– Ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyldyǵyna oraı jáne tórt oblystyń jańadan ashylýyna baılanysty biz «Shymkentten shashý» gastroldik saparyn arnaıy týrne túrinde uıymdastyrǵanbyz. Ony Qostanaı jáne Batys Qazaqstan oblystarynan bastadyq. Bıylǵy josparymyzdy osy Qostanaı saparymen toqtatamyz. Kelesi jyly násip etse Jetisý, Abaı, Ulytaý oblystary men Qonaev qalasyna gastroldik týrne uıymdastyrýdy josparlap qoıdyq. Qostanaıǵa Alashtyń aıaýlysy Aqańnyń rýhyna taǵzym etý úshin keldik. О́zimiz sahnalaǵan «Ahmet» qoıylymyn ult ustazynyń týǵan topyraǵyna aparyp kórseteıik, Ahmet jylyna oraı, IýNESKO aıasynda ótip jatqan ulan-asyr toıǵa biz de óz úlesimizdi qosaıyq degen nıetpen kelip otyrmyz, – dedi teatr basshysy Samat Altaı.
Shymkent teatrynyń shymyldyǵy aqyn-dramatýrg Aqylbek Shaıahmettiń «Ahmet» rekvıimen ashyldy. Qoıýshy rejısseri – Álibı Jánábilov. Dramaǵa ult ustazy Ahmet Baıtursynuly ómiriniń sońǵy sátteri arqaý bolǵan. Abaqtydaǵy azapqa qyńq etpeı, tergeýshiniń mysyn basyp, qutyn qashyrǵan Aqańnyń asqaq beınesi, Bádrısapanyń Ahmetke degen súıispenshiligi, Ińkárdiń yntyzarlyǵy sahnada shynaıy kórinis taýyp, kórermenniń kózine jas aldyrdy.
Kelesi kúni jas dramatýrg Qolǵanat Murattyń «Muǵalim» pesasy negizinde sahnalanǵan «Mektep» dramasy qazirgi bilim oshaqtarynda boı kórsetip qalyp jatatyn keleńsiz jaıttardyń sebep-saldarlaryn ashyp kórsetip, kórermendi bala tárbıesindegi ata-ana men muǵalimniń jaýapkershiligi degen kúrdeli máselege tereńirek úńilýge jeteleıdi.
Qoıylymǵa arqaý bolǵan oqıǵalar bilim oshaǵyn únemi artqa tartyp otyratyn, úlgerimi men tárbıe kórsetkishi tómen eń qıyn synypta oryn alyp jatatyn qym-qýyt shıelenister negizinde órbıdi. Bul synyptyń balalarynyń bireýi buzyq, bireýi qyzyq, bireýi shyjyq. Uldaryn bylaı qoıǵanda, qyzdary bir-birimen tóbelesip jatady. Qoıylym basynda mekteptegi ereges, alǵashqy mahabbat, ne muǵalimdi, ne ata-anasyn túsinbeı, kóp ishinde jalǵyzdyq kórgen oqýshynyń jan dúnıesinde bolyp jatqan ózgerister, kún saıyn «Sender kimsińder? Eshkim emessińder!» dep oqýshynyń namysyna tıip, ishki «menin» joqqa shyǵaryp ketetin qatal dırektordyń aıqaıy, taıaýda ǵana kelgen synyp jetekshisi Aıdana Aıdarbekqyzynyń shákirtteri úshin shyryldap, olardyń ómirine ózgeris engizýge umtylýy sııaqty áreketter kórinis tapqan.
Jańa muǵalim bilim oshaǵynda bolyp jatqan keleńsiz qubylystardyń birin vıdeoǵa túsirip, jeke paraqshasyna salyp qoıady. Bul áleýmettik jelige tarap ketip, kópshiliktiń narazylyǵyn týǵyzady. Aqyry mektep dırektory men ata-analar jabylyp júrip «búlikshil» muǵalimniń ústinen aryz jazyp, is nasyrǵa shappaı turǵanda óz erkimen jumystan ketýin talap etedi.
