Bankrottyń da qaıyry bar

Atap aıtqanda, jalpy otyrysta depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasy azamattarynyń tólem qabilettiligin qalpyna keltirý jáne bankrottyǵy týraly» zań jobasyn ilespe qujattarymen birge maquldady. Atalǵan másele boıynsha Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev baıan­dama jasady.

«Zań jobasyn ázirleý barysynda jeke tulǵalardyń bankrottyǵy ınstıtýty qalyptasqan elderdiń ozyq tájirıbesi saraptaldy. Ońtaıly normalaryn aldyq. Osylaısha, halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, rásimderdiń 3 túrin engizýdi usynyp otyrmyz. Birinshi rásim – sottan tys bankrottyq rásimi. Oǵan azamattar kelesi sharttar boıynsha ótinish bere alady», dedi mınıstr.

Sala basshysynyń aıtýynsha, bank­ter, mıkroqarjylyq uıymdary men kollektorlar aldyndaǵy bereshek 4,9 mln teńgeden aspaǵan jaǵdaıda osy birinshi rásimge enedi. Sondaı-aq resmı kirisi joq nemese eń tómengi kúnkóris deńgeıinen – 36 018 teńgeden aspaǵan jaǵdaıda da osy shartqa enedi.

«Bul rette boryshkerdiń múlki bolmaýy kerek jáne qaryzdar bankpen tıisti rásimderdi júrgizýi qajet. Sottan tys bankrottyq tek bankter, mıkroqarjylyq uıymdar jáne kollektorlyq agent­tikter aldyndaǵy qaryzdar boıynsha qoldanylýy múmkin. Ol úshin «Elek­trondyq úkimet» veb-portalynda nemese arnaıy servıstik qosymshalar arqy­ly ótinim beriledi. Sodan keıin, aqpa­rattyq júıe arqyly boryshkerdiń kirý krıterıılerine sáıkestigin anyqtaý maqsatynda múddeli memlekettik jáne basqa organdardyń derekterimen avtomatty túrde salystyrý júrgiziledi.

Somasy 4,9 mln teńgeden asatyn qa­ryzdar boıynsha jáne basqa da bereshek túrleri boıynsha azamattar sot ban­krottyǵyna júgine alady. Bul rásim barysynda boryshkerdiń múlki satylady. Túsken qarajat belgilengen kezekpen kredıtorlar aldyndaǵy qaryzdardy óteýge jumsalady. Eger jalǵyz turǵyn úı kepil zaty bolsa, onda kredıtor ony sottyń bankrottyq rásimi kezinde alýǵa quqyly. Jalǵyz baspana kepil bolmasa, kredıtorlar ony talap ete almaıdy», dedi E.Jamaýbaev.

Sot bankrottyq rásimin qarjy basqarýshylary júzege asyrady. Olarǵa zańdy tulǵalardy jáne jeke kásipkerlerdi bankrottyq rásimin júzege asyratyn ákimshiler, kásibı býhgalterler, zań konsýltanttary, aýdıtorlar kirmek.

Úshinshi rásim – tólem qabiletin qalpyna keltirý rásimi. Turaqty tabys bolǵan jaǵdaıda, qaryzdy óteý úshin sot tártibimen bólip tóleý josparyn alý múmkindigi beriledi.

«Qalpyna keltirý jospary qarjy basqarýshylarmen birlesip ázirlenip, sotpen bekitiledi. Bul prosedýranyń artyqshylyǵy, keıin adam «bankrot» dep tanylmaıdy. Sondyqtan bankrot úshin kózdelgen saldar oǵan qoldanylmaıdy. Jalpy, bankrottyqtyń mynandaı saldary bar ekenin atap ótken jón. Birinshiden, 5 jylǵa nesıe men kredıt alýdy shekteý kózdelgen. Ekinshiden, azamattar 7 jyldan keıin ǵana bankrottyqqa qaıta júgine alady. Úshinshiden, bankrottyqtan keıin 3 jyl ishinde bankrottyń qarjylyq jaǵdaıyna monıtorıng júrgizý kózdeledi. Sol sebepten, azamat ózin bankrot dep jarııa­laýdan buryn yqtımal saldary men shek­teýler týraly oılaný qajet», dedi E.Jamaýbaev.

Mınıstrdiń sózine súıensek, zań jobasyn qabyldaý azamattardyń boryshtyq júktemesin azaıtýǵa, áleýmettik shıe­lenisti jeńildetý jáne qarjylyq saýat­tylyqty arttyrýǵa, qaryzdy óteýdi ynta­landyrýǵa jol ashady.

Jalpy otyrysta depýtattar «Kásiptik biliktilik týraly» zań jobasyn ilespe qujatymen birge birinshi oqylymda maquldady. Atalǵan másele boıynsha Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova baıandama jasady.

