Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Negizi, kez kelgen elde ǵylymnyń damýyna negizgi 4 faktor áser etedi. Iаǵnı ǵylymdy óristetý úshin salanyń kadrlyq áleýetin, qarjylandyrý kólemin, naqty sektormen baılanysyn jáne ǵylymdy ákimshilendirý sapasyn jetildirgen lázim. Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi de ǵylymdy damytý maqsatynda ázirlengen joba-josparynda osy qaǵıdany qaperge alyp otyr.
«О́zderińizge belgili, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qoldaýymen sońǵy jyldary ǵylym salasynda aıtarlyqtaı ózgerister boldy. Ǵylymdy damytý baǵytynda baǵdarlamalyq qujattar bekitilip, qajetti resýrstarmen qamtyldy. Osy baǵdarlamalardyń sheńberinde eldegi ǵalymdardyń sanyn kóbeıtý, ǵylymı ekojúıeni nyǵaıtý, ǵylymnyń ekonomıkaǵa úlesin arttyrý jáne ǵylymdy basqarýdy jetildirý kózdelgen. Eń áýeli ǵylymdy qarjylandyrý júıesi ózgerdi. Jalpy, keıingi úsh jylda ǵylymdy qarjylandyrý 70 paıyzǵa artty. Buryn granttyq jáne nysanaly qarjylandyrýǵa arnalǵan konkýrs úsh jylda bir uıymdastyrylsa, qazir jyl saıyn ótedi. Endi otandyq ǵalymdar úshin granttyń jańa túrleri engiziledi. Bul jas ǵalymdarǵa, kollaborasııaǵa arnalǵan qysqa merzimdi jáne jeke granttar. Al nysanaly qarjylandyrý naqty ǵylymı tehnıkalyq mindetterdi sheshýge ǵana bólinedi», deıdi komıtet tóraǵasy.
Qazir Ulttyq ǵylymı keńes sheshiminiń obektıvtiligin arttyrý maqsatynda qurylǵan apellıasııalyq komıssııa konkýrstyq rásimderdi jeńildetý boıynsha birqatar úılesimdi sharýany iske asyrǵan. Iаǵnı mınıstrlik ǵalymdardyń kadrlyq jáne ǵylymı áleýetin nyǵaıtýǵa erekshe den qoıyp otyr. Osy tusta ǵalymdarǵa qoldaý kórsetip, ǵylymnyń damýyna jan-jaqty yqpal etýdiń birden-bir joly – jyl saıyn granttyq qarjylandyrý konkýrstaryn óz deńgeıinde ótkizý ekeni belgili. Ǵylymǵa bólinetin qarjynyń kólemin arttyrý da mańyzdy. Sebebi elde 22 myńnan astam ǵylymı kadr bolsa, onyń 36 paıyzyn 35 jasqa deıingi jastar quraıdy.
«2017-2018 jyldary Ulttyq ǵylymı keńester jumysynda úlken syn boldy. Sheshimder jasyryn túrde jabyq qabyldanatyn. Qazir Ulttyq ǵylymı keńester jumysynyń formaty ózgerdi. Jetekshi ǵalymdar tańdalyp, keńes quramy 85 paıyzǵa jańartyldy. Keńes otyrystarynyń mindeti, onlaın translıasııalary naqty krıterııler arqyly jobalardy qarjylandyrý boıynsha ashyq daýys berý engizildi. Qazir qarjylandyrý jáne odan bas tartý týraly sheshimdi ǵalymdardyń ózderi qabyldaıdy. Keńes músheleriniń etıkalyq kodeksi qabyldandy. Ony buzý keńesten shyǵýǵa negiz bolady», deıdi Ǵylym komıtetiniń tóraǵasy.
2020-2022 jyldary jas ǵalymdardyń bir ǵana konkýrsy boıynsha ǵylymı-zertteýge bólingen granttyq qarjylandyrýdyń jalpy kólemi – 9 mlrd teńge. Al byltyr mınıstrlik jobalardy qarjylandyrý kólemi men iske asyrý merzimi ártúrli granttarǵa bes konkýrs jarııalaǵan. Árbir jumysty qarjylandyrý jobanyń talaptaryna jáne joba sheńberinde júrgiziletin zertteýlerdiń aýqymyna baılanysty belgilenedi. Baspasóz konferensııasynda D.Ahmed-Zákı mınıstrliktiń bastamasymen iske asatyn granttyq qarjylandyrý konkýrsynyń 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan josparyna toqtaldy.
«2025 jylǵa deıin granttyq qarjylandyrý boıynsha úsh joba ázirlengen. Úsh konkýrstyń jalpy bıýdjeti 86 mlrd teńgeni quraıdy. Onyń ishinde ǵylym jolyndaǵy jastarǵa qoldaý kórsetýge basymdyq berilgen. Mysaly, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes jylyna myń grant doktorantýraǵa bólinip otyr. Ulttyq jobada ǵalymdardyń sanyn bir jarym ese, naqtyraq aıtsaq 34 myńǵa jetkizý kózdelgen. Sol sekildi jastardyń úlesin 50 paıyzǵa deıin arttyrý mindeti tur», dedi ol.
Vedomstvo grant konkýrstaryn bıyl ótkizip, ǵalymdardyń jobaǵa jyl basynda kirisýine jaǵdaı jasaýdy oılastyryp otyr. О́ıtkeni ǵalymdar Ulttyq ǵylymı keńestiń sheshimin alamyn degenshe aıǵa jýyq kútedi. Qýantatyny, bıyl mınıstrlikten ǵylym qýǵan jastarǵa kóbirek kóńil bólinýde. Al grant – ǵylym jolynda jańalyq ashýdy kózdegen magıstranttar men doktoranttarǵa taptyrmas múmkindik.
Sándibek ASANÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
