Oqıǵaǵa oraılas oı

Áleýetimizdi arttyrýǵa degen múmkindik kózi Nurlan JAZYLBEKOV, Parlament Májilisiniń depýtaty. Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaqtyń qu­rylýy, oǵan qatysýshy elderdiń barlyǵyna, ásirese, ekonomıkalyq jaǵynan tıimdi. Odaq az ǵana ýaqyttyń ishinde dúnıege kele qalǵan joq. Árige nazar salatyn bolsaq, onyń bastaýynda Prezıdentimizdiń osydan jıyrma jyl buryn M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnı­versıtetinde Eýrazııalyq odaq qurý týraly bastamasy tur. Bú­gin­de sol bastamany júzege asyrý qol­ǵa alyndy dep aıtýymyzǵa bolady. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elimizge, elimizdiń halqyna ne beredi degenge kelsek, bul jerde biz utylmaq emespiz. Osy Odaqqa múshe bolar aldynda Qazaqstan Reseı jáne Belarýs elderimen Keden odaǵynda jáne Birtutas ekonomıkalyq keńistikte birlese ju­mys istedi. Ýaqyt ınte­gra­sııalyq baıla­nys­tardyń bereri mol ekenin kórsetti. Má­se­len, Keden odaǵy­na qatysýshy Qazaq­stan, Reseı jáne Bela­rýs elderiniń ekono­mıkadaǵy jıyntyq kóle­mi 2,2 trıllıon dollardy qu­raı­dy eken. Osy arqyly biz ózi­miz­diń áleýetimizdi kórsete alamyz. Biz áleýetimizdi qalaı kór­se­temiz? Ol úshin taýarlarymyz, óndiretin ónimderimiz báse­ke­lestikke qabiletti jáne suranysqa ıe bolýy kerek. Búginde osyǵan naqty jumystar qolǵa alynyp jatyr. Ekinshi jaǵynan, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartty elimizdiń Parlamenti ratıfıkasııalaýy qajet.

Ashyq qaǵıdattarǵa negizdelgen

Láılá MUZAPAROVA, Qazaqstan Prezıdenti janyndaǵy Strategııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń birinshi orynbasary. Men 29 mamyr kúni As­tana qala­syn­da Eýra­zııalyq ekono­mı­kalyq odaq qurý týra­ly kelisimge qol qoıy­lýy­nyń tarıhı mańyzdy­lyǵy týraly oı bildirgen kóptegen zamandastarymyzdyń pikirlerimen kelise otyryp, EAEO-nyń Eýropalyq odaq nemese NAFTA sekildi basqa da aımaqtyq jobalar qataryndaǵy iri qurylym bolýyna barlyq múmkindikteri bar ekendigin atap ótkim keledi. Sonymen qatar, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq óziniń damýy jáne ıntegrasııalyq tereńdeýi barysynda jáne óz quramyna basqa múshe-memleketterdi tartý arqyly ulǵaıýy negizinde óte aýqymdy jahandyq joba bola otyryp, álemdik ekonomıkalyq jáne saıası úrdisterge yqpal etýi, tipti, jahandyq arhıtektýrany ózgertýge qaýqarly bolýy múmkin. Bizdiń mundaı boljamdarymyz tek Eýrazııa aýmaǵynda ornalasqan óte aýqymdy tabıǵı jáne adamı resýrstarǵa ǵana negizdelip qoımaı, sonymen qatar, onyń aıryqsha geografııalyq ornalasýyna, ıaǵnı aımaqtyq jáne jahandyq deńgeıdegi kóliktik-logıstıkalyq baǵyttardy qalyptastyrý áleýetine jáne Eýropa men Azııa arasyndaǵy iri saýda aǵymyn jınaqtaý múmkindigine de negizdelip otyr. Árıne, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń jahandyq bolashaǵyna birigip otyrǵan memle­ket­terdiń basshylaryna tán syndarly prag­matızm, ózine degen senimdilik jáne ba­tyl­dyq arqaý bolady. Tipti, biz­diń elder basshylarynyń bul áreketin Eýrazııa keńis­tigindegi ekonomıkalyq ıntegrasııany ashyq synap otyrǵan Batysqa bergen batyl jaýaby retinde qarastyrýǵa bolady. Al bul árekettiń barlyǵy da Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń barlyq memleketter úshin tolyq ashyqtyǵy jáne bir­qatar eldermen erkin saýda ja­sasý týraly kelisimder daıyndaý jaǵ­daıynda oryn alyp otyr. Búgin­gi tańda mundaı úlgidegi keli­simder jasaý jóninde qyryq­tan astam usynys túsipti. Onyń ishinde Eýropa erkin saýda qaýym­dastyǵy (Islandııa, Lıh­tenshteın, Norvegııa, Shveısarııa) jáne Vet­nam, Izraıl, Úndistan, Chılı, Perý sekildi elder bar. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq ashyq qaǵıdattarǵa negiz­del­gen. Ol ıntegrasııanyń ulǵaıýyna daı­yn, biraq Grekııa men EO mysa­lyna júginsek, bolashaq jańa múshe-memleketterdiń damý deńgeıindegi erekshelikterdi esepke alǵan durys. Kez kelgen jaǵdaıda da jańa múshe-elder ortaq erejeler men standarttardy is júzinde saqtaýǵa qatysty mindetkerlikterdi óz moıyndaryna alýǵa daıyn bolýlary kerek. ALMATY.