Osy máselege oraı ótken jıyn-talqyda «Áp-ádemi oqyp, ózimen-ózi tynysh júrgen balamyzdyń psıhologııasyn siz kelip búldirdińiz, bizge minez kórsetip, sóz qaıtaratyn boldy. Bul masqara ǵoı! Siz muǵalim bolyp, bala oqytýǵa laıyq adam emessiz» degen ata-analardyń ýájin tyńdap bolǵan Aıdana Aıdarbekqyzy jańasha jol taýyp, jınalysqa kelgenderdi «Syrlasý bólmesine» shaqyrady. Bul bólmede ár ata-ana óz balasymen ońasha syrlasyp, oqý úlgerimi men tártibiniń nelikten nasharlap ketkeni jaıynda ashyq áńgimelesýi kerek. Osylaısha, kópten beri durystap sóılesip kórmegen jumysbasty áke men bala bir-birine degen ókpe-renishterin aıtyp, ábden sher tarqatysady. Sóıtse, bar másele mektepte emes, úıde eken. Bala ajyrasyp ketken ata-anasynyń qaıta qosylýyn qalaıdy. Anasynyń qańǵyryp júrgenin ákesinen kóredi. Ákesi kezinde tósek tartyp jatyp qalǵan qıyn-qystaý kezeńde ózin tastap ketken áıeliniń opasyzdyǵyn keshire almaıdy. Áńgime túıininde ózara túsinisken áke men bala qaıta túsinisip, qushaqtasyp tabysady. «Endi bulaı ómir súrýge bolmaıdy, óz ómirimizdi ózimiz ózgerteıik, qarym-qatynasymyzdy túzeıik» degen sheshimge keledi.
– Bul qoıylymdy I.Omarov atyndaǵy oblystyq qazaq drama teatrynda úshinshi ret sahnaladyq. Odan buryn Qostanaı qalasy men oǵan irgeles aýdandardaǵy birneshe mektepterge baryp qoıyp keldik. Balalar jaqsy qabyldady. Ata-analardyń jumys-jumys dep júrip óz balalaryna ýaqyt bóle almaýynyń saldaryn osy spektakl arqyly kórsetýdi maqsat tuttyq. Qoıylymda muǵalim: «Balanyń durys damyp, jaqsy azamat bolyp qalyptasýyna tikeleı áser etetin – ata-ana», deıdi ǵoı. Qazirgi qoǵamda ata-ana mektepti kústánalap, muǵalim ata-anany kinálap jatatyn jaǵdaılar kezdesip jatady. Bala tárbıesine eki jaq birdeı at salysýy kerek. Men qyzǵa tán qylyǵy bar Erbol esimdi balanyń beınesin somdadym. Erboldyń ákesi áskerı adam, ulynyń da áskerı bolǵanyn qalaıdy. Biraq bala tárbıesine kóńil bóletin múlde ýaqyty joq. Soǵan qaramastan, ulyna qatal qaraıdy. Balasyna «Jigit bop nege eshkimmen tóbelespeısiń? Nege qyz sııaqty náziksiń?» dep ashýlanady. Áke men balanyń arasyndaǵy shıelenis osydan týyndaıdy. Erboldyń minezi jibekteı, tártipti. Onyń maqsaty – áskerı bolý emes, osy ómirden óz ornyn tabý. Syrlasý bólmesinde Erbol ákesine jańadan kelgen synyp jetekshisine ǵashyq ekenin aıtady. Muny estigen ákesi ishek-silesi qatyp bir kúlip alady da, ulyn qushaqtap mańdaıynan súıedi. Osylaısha, áke men bala túsiniskendeı bolady, – dedi Erbol rólin somdaǵan jas akter Jaras Ismaıyl.
Spektakldegi oqıǵalar osy syrlasý bólmesinde sheshimin tabady. Qoıylymnyń alǵashqy kórinisterinde kúlip otyrǵan kóp kórermenniń sońyna qaraı kózine jas alyp, erekshe áserge bólengeni baıqaldy. Bul kúni teatrǵa kelgenderdiń birazy úlken oı túıip shyqty.
