ZOOM keńistiginde onlaın rejimde ótken eske alý keshine qalamgerdiń nemeresi, belgili ekonomıst, energetık Áset Naýryzbaev, L.Tolstoı atyndaǵy Qostanaı oblystyq ámbebap ǵylymı kitaphanasynyń bólim meńgerýshisi Almataı Nurmaǵambetova, aýdan kólemindegi ózge de zııaly qaýym ókilderi men mádenıet salasynyń qyzmetkerleri, mektep muǵalimderi men oqýshylar qatysty.
Tanymdyq-tarıhı máni erekshe is-sharanyń barysynda Áset Qabdoshuly elimizdiń bas gazetiniń bastaý kezeńderinde qyzmet etken, keıin soǵysqa attanyp maıdan shebinde qaza tapqan maıdanger jýrnalıst Amanǵalı Segizbaevtyń ómir tarıhy men shyǵarmashylyǵy jaıynda áńgimelep, atasynyń kindik qany tamǵan óńirde ótip jatqan is-sharany uıymdastyrýshylarǵa alǵys aıtty.
– Atam Amanǵalı Segizbaev 1897 jyly osy óńirdegi Aqsý aýylynda týyp ósti. Alǵash tatar moldasynan saýat ashypty. Keıin Troısk qalasyndaǵy Zeınolla ıshannyń medresesinde oqyp, odan keıin «Ýázıpa» medresesine aýysyp, ony jaqsy bitiredi. Eńbek jolyn Qostanaı qalasynda ustazdyqtan bastaıdy. Odan keıin ýezdik oqý bóliminiń ınspektory bolyp qyzmet atqarady. Atamnyń qazaq jýrnalıstıkasyna sińirgen eńbegi mol. Ol 1923 jyly Orynborda jaryq kórip turǵan «Jas qazaq» jýrnalynyń jaýapty hatshysy, 1924 jyldan bastap «Eńbekshi Qazaqstan» gazetine redaktor, Semeı oblystyq «Ekpindi» gazetiniń jaýapty hatshysy, qazirgi «Egemen Qazaqstan» – sol kezdegi «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń qyzmetkeri, menshikti tilshisi bolǵan. «Qyzyl Qazaqstan», «Jas qazaq», «Áıel teńdigi» jýrnaldaryna da belsene at salysyp turǵan. Onyń óleńderi, feletondary men ocherkteri sol kezeńdegi baspasóz betinde jıi jarııalanyp turdy. Kópten beri osy atamnyń esimi óziniń týǵan jerinde umytylyp ketti-aý degen ókinishte júr edim. Búgin, mine, eske alyp, qurmettep jatqandaryńyzǵa rahmet. Meniń mynaý keýdemde ol kisiniń qaldyrǵan murasy keler urpaqtyń kádesine jarap, esimi umytylmaıtyn boldy degen úmit otyn tutattyńyzdar, – dedi qalam qaıratkeriniń nemeresi Áset Naýryzbaev.
Odan keıin eske alý sharasyna jınalǵandarǵa L.Tolstoı atyndaǵy oblystyq kitaphananyń bólim meńgerýshisi Almataı Toımanqyzy ózi uıymdastyrǵan «Jazýshy. Jerles. Azamat» atty taqyryptyq kórmemen tanystyryp, kitaphanadaǵy tarıhı derekterge súıene otyryp, Amanǵalı Segizbaevtyń qalamgerligi týraly oı tolǵady.
– 1918 jyly Amanǵalı Segizbaev Qostanaı qalasyna kelip, jańadan ashylǵan muǵalimder kýrsyna túsedi. Osy kýrsta oqyp júrip, ózi quralpy jastardyń basyn qosyp, oıyn-saýyq úıirmesin uıymdastyrady. О́zi osy úıirmege laıyqtap tuńǵysh ret «Qalamqas» atty shaǵyn pesa jazady. Ony sahnaǵa shyǵaryp, basty keıipkerdiń beınesin ózi somdaıdy. Al Qalamqasty Rahıma degen shákirt qyz oına-
ǵan eken, – dedi bólim meńgerýshisi.
