Jan shýaǵyn júzdirgen jyr áleminde ol qaraıǵandy aıtpaıdy. Qaraıǵanǵa sarǵaıǵan sáýleniń jaryǵyn túsirip qoıady. Bulyńǵyrǵa barmaıdy. Aqjarqyn sátterdi taýyp aıtady. Aq tilegi men aınymas kóńili kórinip-aq turady. Bir qarasa qarapaıym kóriner ol óleńder arasynan sáýleli júlgeler júgiredi de júredi. Aqynnyń «Alǵashqy adym» atty jyry sol zamandaǵy qazaq óleńiniń úzdik úlgileriniń biri deýge barmyz.
«Attanyp aýyl – anadan,
Oqýǵa kettim qalaǵa.
Jabyla maǵan qaraǵan,
Jaltańdaı kettim dalaǵa.
Jarbıǵan jaman ton, tumaq,
Jabysyp ketti ústimde.
Janaıyn degen bir shyraq
Jaltyldap ketti ishimde»
– dep basqan iziniń bárin óleńge aınaldyrady.
Onyń jigittik, jastyq shaǵy soǵyspen tuspa-tus kelgendiginen shyǵar, eń aıaýly sezimderge qaıyrylady. Aqyn soǵystaǵy erlerdiń ystyq mahabbaty men jalyndy tilegin jetkizýge talpyndy. Maıdandaǵy zamandas aqyn Qasym Amanjolovpen úzdiksiz hat jazysyp turdy. Eki aqynnyń dostyǵy men rýhanı úndestigi týraly, bala kezderindegi taǵdyr joldarynyń uqsastyǵy jaıly aıtyla bermeıdi, biraq. Jyr saparynda ekeýi jarysa jazyp, bir-birin qýattap otyrǵanyn baıqaý qıyn emes.
Ǵalı maıdanda bolmasa da, urys dalasyna attanǵan erlerdiń arman-tilegin jyrlady. Soǵysqa ketkenderdiń sońynda qalǵan jurttyń qamkóńili men aıaýly tilegin ol zamanda mundaı jyrlaǵan aqyn kemde-kem der edik. «Qolymda júregińniń taby júrsin, Qysaıyn qolyńdy ákel, qalqam, káni!» degende, aıaýlysymen qoshtasyp turǵan jigittiń qımas sezimin jazbaı tanısyz. Beıbit kúnde qol alysqannyń qaısybiri este saqtalsyn? Qımastyqpen qoshtasyp turǵan, múmkin ajal aýzyna attanyp bara jatqan soldat janynyń jaǵdaıymen qaraý kerek buǵan. Týǵan jerden, súıgen jardan tirideı aıyrylyp kete barǵannyń tula boıy júrekke aınalmas pa? Kisi balasy sonda ǵana ózgeniń alaqanynan júrek qaǵysyn sezbek.
«Amal ne, ara turmaq kim ólimge,
Ar úshin ólsem artyq tilegim ne?
Jalǵyz-aq jalǵanda bir enshim
bolsyn –
Saqtaı júr atymdy aıap
júregińde!».
Maıdanǵa attanǵan soldattyń arzýy osyndaı-aq bolar.
«Jarbıǵan jaman ton, tumaqtyń» ishinde búrseńdegen kezin asa nanymdy jetkizgen aqyn sol kezde «Azat jer» dep jazdy. Ishindegi buǵyp aqqan sezimderin osylaı kestelegenin sezinesiz. О́leńniń taqyryby qalaı alshaıyp tursa, shýmaqtarynan erkindikke umtylǵan bala ańsar qylań beredi.
«Aýnaǵym da keledi,
Oınaǵym da, keledi,
Ystyq kórip qaraımyn
Mundaǵy árbir tóbeni»
О́leń ózi úsh-aq shýmaq. Solaı bola tura, erkindikke umtylǵan aqynnyń azat jany boztorǵaıdaı shyryldap qoıa beredi. Árbir tóbe basynda ushyp-qonyp júrgen boztorǵaıdy kórseńiz túsinesiz. Onyń osy mańda uıasy bolýǵa tıisti. Mańyna bir nárse jolaǵanda boztorǵaı báıek bolyp ushyp-qona bastaıdy. Ushyp-qonyp júrgen uıasynyń mańaıy ótken-ketken júrginshilerden azat bolǵanyn qalaıdy.
«Júzi qandaı jyly bolsa – sózi de, saýaly da maı ishkendeı jan álemińe tosyn bir tolqyn enetin. Shýaqty kisi bolatyn. Buryndary, jas kezimizde qysqa ári nusqa lırıkalaryn oqyp óskesin be, minezi de jibek matadaı janǵa jyly tıetin. Ǵalı aǵamyzdyń óleńi eshqandaı tasyr-tusyrsyz, tańǵy samaldaı, jiliktiń maıyndaı tátti sózdermen qulpyryp elesteıdi» depti bir esteliginde jazýshy Dúkenbaı Dosjan. Alyp-qosary joq.