Sala basshysynyń aıtýynsha, zań jobasy Ulttyq biliktilik júıesin qalyptastyrý jáne damytý kezinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy retteýge baǵyttalǵan. Qujat qoldanystaǵy jáne aldaǵy ýaqytta qajet bolatyn kásipter men kásiptik biliktilikti rettep, biryńǵaı júıege keltirýdi kózdeıdi. Kásip pen kásiptik  biliktilikti retteý aıasynda eńbek naryǵynda suranysqa ıe kadrlardyń kásibı quzyrettiligin durys qalyptastyrý da basty maqsattyń biri.

Zań jobasynda Ulttyq biliktilik júıesiniń tolyq arhıtektýrasy, ıaǵnı onyń negizin quraıtyn 6 bazalyq komponenti usynyldy. Birinshisi – ulttyq jáne salalyq biliktilik sheńberi. Onda aıaqtalmaǵan orta bilimnen bastap PhD dárejesine deıingi azamattarǵa qajet bolatyn 8 kásibı bilim deńgeıi aıqyndalǵan. Osy deńgeıge týra keletin biliktilik, daǵdylar men mashyqtardyń talap-sıpattamasy  kórsetilgen.

Ekinshisi – qyzmetterdiń ulttyq klassıfıkatory. Bul – atqarylatyn qyzmetterdiń ataýyn, azamattardyń onda atqaratyn jumys túrin, daǵdy deńgeıi men mamandandyǵyn jikteıtin qujat. Úshinshisi – qazirgi tańda eńbek naryǵynda bar jáne bolashaqta suranysqa ıe bolatyn kásipterdiń tizimi. Tórtinshisi – kásibı standarttar nemese jumys berýshilerdiń kásibı biliktilikterin aıqyndaıtyn talaptary. Besinshisi – bilim berý baǵdarlamalary. Altynshysy – kásibı biliktilikti rastaıtyn sertıfıkat.

«Kadrlarǵa talap jumys berýshiler tarapynan bolǵandyqtan, olardyń atqaratyn mindetterin de zań jobasynda tolyq qarastyrdyq. Birinshiden, jumys berýshiler qazirgi tańda jáne uzaq merzimdi bolashaqta suranysqa ıe kásipterdiń tizimin aıqyndaıdy. Ekinshiden, jumys berýshiler usynǵan kásipter tizbesi óńirlik jáne salalyq keńesterde odan ári tolyqtyrylyp, jınaqtalady. Sodan salalyq kásipter tizimi jasalady. Úshinshiden, salalyq kásipter tizimi óz kezeginde memleket retteıtin jáne ol rettemeıtin kásipter bolyp bólinedi. Tórtinshiden, belgili bir kásipter boıynsha jumyskerlerdiń biliktiligine, daǵdylary men quzyretterine qoıylatyn talaptar jumys berýshiler jasalatyn kásiptik standarttar túrinde bekitiledi», dedi Tamara Dúısenova.

Memleket retteıtin kásipter bo­ıyn­sha jumyskerlerdi sertıfıkattaý mindetteledi. Sala basshy­synyń aıtýynsha, bul sanatqa negizi­nen azamattardyń densaýlyǵy men qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baılanys­ty ma­mandyqtar, mysaly, dárigerler, órt sóndirýshiler nemese advokattar jatady.  Memleket tarapynan rettelmeıtin kásipter úshin sertıfıkattaý erikti bolady.

«Áriptestiktiń ekinshi jaǵy – kásiptik bilim berý júıesi. Bilim berý uıymdary jumys berýshilerdiń talaptaryn eskere otyryp, aldymen mamandyqtar men qyzmetterdiń klassıfıkatoryn jasaıdy. Odan keıin jumys berýshilerdiń kásiptik standarttary negizinde bilim berý baǵdarlamalaryn daıyndaıdy. Bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organ bilim berý baǵdarlamalaryn, jumys berýshilerdiń kásiptik standarttaryna sáıkes kelgen jaǵdaıda, memlekettik tirkeýden ótkizedi», dedi T.Dúısenova.

Jumys berýshiler men kásiptik bilim berý júıesi áriptestiginiń nátıjesin táýelsiz baǵalaý nemese sertıfıkattaý júıesin engizý arqyly anyqtalady. Sertıfıkattaý úderisi tek azamattardyń biliktiligi kásiptik standarttarǵa qanshalyqty sáıkes keletinin anyqtaý ǵana emes, sonymen birge bilim berý uıymdarynda kadr daıarlaý deńgeıin baǵalaý. Táýelsiz baǵalaýdan ótken azamattarǵa sertıfıkattar beriledi.

«Bul rette dıplomdar men sertıfıkattar týraly arnaıy túsindire ketkim keledi. Táýelsiz baǵalaýdan ótken túlekterdiń qolynda naqty mamandyǵy boıynsha kásiptik daıarlyqtan ótkenin rastaıtyn dıplom jáne alǵan bilimderin is júzinde qoldanýǵa daǵdylanǵanyn rastaıtyn sertıfıkat bolady. Bir sózben aıtqanda, sertıfıkaty bar túlekterdi jumys berýshiler jumys ótilin talap etpeı-aq jumysqa alýǵa múmkindik týady.