Almataı Numaǵambetovanyń qolyndaǵy derekter boıynsha, Amanǵalı Segizbaev 1921 jyly ýezdik oqý bóliminiń janynan 21 adamnan turatyn kórkemónerpazdar tobyn uıymdastyryp, aýyl arasyna shyǵyp, oıyn-saýyq kórsetedi. Bul ónerpazdar tobynyń belsendi músheleriniń ishinde keıin áıgili sahna sańlaqtaryna aınalǵan halyq ártisteri Serke Qojamqulov, Elýbaı О́mirzaqovtar da júrgen.
Amanǵalı Segizbaev artynda mol ádebı mura qaldyrǵan qarymdy qalamger. Aqyn shyǵarmalarynyń ishindegi shoqtyǵy bıigi – «Arshaly boıynda» dep atalatyn dastany. Shamamen 1920 jyldary jazylǵan bul dastanda aqyn týǵan jeri Arshalyny jyrǵa qosady.
1942 jyly soǵysqa attanǵan jalyndy jýrnalıst 1944 jyly Kenısberg qalasyn azat etý úshin bolǵan urysta qaza tabady.
– Qalamgerdiń qazasy týraly jazýshy, ǵalym Búrkit Ysqaqovtyń «Ot ortasynan oralmaǵandar» atty kitabynda: «...Urystan keıin sharshap qaljyraǵan soldattar dem almastan qala ishinde jarylǵan bomba men snarıadtardan shyqqan órtti sóndirýmen boldy. Osy kezde órtenip jatqan bir úlken úıden shyryldaǵan jas balanyń daýysy shyqty. Úlken júrek ıesi, balajan Amanǵalı Segizbaev óz basyna tónip turǵan qaýip-qaterge qaramastan órtenip jatqan úıdiń ishine kirip ketti de, kók tútinge býlyǵyp, tunshyǵyp jatqan eki jasar nemis qyzyn ot-jalynnyń arasynan alyp shyqty. Bala degen kim? Ol náreste, ol sábı. Ol dostyń da, dushpannyń da kim ekenin bilmeıdi. Álgi nemis qyzy da sondaı nárestelerdiń biri edi. Ol beıtanys jaýyngerdiń, Amanǵalıdyń qoınyna tyǵylyp, moınynan myqtap qushaqtap aldy. Amanǵalı ony qolyna alyp, ekinshi bir jaýyngerge berdi de: – Bir qaýipsiz jerge aparyp, aman saqtańdar! – dep tapsyrdy. Aýyr urystardan ári órt sóndirýden sharshap-shaldyqqan jaýyngerler, jaıǵasyp dem ala bastady. Osy kezde Amanǵalı óziniń jaýynger joldasynan: – Jańaǵy balanyń jaıy qalaı? – dep surady. Biraq ol jaýap berip úlgermedi. Qaltarysta tyǵylyp turyp oq atqan qorqaq ta zulym jaýdyń surqııa oǵy Amanǵalı Segizbaevtyń úlken júreginiń soǵýyn toqtatty, onyń tamasha ómirin úzip ketti», dep jazady. Bul qaıǵyly oqıǵa 1944 jyly qarashada bolǵan eken, – deıdi kitaphanashy Almataı Toımanqyzy.
Eske alý keshi barysynda jınalǵandarǵa Densıov aýdandyq tilderdi oqytý ortalyǵynyń dırektory Saltanat Ońalbekqyzy men T. Darqanbaev atyndaǵy Áıet jalpy bilim beretin mektebiniń 8-synyp oqýshysy Anastasııa Matveeva Amanǵalı aqynnyń óleńderin jatqa oqyp berdi.
Jıyn sońynda murajaı qyzmetkerleri Amanǵalı Segizbaevtyń murasyna arnap daıyndaǵan «Shınel kıgen jýrnalıst» kórmesiniń tusaýkeseri ótti. Kórmege mýzeı qyzmetkerleri maıdanger jýrnalıstiń urpaqtary Oraz Amanǵalıuly men Svetlana Amanǵalıqyzy Naýryzbaevalardan alǵan qundy fotosýretter, kóne qoljazbalar men sarǵaıǵan hattar qoıylǵan.
Qostanaı oblysy
