«Balalar jazýshysy» degen – jańsaq túsinik

– Ádette ne jazyp júrgeniń týraly aıtýǵa árdaıym júreksinip turasyń. Sebebi, ol shyǵarmań óziń oılaǵandaı bolyp shyǵa ma? Erteńgi kúni ne kútip tur degen oılar mazalaıdy. Ári jazýshynyń qashan shyǵarma jazylyp bitkenshe kóńil túkpirinde qupııa saqtaıtyn ózindik ıdeıasy bar. Ony ústel ústindegi jazý dápterińe úńilip qaraǵan kisiden de qorǵashtap, kórsetpeı otyrasyń.

Keıde tipti «Stılińiz qalyp­tasqan jazýshysyz ǵoı. Nesine qupııalaısyz?» degen pikirdi de estip qalasyń. О́z basym stıl týraly keńinen taraǵan osy bir pikirge ishteı kelise almaımyn. Sebebi, ár shyǵarmaǵa kiriser sátte alǵash ret táýekel jasap otyrǵandaı kúı keshesiz.

Birde batystyq proza jan­ry­nyń sheberi Samorset Moemniń «Qorytyndylaı kelgende», «Áńgi­me jazý óneri» atty esselerin oqyp otyryp, ár shyǵarmanyń ózindik stıli bolady degen pikirge keziktim. Sodan bastap kóńilimdegi óz oıym da ornyǵa tústi. Keıingi jyldary qoıyn dápterimdegi etıýdterdi jınaqtap, jarııalaı bas­tadym. Olardyń birazy «Egemen Qazaqstanda» jaryq kórdi. Ár kezderi saparǵa shyqqanymda, ásirese aýyl jaqqa jolym túskende «eń aldymen seniń etıýdterińdi oqıtyn boldyq» dep qolymdy qy­s­­­­­­-
qan oqyrmandardy kóp kezdes­tirdim. Sebebi, etıýd degenińiz – shap-shaǵyn janr. Kórkem tilmen bir ǵana oıdy baıandap shyǵasyz. Oqyrmandy qy­zyqtyratyn da sol oıyńyz. Ári tez-aq oqylady.

Osydan soń «júz shaqty etıýdte­rimdi jınaq­tasam, úlken bir shyǵar­manyń basy quralady eken-aý» degen oı keldi. Shyndyǵynda bul da bir qyzyq forma emes pe?! Kezinde «Bereg» atty tamasha roman jazǵan orys jazýshysy Iý.Bondarevtiń «Mgnovenııa» dep atalatyn sha­ǵyn áńgimeler jınaǵyn oqyp óstik. Álem ádebıetiniń klassıgi I.Býnınniń «Temnye alleı» degen shyǵarmasy da shaǵyn áńgimeler toptamasy emes pe.

Áıtkenmen, árbir jazýshynyń armany – óz zamanynyń kes­kinkelbetin keńinen ashyp kórse­tetin kórkem roman jazý bol­sa kerek. Bizdiń zamanymyz, ókinish­ke qaraı, kóp qalamgerlerge shyǵar­mashylyqpen alańsyz aınalysýǵa múmkin­dik bermedi. Sebebi, keńestik júıeden kapıta­lıstik júıege ótken kezde burynǵy jınaǵan qarjylyq qorymyz jınaq bankilerinde qal­dy. Bul álemdegi qarjylyq júıe­niń zańyna qarama-qaıshy ekenin biz eshqashan umytpaýymyz kerek.

Roman jazý úshin, eń aldymen, shyǵarmashylyq áleýetińdi tolyq paıdalanatyndaı múmkindik qajet ekeni anyq. Bizdiń osy kúnge deıin áńgime, hıkaıat jazýmen shektelip kelgenimizdiń ózi de osy qarjylyq júıege  baılanysty. Sebebi, kúndiz qyzmette boldyq. Túngi ýaqytta jazý jazdyq. Tirshilik bárimizge birdeı: kim-kimge de óziniń kúnkórisi qymbat.

