Bala densaýlyǵy shekaramen shektelmeıdi

Oblystyq balalar aýrýhana­synyń bas dárigeri, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Fazylbek Temirhanov bastaǵan dárigerler operasııadan sharshap shyqty. Biraq kóńil toq, operasııa óte sátti ótti. Alty jasar balanyń baýyryndaǵy jylaýyqty alyp tastady. Bir aıdyń ishinde dál osyndaı dıagnozben bes operasııa jasaldy. Mal ónimderinen, ásirese, sútten juǵatyn bul aýrý balanyń ómirine asa qaýipti. Otasyz balanyń ómirin saqtap qalý múmkin emes. Qandaı aýyr jatqan aýrý bolsa da, ob­lys­t­yq balalar aýrýhanasynyń dári­gerleri sátsiz ota jasaǵan emes. Jaqynda aýyr jaraqat al­ǵan qyz balaǵa alty ret ota jasap, ajal tyrnaǵynan alyp qaldy. Ata-anasynyń alǵysynda shek bol­ǵan joq, dárigerlerge kelip, qaı­ta-qaıta basyn ıdi, batasyn berdi. – Ata-ana bir qýansa, biz, dári­gerler eki ese qýandyq. О́ıt­keni, bala tiri qaldy, densaýlyǵyn durystadyq. Bul – bizdiń eńbe­gimizdiń janǵany, sol eńbegimizdiń rahatyn sezindik. Biz ár balanyń ómiri úshin kúresemiz, bul kúres kúndelikti úzilmeıdi, – deıdi Fazylbek Sábıtbekuly. Qazirde oblystyq balalar aýrýhanasynyń dárigerleri bala qandaı aýrýmen tússe de ony ońaılyqpen ajalǵa bermeýge kúsh salady. Áttegen-aıy, ata-analar keıde balanyń aýrýyn asqyndyryp ákeledi. Áıelder ekiqabat kezde durys kútinbeıdi. Mundaı jaǵdaıda dárigerler bala ómiri úshin ajalmen alysyp jatqany. Jyl ótken saıyn medısına salasyna memleket tarapynan jasalyp otyrǵan qamqorlyq kúsheıe tústi. Sonymen qatar, medısına salasy ǵylymsyz, al ǵylym ıntegrasııalyq qaty­nas­syz alǵa baspaıdy. Bul qashannan da akseoma sııaqty ózgermeıtin úderis. Fazylbek Temirhanov oblystyq balalar aýrýhanasyna bas dáriger bolyp taǵaıyndalǵan soń, ol jumysty dárigerler biliktiligin arttyrýdan bastady. Bala densaý­lyǵy – qasıetti uǵym. Ol shekaramen shektelmeıdi, medısınasy ozyq eldiń ǵalymdary úırenemin degenniń qolyn qaqpaıdy. Táýelsiz dostastyq elderi arasynda medısına salasynyń ozyq tájirıbeleri jóninen Belarýs Respýblıkasyna qostanaılyq dárigerlerdiń qyzyǵa qaraıtyny ras. – Qazir mundaı áriptesterge tikeleı shyǵýǵa barlyq múm­kindikter bar ǵoı. Men 2011 jyly Belarýstiń dıplomnan keıingi oqytý medısınalyq akademııasyna habarlasyp, úsh dárigerimdi sonda jiberdim. Bas dárigerdiń orynbasary Olga Son, reanımatolog dáriger Álibek Aqanov jáne náresteler patologııasy bólimshesiniń meńgerýshisi Larısa Danchenko bir aı oqyp, jańa ádistemeler men tehnologııalardy meńgerip keldi. Olardyń bilimimen jańa otalar jasaı bastadyq, emdeý tásilderin ózgerttik. Nátıjesin birden berdi, – deıdi Fazylbek Sábıtbekuly. «Altyn shyqqan jerdi belden qaz» demeı me qazaq. Bas dáriger Fazylbek Temirhanov belorýstyq áriptesterine qaıta shyqty. Olardyń ǵalymdaryn, bilikti dárigerlerin Qostanaıǵa shaqyrdy. Medısına ǵylym­darynyń doktory, professor Georgıı Shıchko men medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Iýrıı Ýstınov kelip, dárigerlerdi eki apta boıy oqyt­ty, aýyr halde jatqan aýrý­lar­ǵa ota jasap, sheberlik klasyn ótkizdi. Oblystyq balalar aýrýhanasynyń bazasynda ótken bul biliktilikti kóterý kýrsyna Fazylbek Sábıtbekuly búkil aýdandar men qalalardaǵy balalar dárigerlerin jınady, olardyń belorýstyq ǵalymdardan barynsha úırenip qalýyna jaǵdaı jasady. Al ótken jyly belorýstyq ǵalymdar Qostanaıǵa taǵy da