Smaǵulova, Nazarbaev ýnıversıtetiniń professory Dýıshon Shamatov, taǵy basqa da sarapshylar sapaly bilim berý men álemdik ózgerister týraly pikirlerimen bólisti.

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Ekibastuz: Taǵy 9 úıge jylý berildi

Aımaqtar • Búgin, 21:02

Senatorlar ózekti máselelerdi talqylady

Parlament • Búgin, 14:03

ÁCh 1/8 fınalynda kimder oınaıdy?

Fýtbol • Búgin, 12:40

Bir táýlikte 173 adam koronavırýs juqtyrǵan

Koronavırýs • Búgin, 11:02

Uqsas jańalyqtar