Keń óris

Beıimbet TILEPQALIEV, «Sultanmurat» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi. Belgili bir eldegi azamattardyń ál-aýqaty men ómir sapasy sol memleket ekonomıkasynyń deńgeıi jáne múmkindigi arqyly anyqtalady. Bul dáleldeýdi qajet et­peıtin aksıoma. Ekonomı­kasy álsiz, artta qalǵan el turǵyn­dary­nyń turmystyq jaı-kúıi de nashar bolatyny málim. «Elde bolsa, eringe tıedi» de­meı me dana halqymyz. 29 mamyr­da qol qoıylǵan Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaq qurý týraly Shart­tyń túpki máni men maǵynasy osyn­daı halyqtyq qaǵıda men túsi­nikten alysqa ketpeıdi dep oılaımyn. Sondyqtan ekonomıkalyq múm­kin­dikti kóterý arqyly halyqtyń ál-aýqatyn, turmys jaǵdaıyn órken­detýge jol ashý kez kelgen mem­leket basshylarynyń bas­ty paryzy bolyp qala bermek. Mi­ne, osyndaı izgi maqsatty kózde­gen mańyzdy tarıhı sharany keshe­gi kúni Belarýs, Reseı jáne Qazaq­stan basshylary júzege asyrdy. Árıne, qaı elde bolmasyn, yrys pen ıgilik kózderi bir demde ornyǵa qal­maıtyny tabıǵı jaıt. Buǵan, birinshiden, qa­jetti alǵysharttar men qozǵaýshy kúshter kerek. Sonyń eń basty­larynyń biri – elderde shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa qolaıly jaǵdaıdyń jasalýy. Integrasııalyq odaq, mine, osyndaı ortanyń qalyptasýyna, sóıtip, óz kezeginde, eńbek resýrstary naryǵynyń birigýine septigin tıgizbek. Ári osy arqyly jańa jumys oryndarynyń kóbeıýine keń jol ashylmaq. Bul máseleler elderdiń ekonomıkalyq múmkindikterin kóterýdiń basty bir baǵyty demekpin. Túıip aıtqanda, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen iske asqan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń qurylýy elderdiń qarapaıym turǵyndary men aýyldardaǵy taýar óndi­rý­shilerge jańa múmkindikter týdyratynyna meniń de senimim mol. Batys Qazaqstan oblysy, Aqjaıyq aýdany, Alǵabas aýyly.

Integrasııa máni – múddede

Sultan ÁKIMBEKOV, Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh  Prezıdentiniń Qory janyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń dırektory. Qazaqstan úshin qazirgi tańda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe bolý meılinshe sátti jetistik bolyp esepteledi. Memleket Keden odaǵy aıasynda qoǵam men bıznes ókildikteri tarapynan kezdesetin kóptegen máselelerdi osy qadamymen ádemi yńǵaılastyryp otyr. Bul – keıingi 3 jylda jıǵan tájirıbemizdiń jemisi. Kedendik odaq aýqymyndaǵy qatynastarymyz ıntegrasııanyń olqy soǵyp jatqan jerleri men sheshimi tabylýy shart máselelerdiń retin aıqyndap berdi. Sonyń nátıjesinde Qazaqstan kóptegen túıtkilderdiń betin ashyp, memleket táýelsizdigine janaspaıtyn tustardy kún tártibinen alyp tastady. Atap aıtqanda, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń baǵdarlamasyna ortaq parlament, ortaq azamattyq, áskerı-shekaralyq sekildi saıası mańyzy bar baptar kirgizilgen joq. Integrasııanyń máni men mańyzy bolyp sanalatyn ekonomıka salasynda qazaqstandyq kelissóz ıeleri ózderiniń ustanymdaryn barynsha bekemdegenin aıtqym keledi. Kelissózder óte tartys­ty ótse de bizdiń memleketimiz osydan 3 jyl burynǵy qalpymyzdan da tıimdi jaǵdaıǵa qol jetkizip otyrmyz. Naqty sheshi­mi tabylmaǵan, áli de bir pátýaǵa kelmegen máseleler budan ári de qozǵala beretin bola­dy. Sondyqtan da Eý­razııalyq ekonomıkalyq odaq ıntegrasııasy uzaq jyldarǵa baǵyttalǵan toqtaýsyz úderis jáne elimiz óz múd­desi úshin barlyq ózara keli­simder men qatynasty óz yńǵaıyna ıkemdi etip júrgize beretin bolady. Bul ıntegrasııada bizdiń maq­satymyz aıqyn. Teńiz porttarymen shektespeıtin, ári qurlyq kindiginde ornalasqan Qazaqstan úshin kórshiles eldermen ekonomıkalyq qatynasty kúsheıtip, óz múddesi jolynda úlken rynokqa shyǵatyn eldermen tyǵyz baılanysta bolý kerek. Bul degenińiz bizdi syrtqy álemmen baılanystyratyn úlken múmkindik, ekonomıkalyq dáliz. Osy rette Qazaqstannyń mańyzdy strategııalyq salalarynyń biri – tasymaldaý áleýetin arttyrý ekendigin eskere otyryp, keleshekte Búkilálemdik saýda uıymyna qosylýǵa baǵyt alǵan tusta Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq máselesin ońtaıly sheshý úlken jetistik ekenin salıqaly túsinistikpen qabyldaýymyz kerek. ALMATY.