keldi. Olar oblys ortalyǵyndaǵy perınataldyq ortalyqta qos­tanaılyq dárigerlerge baı táji­rıbelerin taǵy da úıretti. Munyń barlyǵy oblysta bala ólimin azaıtý úshin jasalǵan shara bolatyn. Al Belarýs Res­pýblıkasynda bul másele boıynsha jaǵdaı kósh ilgeri ketkendigin bizdiń dárigerler Georgıı Shıchko­nyń dárisinen anyq ańǵarǵandaı. Qazirde burynǵy Keńes Odaǵy quramynda bolǵan elder boıynsha Belarýste bala ólimi óte az tirkeledi. Qostanaıda perı­na­­taldyq ortalyqtar endi qu­ry­lyp jatyr. Al Belarýste mun­daı ortalyqtar baıaǵydan bar. Olar balany aýyrmaı turyp qa­raı­dy, aýrýdyń tóńirekteýine jol bermeıdi. Balalar medısına­sy júıesindegi jumysty solaı qa­lyptastyrǵan. Bizdiń dárigerler mıns­kilik áriptesterinen perına­tal­dyq tehnologııany úırenip, meńgerdi. – Belarýstik ǵalymdar bizdiń aýrýhanada jatqan aýyr haldegi aýrýlardy kórip, «Joq, biz mundaıdan áldeqaıda arylǵanbyz. Jan-jaqty jumys isteseńizder bul deńgeı áli-aq artta qalady» degen edi mınskilik áriptesim Georgıı Aleksandrovıch. Biz mınskilik dárigerlermen aralasqaly bala ólimin boldyrmaýǵa, oblystaǵy balalar aýrýlaryn azaıtýǵa bel sheship kiristik. Shúkirlik etetin nátıjemiz bar, – deıdi Fazylbek Sábıtbekuly. Rasynda, oblysta bala ólimi bir jylda 35 paıyzǵa azaı­­ǵan. 2011-2015 jyldarǵa arnal­ǵan «Salamatty Qazaqstan» baǵ­darlamasy boıynsha Qazaq­standa bala ólimi 2013 jyly ár myń balaǵa shaqqanda 14,1, al 2015 jyly 12,3 bolýy kerektigi mejelengen bolatyn. Oblystaǵy bala óliminiń kórsetkishi bul ekeýinen de tómendedi. 2013 jyly oblysta nárestelerdiń shetineýi ár myń balaǵa shaqqanda 11,9 boldy. – Bul jan-jaqty júrgizilgen jumystyń nátıjesi. О́tken jyly elimizdiń shtattan tys bas pedıatry Záýre Ospanovanyń basshylyǵymen «Bala jastaǵy aýrýlardy yqpaldastyra qaraý» mektebi ashyldy. Záýre Muratqyzy ózi kelip, oblystyń barlyq balalar aýrýhanalary men emhanalary dárigerlerine Dúnıejúzi densaýlyq saqtaý uıymy usynǵan osy strategııanyń mán-jaıyn túsin­dirdi, ol boıynsha jumys isteý ustanymdaryna úıretti, – deıdi Fazylbek Sábıtbekuly. – Bul mektep boıynsha balalar arasyndaǵy aýrýdyń barynsha aldyn alý jaǵdaıy qalyptastyrylady. Oǵan dáriger, kishi medısına qyz­metkerlerinen bastap, ata-anaǵa deıin qatystyrylady. Oblystyq balalar aýrýhanasy jyl saıyn zamanaýı medısınalyq quraldarmen jabdyqtalýda. О́te jetildirilgen jabdyqtardyń, dáriger­ler biliktiliginiń arqasyn­da balalardyń synǵan súıegine ota jasamaı-aq ornyna salýǵa qol jetkizildi. О́tken jyly lızın­gi­lik kelisim arqyly 60 mıllıon teńgege zamanaýı jabdyqtar aldy. Dárigerler muny balalar densaýlyǵynyń, olardy aman alyp qalýdyń, múgedektikke uryn­dyr­maı aman ósirýdiń basty shart­tarynyń biri dep otyr. Bir jylda oblystyq balalar aýrýhana­syna 13 myńnan astam bala kelip qa­ra­lady. Sonyń 6,5 myńy em alady. Kórshi eldermen ıntegra­sııa­lyq qatynastar, úırený, yq­paldasý oblystyq balalar aýrý­hanasyndaǵy ilkimdi ister osylaısha óristep otyr deýge bolady. Mine, bul kúnderi kórshi Reseı Federasııasynyń Qorǵan oblysyndaǵy ataqty Ilızarov klınıkasynan kelgen mamandar oblystyq balalar aýrýhanasynyń qyzmetine kóńil bóldi. Eki eldiń dárigerleri jyly júzben kezdesti, birden ortaq áńgimege kóshti. Sebebi, problema ortaq. Ol – balalar densaýlyǵy, bolashaqtyń qamy. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». QOSTANAI.