Bul rette Prezıdent azyq-túlik baǵasyn ósirmeý úshin basty baǵyttar boıynsha naqty jumys júrgizý kerek ekenine toqtaldy.
– Azyq-túliktiń baǵasy jyl mezgiline qaraı qatty ózgeredi. Kúzde sý tegin nárse kóktemde sharyqtap shyǵa keledi. Munyń sheshimi bireý ǵana – qoıma ınfraqurylymyn jasaý kerek. Biraq bul baǵyttaǵy jumys baıaý júrip jatyr. Byltyr 83 myń tonna ónim saqtaıtyn qoıma salý josparlanǵanmen, onyń 64 myńy ǵana paıdalanýǵa berildi nemese jospar 77 paıyzǵa oryndaldy. Bıyl jumys birshama jandana tústi: 98 myń tonnalyq qoıma salý josparlanyp, sonyń 87 myń tonnasy qazirdiń ózinde iske qosyldy. Degenmen bul baǵyttaǵy sharýany áli de shırata túsý kerek. Qazirgi tańda azyq-túlik qaýipsizdigi eldi órkendetýdiń basty sharty ekenin túsiný qajet. Agroónerkásip keshenin, ásirese aýyl sharýashylyǵy ónimin óńdeýdi damytý Úkimet pen ákimder úshin basty basymdyq bolýǵa tıis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda.
Eldegi ınflıasııanyń ósýine azyq-túlik baǵasynyń qymbattaýy aıtarlyqtaı áser etip otyrǵanyn Ulttyq bank tóraǵasy Ǵalymjan Pirmatov ta rastady.
– 2022 jyldyń qarasha aıynda ınflıasııa jyldyq mánde 19,6 paıyzǵa jetti. Azyq-túlik ónimderi baǵasynyń 24,1 paıyzǵa deıin ósýi ınflıasııaǵa aıtarlyqtaı úles qosyp otyr. Bazalyq ınflıasııa áli de joǵary deńgeıde qalyptasyp keledi. Taýar jetkizý joldarynyń buzylýyna baılanysty turaqsyz ınflıasııalyq kútýler qysqa jáne uzaqmerzimdi taýarlardy tutynýdy yntalandyryp, turaqty ınflıasııalyq qysymǵa alyp keldi. 2022 jyldyń sońyna deıin ınflıasııa 20-21 paıyz sheginde qalyptasady. Bizdiń boljamǵa sáıkes 2023 jylǵy birinshi toqsanda jyldyq ınflıasııa sharyqtaý shegine jetedi, – dedi Ǵ.Pirmatov Úkimette ótken baspasóz máslıhatynda.
Májilis depýtaty Amanjan Jamalovtyń aıtýynsha, byltyr azyq-túlik ınflıasııasy 8,5 paıyzdy quraǵan. Al qazir 24 paıyzdan asyp otyr jáne osy deńgeıden túse qoıýy ekitalaı.
– Ekonomısterdiń kóbi 2023 jyldyń basynda azyq-túlik ınflıasııasy 21 paıyzǵa deıin túsedi degen boljamdy alǵa tartyp otyr. Meniń boljamym boıynsha qazirgi deńgeı saqtalady. Al Ulttyq bank 18 paıyzǵa deıin tómendeıdi dep boljam jasady. Menińshe, bul múmkin emes, – deıdi Májilis depýtaty.
Qarjy sarapshysy Rasýl Rysmambetovtiń pikirine súıensek, atalǵan máselemen Qazaqstan ǵana emes, tutas álem betpe-bet kelip otyr. Sondyqtan óz ishimizde naqty sheshimder qabyldaǵanmen, syrtqy faktorlar báribir óz degenin istetedi.
– Qazaqstan ınflıasııamen kúres júrgizip jatyr. Ulttyq banktiń bazalyq mólsherlemeni kóterip otyrǵany da sondyqtan. Bazalyq mólsherleme kóterilgendikten, ınflıasııa tómendeýi kerek. Biraq bul jerde ishki faktormen qosa, syrtqy jaǵdaılardy da qaperge alýǵa tıispiz. Sol sebepti qazir ınflıasııaǵa qatysty boljam jasaý qıyn. Degenmen ınflıasııanyń betin qaıtarýdyń joly bar. Sheneýnikter azyq-túlik baǵasyn yryqqa kóndire almaıdy. Ákimshilik jolmen retteý taǵy múmkin emes. Bir jol bar, ol – ımportty almastyrý. Syrttan kóp ákeletin azyq-túlikti ózimizde óndirýge kúsh salýǵa tıispiz. Azyq-túlik baǵasyn syrtqy jaǵdaıǵa jaltaqtamaı qalyptastyra alatyndaı deńgeıge jetsek, biraz másele sheshiledi. Ol úshin fermerlerdi yntalandyrý kerek. Qarjylaı emes, ınfraqurylymdyq turǵydan yntalandyrý mańyzdy. Qysqasy, fermerlerge kóp ónim óndirip, baǵany ustap tura alatyndaı jaǵdaı jasaý kerek, – deıdi R.Rysmambetov.