Eki elge ortaq Ekibastuz kómiri

Vıktor ShÝKIN, «Bogatyr Kómir» JShS bas dırektory. Ekibastuz. Ekibastuzdaǵy «Bo­gatyr Kómir» kó­mir ón­diretin alyp kom­panııa­nyń basshy­lyǵy jáne jumys­shy­lar ujy­my Elba­sy Nur­sul­tan Nazar­baev­tyń elimizdi damýǵa, órken­deýge qaraı bas­taı­tyn syndarly saıasatyn árqa­shan­da qoldaıdy. Sonymen qatar, memleketter arasyndaǵy yqpal­dastyqtyń jańa kókjıegi – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý ıdeıasynyń bastamashysy ekendigi bizge jaqsy belgili. Integrasııa arqyly órleý, damý joly – bul jańa zaman talaby. Iаǵnı, eýrazııalyq bul bastama tek ekonomıkalyq turǵydan ǵana emes, sonymen birge, jalpy osy Odaq quramyna qatysýshylardyń mádenı jáne rýhanı salalaryndaǵy da yqpaldastyq, yntymaqtastyq beriktigin nyǵaıtady. Al ón­diris, jańa tehnologııalar, ın­novasııalyq-ındýstrııalyq da­mý máselesine kelsek, onda Eý­razııalyq ekonomıkalyq odaq qurý maqsatynda qazaqstandyq kásiporyndar aldynda damýdyń jáne yntymaqtastyqtyń jańa múmkinshilikteri ashylady degen sóz. Onyń ishinde mysaly, bizdiń kómir óndiretin «Bogatyr Kómir» seriktestigin aıtýǵa bolady. Qazirgi ýaqytta elimizdegi Qa­zaq­stan-Reseı birlesken «Sam­uryq-Energo» AQ-pen «RÝSAL» birlesken kompanııa­sy – «Bogatyr Kómir» JShS ashyq tásilmen kómir óndiretin, ser­pin­di túrde damyp kele jatqan kompanııa. Elimizdegi kómirdiń 40 paıyz­dan asa úlesi Ekibastuzdyń kómi­rine tıesili. Álemge áıgili Eki­bas­tuz kómirimen búkil qazaq­stan­dyqtar maqtana alady. Negizgi kómir ón­dirý jumystary seriktes­tiktiń «Bogatyr» já­ne «Severnyı» kenish­teriniń ashyq alań­darynda júrgizilýde. Eki kenishtiń jalpy, ónerkásiptik qory 3 mlrd.-qa jýyq tonnany quraıdy. Búgingi kúnderi «Bo­gatyrdiń» kómirimen eli­mizdiń 14 elektr stansalary já­ne ónerkásiptik kásiporyndary, sonymen birge, Reseıdiń 6 elek­tr stansasy jumys jasaý­da. Eki­bastuz MAES-1 jáne MAES-2, aq­molalyq, almatylyq, qara­ǵan­dylyq JEO, Reftınsk, Troısk, Verhnetagıl, Serov MAES-teri «Bogatyrdiń» tutynýshylary bolyp tabylady. Al, bolashaqta eýrazııalyq yqpaldasý arqyly Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy ózara tıimdi yntymaqtastyqty nyǵaıta otyra, óndiristiń damý úrdisi – óndiriletin ónimniń tu­tynýshylaryna taralýyn keńeı­týge múmkindik beretini sózsiz. Bul, árıne, kásiporyn úshin paıdaly. Prezıdent Nursultan Nazarbaev elimizdegi barlyq óndiristik alyp kásiporyndar aldyna aldaǵy ýaqytta qurylaıyn dep otyrǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq maqsaty boıynsha naqty baǵyt qoıdy, ıaǵnı Reseı ekonomıkasynyń mańyzdylyǵyna den qoıa otyra, 2050 jyly álemniń yqpaldasý birlestikteri kóshbasshylarynyń birinshi úshtigine qosylý maqsat etilip otyr. Sondyqtan, bizdiń mindetimiz – Prezıdent alǵa qoıǵan jarqyn mindetterdi oryndaýǵa úles qosý, jańa yqpaldasý keńistiginiń qurylýyna birlesip qoldaý kórsetý dep oılaımyn.