Byltyrǵy oqý jylynan beri dál osy mektepterde qazaq tili men ádebıeti pánderin oqytýda muǵalimder Alash zııalylarynyń pedagogıka men psıhologııa, ádisteme salasyndaǵy muralaryn basshylyqqa alyp jumys istep keledi. Al bıyldan bastap bul tizimge B.Maılın atyndaǵy №52 mektep-gımnazııasynyń orys tili, tarıh, matematıka pánderi qosyldy. Astana qalasyndaǵy «Satylaı keshendi oqytý» tehnologııasy zerthanasynyń aıasynda júrgizilip kele jatqan bul ıgi iske mektep basshylyqtary jan-jaqty qoldaý bildirip otyr.
«Sol úshin de atalǵan mektep dırektorlaryna aıtar alǵysym sheksiz», deıdi «Satylaı keshendi oqytý» tehnologııasynyń avtory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory Nursha Orazaqynova. «Uly ustazy Ahmet Baıtursynulynyń: «Alashqa aty shyqqan adamdar! Kósemdikterińdi adaspaı túzý isteńder! Sender adassańdar, arttaryńnan Alash adasady, arttaryńnan ergenderdiń obal-saýabyna sizder qalasyzdar!» degen ósıeti bar. Alash zııalylary ańsaǵan, ulttyq qundylyqtary boıyna sińgen urpaqty – Ádiletti Qazaqstannyń bolashaq tulǵalaryn biz, ustazdar qaýymy qalyptastyramyz. Al búgingi sabaq sonyń bir bastamasy ǵana», deıdi N.Orazaqynova.
«Bıylǵy oqý jylynda Alash arystarynyń bilim júıesindegi ádistemelik muralaryn tájirıbemen úılestire otyryp, sapaly bilimge qol jetkizýdi maqsat ettik. Osy baǵytta Ahmet Baıtursynulynyń dybyspen jattyqtyrý ádisin mektepaldy daıyndyq toby men 1-synypta jeke dybystarmen daǵdy arqyly jattyqtyrsaq, 3-4 synyptarda kúrdelendirip taldaý júıesi qoldanylady», deıdi №52 mektep-gımnazııa dırektory Ulbosyn Baıtasova. Ol tól tehnologııany qazaq tili, orys tili, aǵylshyn tili, matematıka, tarıh pánderinde qoldaný arqyly oqý ordasynyń bilim sapasy 78 paıyzǵa kóterilgenin de maqtanyshpen aıtyp ótti. Atalǵan gımnazııanyń 72 oqýshysy halyqaralyq olımpıadalarda júldeli oryndarǵa ıe bolǵan. Búginde mekteptiń 48 synyby osy tehnologııany qoldanady. Onyń ishinde 20 synyp – bilim nárin tez sińirip alatyn 1-synyp oqýshylary.
Sabaq barysynda bastaýysh synyp muǵalimderi Ahmet Baıtursynulynyń dybyspen jattyqtyrý ádisin «Satylaı keshendi oqytý» tehnologııasymen úılestire otyryp 1-4 synyptar aralyǵynda tájirıbede qalaı qoldanylatynyn kórsetti. Sanmen órnektelgen asyqtar boıynsha tapsyrma alǵan muǵalimder dybystardy satylaı taldap, sol dybystarǵa qatysty óleń joldaryn aıtyp berdi.
Muǵalimder kúndelikti sabaqtarynda Alash arystarynyń naqyl sózderin taldaý nysanasy etip alyp, oqýshylarymen únemi oı tolǵaý jumysyn júrgizýdi ádetke aınaldyrǵan. «Sol arqyly bala til bilimi salalaryn tereń, nyq meńgerýmen qatar oılaryn erkin, aıshyqty jetkizýge daǵdylanady», deıdi semınarǵa jan-jaqty daıyndyqpen kelgen ustazdar qaýymy. Sózin isimen dáleldep bergen muǵalimder sabaq kezinde Alash zııalylarynyń altyn qorda saqtalǵan naqyl sózderine oı-tolǵap, sıntaksıstik jáne sóz quramyna, leksıka-grammatıkalyq maǵynasyna taldaý jasady.
Semınar sabaqtyń qonaǵy, qoǵam qaıratkeri Orazgúl Asanǵazy: «Men táýelsizdikke qandaı úles qosyp júrmin?» degen suraq týyndaǵanda árkim árqalaı jaýap beredi. Osy tusta ǵalym, ustaz, til janashyry retinde professor Nursha Aljanbaıqyzynyń eńbegin erekshe atap ótkim keledi. Alaıda «jalǵyz aǵash orman bolmaıdy». Ustaz ben shákirttiń arasyn jalǵaıtyn mundaı tól tehnologııaǵa úlken qoldaý kerek. Eń birinshi oqýshy, muǵalimder men ata-analardyń qoldaýy qajet», dedi.
Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy Ádisteme basqarmasynyń basshysy Jazıra Ysqaqova ulttyq jobanyń qazirgi bilim júıesindegi máni, bilim alýshylardy tehnologııa boıynsha oqytýdyń mańyzdylyǵy jaıly oıymen bólisse, jýrnalıst, alashtanýshy Alma Saılaýqyzy «Maǵjan Jumabaıuly pedagogıkasyndaǵy ulttyq tanym» taqyrybynda prezentasııa jasap, muǵalimderge Alash zııalylary artqan jaýapkershilik júgin ulttyq sıpattaǵy naqty mysaldarmen paıymdap berdi. Y.Altynsarın atyndaǵy ulttyq bilim akademııasynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Gúldarıǵa Kenjebaeva da tehnologııanyń tıimdiligi men mańyzyna toqtaldy. Al dástúrli ánshi Jańabaı О́tegenov sabaqta Alash zııalylarynyń ánderin oryndap, jınalǵandarǵa erekshe kóńil kúı syılady.