Esperio kompanııasynyń sarapshysy Nurbek Ysqaqovtyń pikirine den qoısaq, kúz baǵa yryqqa baǵynbaıtyn mezgil sanalady. Sondyqtan keler jyldan bastap ınflıasııa qalypty jaǵdaıǵa túsýi múmkin.
– Kúzde azyq-túlik baǵasy erekshe qymbattaıdy. Jazda ekonomıkalyq belsendilik quldyraıdy. Al kúzde kúrt jedeldeıdi. Osy kezeńde halyqtyń tutyný kólemi de ósedi. Sol sebepti kúzdi eń ınflıasııalyq ýaqyt dese de bolady. Biraq 2022 jyl bul turǵydan alǵanda ádettegi dınamıkadan birshama erekshe bolyp otyr. Sebebi tutynýshylyq jandanyp, bólshek saýda kólemi ósýdiń ornyna kerisinshe quldyrap jatyr. Kúz mezgilinde jyl saıyn baǵanyń eń joǵary ósý qarqynyn kórsetetin taýarlar áli de bolsa qaýipti aımaqta qalyp otyr. Máselen, nan jáne nan ónimderi, et jáne et ónimderi, sút jáne sút ónimderi, balyq jáne teńiz ónimderi, sondaı-aq makaron ónimderi qaýipti aımaqtan shyqqan joq. Biraq atalǵan azyq-túlikter baǵasynyń dınamıkasy endi tómendeýi múmkin. О́ıtkeni kúz de aıaqtaldy, – deıdi N.Ysqaqov.
Azyq-túlik ınflıasııasy qashan tómendeıdi dep qarap otyrǵansha, óndiris pen aýyl sharýashylyǵyn damytý qajet. Ekonomıst Arman Baıǵanov dál osyndaı pikirdi alǵa tartty.
– Eń aldymen agrarlyq salaǵa erekshe kóńil bólý kerek. Sebebi el turǵyndarynyń kóbi tapqan tabysynyń barlyǵyn azyq-túlikke jumsaıdy. Jaǵdaıdy jaqsartý úshin azyq-túlik ınflıasııasyn tómendetý qajet. Demek agrarlyq saladaǵy eńbek ónimdiligin arttyrý mańyzdy. Qazaqstanda qymbattamaǵan dúnıe joq. Ásirese azyq-túliktiń baǵasy sharyqtap ketti. Munyń syry mynada. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń baǵasy shamamen 50 paıyzǵa ósti. Tıisinshe, bul jaǵdaı aýyl sharýashylyǵy ónimderine de óz áserin tıgizedi. Jedel sharalar qabyldamasaq, ınflıasııa boı bermeı ketýi múmkin. Menińshe, shaǵyn jáne orta korporasııalardyń den qoıýy mańyzdy. Qarjyny beıbereket úlestire bermegen jón. Zamanaýı agrarlyq tehnologııalardy qoldanatyn nemese asyl tuqymdy mal ósiretin qaıtymy joǵary baǵyttardy qoldaýdyń mańyzy zor. Damyǵan elderdiń ózi shaǵyn jáne orta sharýashylyqtardy ekonomıkanyń draıveri retinde qarastyrady. Biz de osy tájirıbege kóshýge tıispiz. О́ıtkeni dál osy baǵyt azyq-túlik máselesin sheship, ınflıasııany tómendetýge yqpal ete alady, – deıdi ekonomıst.
Qazirgi kezde Úkimet ınflıasııany baqylaý jáne tómendetý boıynsha sharalar keshenin iske asyryp jatyr. Onyń aıasynda jedel jáne ortamerzimdi is-sharalar kózdelgen. Olar ishki naryqtaǵy otandyq taýarlardyń úlesin arttyrýǵa, taýarlardy saqtaý jáne tasymaldaý tetikterin damytýǵa, bólshek saýdany qoldaýǵa baǵyttalǵan. Maýsymaralyq kezeńde azyq-túlik taýarlarynyń ınflıasııalyq prosesterin tejeý úshin eń tıimdi naryqtyq tetikter, sonyń ishinde forvardtyq qarjylandyrý keńinen paıdalanatyn bolady.
