О́tken jyly qaıratkerdiń týǵanyna 90 jyl tolýyna oraı ult rýhanııatyn túgendep, mádenıetimizdi, ana tilimizdi jańǵyrtý isine úlken úles qosqan О́zbekáli Jánibekovteı asyl erin ardaqtaǵan respýblıka jurtshylyǵy kóptegen ıgi sharanyń kýási bolǵany málim. Mádenıet, bilim, ǵylym salasy mamandary bul joly ıgi bastamalardy jalǵastyrý maqsatynda bas qosty.
«Qazaq rýhanııatynyń shynaıy janashyry hám joqshysyna aınalǵan О́zbekáli Jánibekovtiń ómiri men qyzmeti týraly talaı-talaı estelikter aıtyldy, tele-radıo habarlar jaryq kórdi. Desek te, el aǵasy, ult janashyrynyń azamattyq bolmysyn, tilge, mádenıetimizge jasaǵan janashyrlyǵyn óskeleń urpaqtyń esinde saqtaýda áli de ıgi isterdi jalǵastyra berýge tıispiz» dep bastady alqaly jıyndy moderator, «Qazaq radıosy» Almaty stýdııasynyń basshysy Baqyt Jaǵyparuly.
Jıynǵa Almaty qalasy ákimniń orynbasary Arman Qyryqbaev qatysyp, Memleket basshysy Q.Toqaevtyń konferensııa qatysýshylaryna arnaǵan quttyqtaý hatyn oqydy. «Bul – tarıhı muramyzdy zerdelep, ony óskeleń urpaqtyń sanasyna sińirýdi kózdeıtin mańyzdy basqosý. О́zbekáli Jánibekov – ulttyq qundylyqtarymyzdy saqtap, tól mádenıetimizdi, ana tilimizdi damytý jolynda orasan zor eńbek sińirgen tulǵa. Qazaqtyń Naýryz meıramymen qaıta qaýyshýyna, áıgili taıqazannyń Túrkistanǵa qaıtarylýyna, el aýmaǵynda etnografııalyq mýzeılerdiń ashylýyna erekshe úles qosty. Halqymyzdyń salt-dástúri men ádet-ǵurpyn jańǵyrtýǵa, arystarymyzdy aqtaýǵa, kóptegen tarıhı eskertkishti qalpyna keltirýge tikeleı atsalysty. Onyń ǵıbratty ǵumyry, el múddesi jolyndaǵy eńbegi qashanda jastarǵa úlgi-ónege bolary sózsiz» delingen quttyqtaýda.
«El úshin aıanbaı eńbek etip, ultymyzdyń ult bolýyna, rýhyn kóterýge, uıystyrýǵa úlken eńbek sińirgen tulǵa. О́zi qalpyna keltirgen talaı ulttyq jádigerlerdiń kýási boldyq. Tutas bir ulttyń ǵasyrlar boıǵy tarıhyn, mádenıetin dáriptep, saqtap qalý jolyndaǵy eńbegi ushan-teńiz» dep jalǵastyrdy sózin A.Qyryqbaev.
Memleket jáne qoǵam qaıratkeri, aqyn Oljas Súleımenov, mádenıettanýshy-ǵalym Murat Áýezov, baspager-jazýshy Jarylqasyn Nusqabaı, «Restavratorlar odaǵy» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti Qanat Tuıaqbaev, «Ana tili» gazetiniń bas redaktory Qalı Sársenbaı, «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń dırektory Máýlen Sadyqbekov, taǵy basqa qatysýshylar qaıratkerdiń Uly dala eskertkishterin saqtaýdaǵy orasan zor eńbegine toqtaldy. «Sanaly ǵumyryn ultqa, elge jumys isteýge arnaǵan tulǵanyń elimizdegi 60-tan astam murajaılardy qalpyna keltirý men qaıta jańǵyrtý salasyndaǵy eńbekterin aıtpaǵanda, postkeńestik elderde qaıtalanbaıtyn Ulttyq saz aspaptar murajaıyn uıymdastyryp, qalyptasýyna birden-bir úles qosqan akademık О́zbekáli Jánibekov bolatyn» dep atap ótti Q.Sársenbaı.
Búginde qaıratker esimimen baılanysty aıtylatyn Qoja Ahmet Iаsaýı, Tájik, Aq Uıyq, Qarahan, Aısha-bıbi, Babaja-Hatýn keseneleri, Jarkent meshiti, Otyrar eskertkishteriniń, sondaı-aq elimizdegi mýzeı isiniń jandanýyndaǵy atqarǵan isi óz aldyna bir tóbe. A.Baıtursynuly, M.Jumabaı, M.Dýlatuly, J.Aımaýytuly, Sh.Qudaıberdiuly isin qaıta qaraıtyn Ortalyq Komıtet komıssııasyn uıymdastyrýǵa muryndyq bolyp, Alash partııasy kósemderiniń esimderi men eńbekterin halyqqa qaıtarý jóninde atqarǵan isi tarıhtyń aqtańdaq betteriniń ashylýyna zor yqpal etkeni belgili.
Jıyn barysynda ótken ǵasyrdyń 90-shy jyldarynan bergi aralyqta halqymyzdyń umyt bola bastaǵan ónerin jandandyryp, zerleý isine jan bitirgen, «Zerleý» úıiniń negizin qalaýshy Aıjan Abdýbaıt qundy tarıhı muramyz Qoja Ahmet Iаsaýı qulyptasynyń japqyshy 1946 jyly Túrkistan qalasynan Almaty Ortalyq mýzeıine jetkizilgendigi týraly aqparatpen bólisti. Japqysh 1978 jyly esepten shyǵarylyp, joıylyp ketýdiń az aldynda turǵanda bul iske О́zbekáli Jánibekov aralasyp, Áziret Sultan mýzeıine amanat etilgen bolatyn. Aıjan Abdýbaıt rýhanı ustazynyń jańǵyrtý isindegi jumystaryn jalǵastyra otyryp, japqyshtyń kóshirmesin jasap, túpnusqa bólshekterin jınap, órnekterin qalpyna keltirgen. Jıynda qulyptas japqyshynyń 3D úlgisi kórsetken zerger aldaǵy ýaqytta osy úlgige qol jetkizýdiń mańyzdy ekenin alǵa tartty.
Qaıratkerdiń ómiri men qyzmetin úlgi ete otyryp, óskeleń urpaqqa qazaq eliniń tarıhy men mádenıetin nasıhattaý, jastarmen dıalog qurýdy maqsat etken jıynda nemeresi, «О́zbekáli Jánibekov atyndaǵy» qoǵamdyq qordyń prezıdenti Azel Jánibek qazirgi kezde qaıratkerdiń ulttyq muraǵat qorlaryndaǵy eńbekterin jaryqqa shyǵarý boıynsha jumystardyń júrip jatqanyn sóz etti. Búginde fotomuraǵat qory, ómiri men shyǵarmashylyǵy týraly derekterdi qamtyǵan saıtta qaıratker ómiriniń san qyry týraly aqparat alýǵa bolady.
Jıynǵa qatysqan qaýym elimizdiń murajaılarynan ákelingen qundy jádigerlerdi, «Zerleý» úıi usynǵan ulttyq kıim úlgileri men Ulttyq kitaphana qoryndaǵy kitap kórmesin qyzyǵa tamashalady.
ALMATY