Sahnalyq qoıylym «Mektep» dep atalǵandyqtan ba, biren-saran eresekter ǵana bolmasa, bul joly teatrǵa kelgen kórermenniń toqsan paıyzy mektep oqýshylary boldy.
– Keshe «Ahmet» spektakline kelgim kelip edi, jumystan shyǵa almadym. Biraq endi búgin kelip «Mektepti» kórip shyqtyq. О́te keremet. Kásibı turǵydan baǵa bere almaspyz. Biraq unady. Ideıasy myqty. Ásirese mekteptegi «Syrlasý synyby» degen qazirgi bilim oshaqtaryna jappaı bolmasa da ishinara engizýge bolatyn qajet dúnıe eken. Kishkentaı bolsa da, oı túıip qaıttyq. Synyp jetekshisi Aıdana Aıdarbekqyzynyń obrazy da unady. Qazirgi muǵalimderge úlgi etýge bolady eken. Qazir muǵalimniń bári psıhologııa mamandyǵyn alý kerek degen usynystar shyǵyp jatyr ǵoı. Jalpy, kez kelgen muǵalim jaqsy psıholog bolý kerek. Bizdegi basty problema – balalardy elemeý ǵoı, sen áli kishkentaısyń dep tyıyp tastaý durys emes. Al sheteldik psıhologııada balanyń pikirine kóp mán beriledi. Muny kınolarynda da nasıhattaıdy, ár nársede aqyldasyp otyrady. Sonda bala ózin tolyqqqandy tulǵa retinde sezinip, durys qalyptasady. Jalpy, bizdiń qoǵamdaǵy qazirgi basty másele – osy. Kóbine, áı, qoıshy, balalar ózimen-ózi ósedi degen uǵym kezdesedi. Jasyratyny joq, kóbimiz sondaı tárbıede óstik qoı. Teatr úlken mıssııa arqalap kelgen, biraq kórermenderdiń kóbi mektep oqýshylary boldy, muny balalardan góri ata-analardyń kórgeni durys bolar edi, óıtkeni búgingi qoǵamda bala tárbıesine jetpeı jatqan kóp dúnıe kórinis tapty, – deıdi kórermen, Qostanaı qalasynyń turǵyny Dáýlet Jadyrasyn.
Tobyl óńirinde tórt kún boıy óner kórsetken Shymkent teatry munan ózge «Bir kúndik baqyt» dramasy men balalarǵa arnalǵan «Týǵan kún keshi» ertegisin sahnalady.
Rejısser-mamandar kez kelgen teatrdyń osylaısha ózge oblystarǵa, shet aımaqtarǵa shyǵyp, kórermen aýystyryp turýy ónerpazdar ujymynyń kásibı turǵydan damýyna oń yqpal etetinin aıtady.
– Ártis óziniń aýylynan shyqpaı, bir jerde spektakl qoıyp oınaı beretin bolsa, eti ólip, bir sydyrǵy bolyp ketedi. Endi basqa óńirlerge baryp, tanym deńgeıi men qabyldaýy bólek kórermenniń aldynda ártistiń qatyp qalǵan, tyǵylyp jatqan, jansyzdanyp bara jatqan rezervteri oıanady. Bul kásibı deńgeıdi kóteredi. Sosyn biz Shymkent teatry ártisteriniń sahnadaǵy qımyl-qozǵalysyn, júris-turysyn, oınaý tásilderi men stılderin, qandaı baǵytta kóbirek jumys isteıtinin kórip otyrmyz. Sonda «Myna kórinisti biz qalaı sahnalar edik? Myna sátti bylaı oınasa qalaı bolar eken?» degen oılarmen otyrasyń. Osynyń bári bútin bir prosess qoı, bylaı qaraǵanda. Jalpy, mundaı gastroldik saparlar akterdiń, teatr ujymynyń kásibı deńgeıiniń ósýine paıdasy kóp, – dedi Ilııas Omarov atyndaǵy Qostanaı oblystyq qazaq drama teatrynyń bas rejısseri Batyrbek Shambetov.
Qostanaı oblysy