Áıtse de, áńgime jazý ońaı dep eshkim aıta almasa kerek. Ol qysqa bolsa da, qıyn janr. Biz oqyrmanǵa baspasózde jarııalanǵan áńgimelerimiz arqyly tanyldyq. Kitaptarymyzdyń taralymy óte az boldy. Qazir sol áńgimelerimizdi bú­gin­gi jastardyń oqyp, ártúrli basylymdar­da, áleýmettik jeli­lerde pikir bildirip jataty­nyna qýanasyń. Bul, shyndap kelgende, shyǵarma­shylyǵyńyzdyń ómirsheńdigin bildiredi emes pe.

Qazir «Ádiletti Jańa Qazaqstan ornatýymyz qajet» degen tamasha ıdeıa dúnıege keldi. Bul elimiz Táýelsizdik alǵannan keıingi otyz jylda oryn alǵan olqylyqtardy mádenıetti túrde sezdirip, uǵyndy­ryp turǵan túzý baǵyt. Mine, endi osy baǵyt baıandy bolsa eken deımiz.  

Shyndyǵyna kelsek, 30 jyl – Táýelsizdik tarıhy úshin tabal­dyryqtan attaǵandaı mezgil bolyp kóringenimen, jeke adamnyń ǵumyry úshin bulyńǵyr, uzaq ýaqyt boldy. Qazaq ádebıetindegi bizdiń tolqyn ol kezde oqyrmandarǵa endi tanyla bastaǵan otyzdaǵy qalamgerler edi. Al qazir, alpys­tan asyp barady... Bir jaqsysy, balalar eseıdi. О́zderine laıyqty mamandyqtaryn tańdap, ómirden óz joldaryn tapty. Endi bizge ne kerek? Jazý kerek. О́z basym, alpysqa kelgen jyly bir roman bastap edim. Qazir sol shyǵarmany jalǵastyrýdamyn.

 Nege ekenin bilmeımin, «bálen jazýshynyń jazý ústelinde aıaq­talmaǵan bir shyǵarmasy qalyp­ty» degen áńgimeden qorqyp tura­myn. Sebebi ol áli óńdeletin, tolyq­tyrylatyn shyǵarma bolýy ábden múmkin ǵoı. Sodan bolar, keıingi jazyp júrgen dúnıelerimniń alǵashqy bólimin muqııat qarap, «Juldyz» jýrnalyna usynýǵa asyqtym. Sóıtip ol «Shybyn jan kókke ushqanda» degen taqyryppen jaryq kórdi.

Bıyl jasóspirimderge arnalǵan «Aq ulpa» atty hıkaıattar men áńgimeler jınaǵym jaryq kórdi. Olardyń birazy balalarǵa arnalǵan shy­ǵar­malarǵa jarııalanǵan báıge­lerde júlde alǵan.

Qazir, ókinishke qaraı, qazaqtyń kórkem, qunarly tili qyzyl kitapqa engen ósimdikter sııaqty Uly dalanyń bir qıyrynda, shalǵaıdaǵy aýyldarda ǵana qalǵandaı kórinedi. Jáne sol aýyldarǵa barǵanda ǵana ana tilimizdiń ýyzyn, nárin sezinip, ádemi teńeýler men ázil qaljyńdardy tyńdap qaıtasyz. Sondyqtan jasóspirimderge arnal­ǵan áńgimelerim men hıkaıattarym, eń aldymen ana tilimizdiń kórkem, beıneli til ekenin eske salyp tursa eken deımin.

Ádebıette «balalar jazýshysy» degen jańsaq túsinik bar. Me­nińshe, jazýshy degen bir ǵana bıik uǵym bolýǵa tıisti. Ol úl­kenge de, kishige de arnap jaza ala­dy. Alysqa uzap ket­peı-aq óz ja­zýshylarymyzdyń shyǵar­mashy­lyq jolyna úńilseńiz, oǵan anyq kóz jetkizesiz.   

– Shyǵarmashylyq sy­ryńyz­dy bóliskenińizge rahmet.