Sondaı-aq erikti sertıfıkattaýdan ártúrli úıirmeler, trenıngter nemese óz betinshe oqý arqyly jumysshy mamandyǵyn ıgergen adamdar da óte alady. Bul jaǵdaıda sertıfıkat jumysshy mamandyqtary boıynsha jumysqa qabyldaý kezinde negizgi qujat sanalady», dedi T.Dúısenova.

Sertıfıkattaý aqyly negizde júzege asyrylady. Sertıfıkattaý ortalyqtary qyzmetteriniń aqysyn jumyssyz azamattar úshin ataýly vaýcherlerdi paıdalana otyryp memleket qamtamasyz etedi. Al óz qyzmetkerlerin sertıfıkattaýǵa jibergen kezde onyń aqysyn jumys berý­shiler tóleıdi. Sondaı-aq daǵdylaryn erikti túrde baǵalaýdan ótkizgisi kelse, aza­mattardyń ózderi de qarjy shyǵarýy­na múmkindik bar.

Barlyq úderiste memlekettik retteýdi qamtamasyz etý úshin zań jobasynda úsh deńgeıli ınstıtýt qurý kózdeledi. Birinshi deńgeı – Úkimet janyndaǵy Ulttyq keńes. Onyń quzyretine Ulttyq biliktilik júıesin damytý, salalyq jáne óńirlik keńester daıyndaǵan kásipter tizimin maquldaý jáne jańa kásiptik standarttardy ázirleýdi, qoldanystaǵy kásiptik standarttardy ózektendirý isin qarjylandyratyn kózderdi maquldaý máseleleri kiredi.

Ekinshi deńgeı – ortalyq memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdar janynan qurylatyn salalyq jáne óńirlik keńester. Olar kásipter tizimin, qajetti kásibı standarttar men bilim berý baǵdarlamalarynyń tizimin jáne jumys berýshiler nemese olardyń qaýymdastyqtary ázirlegen kásibı standarttardy kelisedi.

Úshinshi deńgeı – mınıstrlikke qarasty Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵynyń bazasynda qurylatyn, kásiptik biliktilik jónindegi ulttyq organ. Ol biliktilik júıesine qatysýshylardyń jumysyn úılestiredi, júıeniń ádisnamalyq bazasyn ázirleıdi jáne kásibı standarttardy tirkeıdi.

Budan bólek, jalpy otyrysta «Áskerı polısııa organdary týraly» zań jobasy men ilespe qujat birinshi oqylymda maquldandy. Zań jobasy Qa­zaq­stan Respýb­lı­kasy Qarýly Kúshteriniń, Ulttyq qaýip­sizdik komıteti men Ult­tyq ulannyń áskerı polısııa organ­darynyń mártebesin, quzyretin, qyz­metin uıymdastyrý men tártibin aıqyn­daýǵa baǵyttalǵan. Onyń normalary zańnamalyq qamtamasyz etýdiń bir­tutas júıesin qurýǵa jáne qoıylǵan min­detterdi kelisip oryndaýǵa múmkindik beretin áskerı polısııa organdary qyz­metiniń zańnamalyq negizin birizdendiredi.

«Zań jobasy jańa redaksııada qa­byldanady. Bul rette onyń qurylymy ózgertilip, birqatar redaksııalyq túzetý engiziledi, kemshilikter joıylady. Zań jobasynda áskerı polısııanyń mindeti, quzyreti, qurylymy, ókilettigi, ózara is-qımyl jasaýy ózgertilip, fýnksııasyn zańmen bekitý kózdeledi.

Áskerı polısııa organynyń áleýetti salaǵa qatystylyǵy, baǵyný tártibi, olardyń ózara jáne basqa da memlekettik organmen is-qımyl jasaý tártibi retteledi. Birdeı qoldanyp túsiný úshin «qyzmetker» uǵymy «áskerı qyzmetshi» uǵymymen aýystyrylady. Áskerı polısııa organynyń saıası partııadan derbes bolý prınsıpi engiziledi. Qarýdy, arnaıy quraldy, adam kúshin qoldaný reglamentteledi», dedi qujat jóninde baıandama jasaǵan Qorǵanys mınıstriniń orynbasary Sultan Qamaletdınov.

Sondaı-aq «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Qyrǵyz Respýblıkasynyń qosylýyna baılanysty Qyrǵyz Respýb­lıkasynyń 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartty, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń quqyǵyna kiretin jekelegen ha­lyqaralyq sharttardy jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq organdarynyń akti­lerin qoldanýy jónindegi jaǵdaılar men ótpeli erejeler týraly 2015 jylǵy 8 mamyrda qol qoıylǵan hattamaǵa ózge­rister engizý týraly hattamany ratı­fı­kasııalaý týraly» zań jobasy maqul­dandy.

Jalpy otyrysta «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy ekinshi oqylymda maquldandy. Sonymen qatar Májilis depýtattary «О́zindik ereksheligi bar taýarlardy baqylaý týraly» zań jobasyna jáne ilespe qujatqa Senat engizgen ózgerister men tolyqtyrýlarmen kelisti. Jıyn sońynda birqatar depýtat tıisti memlekettik mekemeler basshylaryna depýtattyq saýal joldady.