Aıta ketken jón, «Satylaı keshendi oqytý» tehnologııasy mektep tájirıbesinde 1994-1995 oqý jyldarynan bastap qoldanylady. Tól tehnologııa Alash arystarynyń muralaryn oqytý quraly, ádistemesi bolyp sanalady. Tehnologııa avtory, ǵalym Nursha Aljanbaıqyzy ulttyq bilim berý úshin ulttyq mektep qajet degen pikirdi burynnan aıtyp keledi.
«Búgingi sabaqta bastaýysh synyp muǵalimderi Ahmet Baıtursynulynyń «Bala bastaýysh mektepte bar pándi tek ana tilinde ǵana oqýy kerek» degen kózqarasyn naqty is-tájirıbesimen kórsetip otyr. Júsipbek Aımaýytuly bir pikirinde: «Muǵalim til sabaǵynda sóıleýge, jazýǵa, oqýǵa, qysqasy, áńgimege jattyqtyrady eken. Al basqa pánderdi oqytqanda ne istemek? Fızıkany, jaǵrafııany, tarıhty oqytý degenimiz – osy pánderdiń qubylysy týraly áńgime etý emes pe? Endeshe, tilge tóseldirý ǵoı...», deıdi. «Satylaı keshendi oqytý» tehnologııasy arqyly 5-synypta qazaq tili men ádebıeti, Qazaqstan tarıhy, matematıka, orys tili pánderin oqytý oqýshyǵa óz betinshe áreket etýine, bilim alýyna yqpal etedi. Alash arystarynyń balany oqytý, ulttyq bilimge qatysty tujyrymdaryna súıengen tehnologııa arqyly pánderdi qalaı sabaqtastyrýǵa bolatynyn, onyń erekshelikteri men artyqshylyqtaryn aıqyn kórýge bolady», deıdi zerthana meńgerýshisi Nursha Aljanbaıqyzy.
Ǵalym qazirgi jańartylǵan bilim mazmunyndaǵy basty qatelik – balalardyń saýatsyz jazýy men saýatsyz sóıleýi ekenin aıtady. «Al saýatsyzdyqty grammatıkasyz joıa almaımyz. Sebebi grammatıka degenimizdiń ózi saýatty jazý men sóıleýdiń tiregi», deıdi ol. «Alash zııalylary dybyspen jattyqtyrýdy, oqytýdyń túrli tásilderin usynǵan kezde mindetti túrde grammatıkaǵa súıený kerek degendi bilmestikten aıtyp otyrǵan joq. Máselen, jańartylǵan baǵdarlamany qoldaıtyndar «Satylaı keshendi oqytý» tehnologııasynda kommýnıkasııa, ıaǵnı tildik qatynas joq degendi jıi aıtady. Al tildik qatynas bolmasa tildi qalaı oqytýǵa bolady?! Mundaǵy tildik qatynastyń negizi Alash arystarynyń ıdeıalarynda jatyr. Al tildik qatynas ne úshin kerek? Ol tek balanyń sóıleý qatynasy emes, sonymen qatar saýatty sóıleý, saýatty jazý, sózdik qoryn baıytý degendi bildiredi. Eger balanyń sózdik qory baı bolmasa, ol qalaı tildik qarym-qatynas ornata alady?!», deıdi tehnologııanyń negizgi tujyrymyn túsindirip ótken professor.
Tehnologııa avtory sózdik qordy baıytý úshin balany halyq aýyz ádebıetimen sýsyndatyp, maqal-mátelderdi jattatqyzý, túrli taqyryptaǵy ertegi, áńgimelerdi oqytý, sondaı-aq klassık aqyn-jazýshylardyń mátinderin qoldana otyryp balalarmen tildik baılanysqa túsýdiń bereri mol ekenin aıtady.
«Eńbekterimizde osy tásilderdi basshylyqqa alamyz. Basty maqsat – Alash zııalylarynyń bilim salasyndaǵy muralaryn, ádistemelerin, pedagogıka-psıhologııa salasyndaǵy eńbekterin qaıta jańǵyrtý. Alash arystarynyń qoǵamdyq qyzmeti, ádebıettegi róli, jalpy, til bilimi salasyndaǵy eńbekteri qazirgi tańda jańǵyryp, jańa tynys alyp keledi. Alaıda olardyń ádisteme salasyndaǵy eńbekteriniń áli de jańǵyrmaı otyrǵany, muǵalimder tájirıbesine enbegeni jasyryn emes. Eger biz shyn máninde saýatty, ulttyq qundylyǵy jetilgen, ulttyń bolashaǵyn oılaıtyn, týǵan tarıhyn, jaǵrafııasyn tereńinen biletin, tilin qadirleıtin urpaq tárbıeleımiz desek, onda mindetti túrde alashtyqtardyń, sonyń ishinde Ahmet Baıtursynuly, Júsipbek Aımaýytuly, Maǵjan Jumabaıuly, Teljan Shonanuly, Álimhan Ermekovtiń eńbekterin qaıta qarap, búgingi bilim júıesine engizýdiń túrli ádis-tásilderin oılap tabýymyz qajet», deıdi N.Aljanbaıqyzy.
