Jastardyń jandy jeri – baspana

Áý basta jastar «mundaı ózgeristiń ne keregi bar?» dep jańashyldyqqa atústi qaraǵany ras. Kezekti ózgeristiń biri dep qabyldap, qoldy bir siltegender de boldy. Jańa zań jobasynda «jastarǵa turǵyn úıdi jeńildikpen jalǵa berý jónindegi baǵdarlamany ázirleý jáne iske asyrý boıyn­sha jergilikti atqarýshy organdardyń quzyretin keńeıtýge baǵyt­talǵan túzetýler kózdelgen. Memlekettik organdardyń mem­lekettik strategııalyq josparlaý qujat­­ta­ry­na, onyń ishinde aımaqtardy damytý baǵ­darlamalaryna jastarmen jumys boıynsha naqty ındıkatorlar, baǵalaý krıterııleri jáne kútiletin nátıjeler engiziledi» degendi estigen jastardyń baspana alý­ǵa degen úmit oty qaıta janyp, jańa baǵdarlamalardy, jańa ózgeristerdi kútip otyrǵany belgili. Aıadaı ǵana páter jeńildikpen jalǵa berilse de onyń ózi ájeptáýir kómek. Áıtpese, tapqan tabysyn jaldamaly páteraqysyna tólep, úı satyp alýǵa qarajat jınaı almaı júrgender qanshama?!

Ras, jastardyń jandy jeri – baspana máselesi. Osy ýaqytqa deıin baspana úlestirý boıynsha qabyldanǵan baǵdarlamalar máseleni túpkilikti sheshe almaı keledi. «Memlekettik baǵdar­lamamen úı aldym» degen jas otbasy­nyń qýanyshynyń ar jaǵynda úreı bary anyq. Ol – densaýlyǵym syr bermeı, jumysym turaqty bolyp, 25-30 jyl ishinde ıpotekany tólep qutylsam degen qorqynysh. Qaı baǵdarlamany alyp qarasańyz da, ómirińniń jartysyn urlaıtyn, alańsyz uıqydan aıyratyn, dúkendegi kir sabynnyń baǵasyna deıin nazar aýdartatyn saıasatqa qurylǵan. Bul – baspanaly boldym degen jastardyń basyndaǵy áńgime. Osydan keıin úı-kúısiz júrgen jastardyń taǵdyry aıtpasa da túsinikti shyǵar.

Baǵdarlamalardyń álegi bir bólek, úı alýǵa jumyssyzdyq máselesi, ta­bys­­tyń tómendigi, nesıe tarıhynyń buzy­l­ýy sııaqty faktorlar da kedergi keltirip otyr. «Tóleı almasa, nesıeni nesine alady?» dep kiná arta almaısyz. Turmystyń taýqymetin tartqannan alady da. Áıtpese, tabysy shyǵyndaryn jaýyp, kelesi aıdyń jalaqysyna deıin jetip artylsa, banktiń tabaldyryǵyn tozdyryp nesi bar?! Muny aıtyp otyrǵanymyz, memleket qansha jerden baǵdarlama qabyldaǵanymen, oǵan qatysýǵa jalaqysy tómen, nesıe tarıhy nashar jastarǵa múmkindik az. Bankter mańyna da jolatpaıdy. Al mundaı sanattaǵy jastar kóp. Aýyldaǵy jastar bylaı tursyn, oblys ortalyǵynda «táýir qyzmet istep júr» degen qyz-jigitterdiń ózi baspana alýdyń talaptaryna saı kelmeıdi. Ákimdiktiń aınalasynda jumys isteıdi degen jastardyń bári birdeı baspanaly bola alady deı almaspyz. Memleketke masyl bolyp, jastarǵa tegin úı ber deýden aýlaqpyz. Jastardyń suraıtyny – baǵa turaqtylyǵy, jeńildetilgen jaldamaly páter, memlekettiń qoljetimdi baspana salyp berýi. Jastar jańa zańnyń qabyldanýy bul túıtkilderdiń tarqatylýyna sep bolatynyna senimdi.

Jasyratyny joq, jastardyń bar seneri – memlekettik baǵdarlamalar. Áıtpese, qazirgi naryq zamanynda úı alýdyń basqa tetigi joq sııaqty. Mal qunsyzdanyp ketti. Iаǵnı aýyldaǵy áke-shesheńniń asyrap otyrǵan malyna kóz alarta almaısyń. Jaıylym tapshy, shóp baǵasy qymbat, aýyldaǵylar balasyna úı satyp áperý bylaı tursyn, azyn-aýlaq malyn kúnkóris esebinde ustap otyrǵany málim. Nesıe alýdyń mashaqatyn joǵaryda aıttyq. Jalaqynyń túri mynaý. Baı týysyńnyń ózi qaryzǵa bes myń teńgeni qınalyp beretindikten, «ol jaqtan» úı alýǵa kómek bolatynyna senim az.

Adam ózi qaı máselege bas aýyrtsa, sol salanyń mamany bolyp shy­ǵa­tynyn ańǵar­maı qalady eken. Qarjy­lyq saýaty artqan turǵyndar bankada aqsha saqtaǵannan góri bankte saqtaǵan tıimdi ekenine kóz jetkize bas­tady. Saqtaǵannan ne paıda? Úı baǵasy jyldan-jylǵa ósip jatyr. Qajetti soma­ny jınap úlgermeısiń. Qysqasy, memleket jastardyń baspanaly bolýy úshin tıimdi baǵdarlama ázirlemese, qoǵamda jumyssyzdyq, ajyrasý, zań buzýshylyq sekildi keselder beleń alyp, eldiń damýyna keri áserin tıgizbeı qoımaıtyny anyq.