«Ákem keledi»

Mundaǵy toptyq portretti, tabıǵat kórinisin, natıýrmort pen anatomııalyq dáldikti aıtpaǵanda, sýret, kompozısııa, reń, ton, kolorıt, boıaýdyń jaryq-kóleńke, sýyq-jyly almasýyna qoıylar sandaǵan talaptaryn qınalmaı kóterip ketken tolaǵaı kúsh jatyr. Maıly boıaýmen kartına jazý, qazaq jerinde Nurmuhamedov týǵannan az ǵana buryn órken jaıdy desek, sol úrdisti taban astynda úırenip, baıaǵydan bardaı, bar bolǵanda etene ónerdeı shıratyp, órip áketkenine de qaıran qalasyń», dep jazypty ol týraly maqalasynda.

Kásibı qylqalam sheberiniń aıtqan pikirine alyp-qosarymyz joq. Tolyq kelisemiz. Alaıda beıneleý ónerine qyzyǵatyn azamat retinde bizge de onyń bir kartınasy qatty unaıdy. Ol – «Ákem keledi» atty kartınasy. Aldymen týyndynyń taqyryby tartyp áketti. «Ákem keledi». Qandaı jyp-jyly sóz. Dalanyń bir qoınaýynda búlkildep aǵyp jatqan bulaqtyń ystyq sýyna malyp alǵandaı áserge bóleıtin osy bir aýyz sózdiń astarynan ákege degen barlyq qurmetti sezinesiz. Halqymyz keıde «Áke­niń jaqyndyǵy – jezdedeı» dep aıtyp jatady. О́z basym, bul pikirmen kelise almaımyn. Árıne, toǵyz aı qursaǵynda kóterip, jaryq dúnıege ákelgen ananyń jóni bólek. Alaıda bala úshin ákeniń de óz orny bar. Bir sózben aıtqanda, áke – asqar taý.

Endi kartınaǵa keleıik. Esik­tiń aldynda jas kelinshek pen kishkentaı qyz bala jol qarap tur. Ekeýi de jeńil kıingen. Jaz mezgili bolsa kerek. Kún shaqyraıyp tur­ǵandyqtan kelinshek oń qoly­men kúndi kólegeılegen. Arǵy jaǵynan alyp óndiristiń murjasy, toqtaǵan vagonnyń sulbasy aǵa­rańdaıdy. Beıbit ómirdiń tańǵy shyqtaı móldir shaqtary ekenin baıqaısyz. Nátinde, anasyn ákem kele jatyr dep qyzy alyp shyqqan sekildi. Ekeýi aldynan shyǵyp tosyp turǵanǵa qaraǵanda, otaǵasy túski asqa kele jatyr-aý... Bylaı aıtqanda, qarapaıym kórinis. Bala kúnimizde ózimizdiń de basymyzdan ótken ystyq sátter. Biraq osy sýrette ne bar desek, bári bar – ákege degen jylylyq, me­ıirim, iltıpat, mahabbat. Bas­tysy – shynaıylyq. Avtor osy jumysty 1960 jyly salsa da, dál keshe ǵana qylqalamynan týdyrǵan sekildi áser qaldyrady. Kartınaǵa ár berip, sulýlandyryp, qanattandyryp turǵan boıaýdyń túsi men kompozısııasynan týyn­dygerdiń sheberligine tamsanyp qana qoımaı, tańǵalasyz.

Al bul eńbektiń ıesi kim dep otyrǵan bolarsyz, ol – kór­nek­ti keskindemishi, ónertaný ǵy­ly­mynyń kandıdaty, Qazaq KSR-niń halyq sýretshisi, Mem­lekettik syılyqtyń laýreaty Naǵymbek Nurmuhamedov. Aıtýly tulǵanyń biz sóz etken týyndysynan basqa, beıneleý óneriniń túrli janrynda salǵan «Ystyqkóldi eske alý», «Muhtar Áýezov», «Málik Ǵabdýllın», «Amangeldi Imanovtyń shabýy­l ústinde», «Bıshi Leranyń beı­nesi» jáne t.b. sıýjetti dú­nıe­leri men portretteri bizdiń ǵana emes, álemniń kóptegen elde­riniń kórmesin aralap ketken. Buǵan qylqalam ıesiniń Almaty teatr-kórkemsýret ýchılıshesinde, odan keıin Sankt-Peterbýrgtegi keskindeme, músin jáne arhıtektýra ınstıtýtynda jáne 1961 jyly KSRO kórkemsýret akademııasy janyndaǵy aspırantýradaǵy A.M.Gerasımovtyń sheber­hana­synda oqyp shyńdalǵan kási­bı sheberligi men tabıǵat bergen talanty sebep bolsa kerek.

Sondaı-aq keıipkerimizdiń sýretshi bolyp qalyptasýyna akademık Qanysh Sátbaevtyń da yqpaly tıgen. Bul jaıynda jýrnalıst Tileýberdi Saha­banyń qylqalam sheberi týraly maqalasynda Qazaq­stan Sýret­­shiler odaǵynyń Pavlodar ob­lystyq fılıalynyń dırektory О́serbaı Shoranov: «Naǵymbek aǵamyz qarshadaıynan jetim qal­ǵandyqtan ony Qanysh Iman­taıuly qamqorlyǵyna alyp, bilim alýyna kómektesedi. Ony ǵa­lymnyń kózin kórgenderdiń bári biledi. Jazýshy Qalmuqan Isabaevtyń esteliginde mynadaı bir derek bar. Qalekeń Qanysh aǵanyń kabınetinde otyrsa, bir jas jigit kirip kelip sálem­desedi. Jas jigitti odan keıin de birneshe ret kóredi. Son­da ol kisi Qanysh aǵadan: «Bul bala kim?» dep suraıdy. Qanysh aǵa­myz: «Bul – Naǵymbek degen jas sýretshi. Ata-anasynyń qolynan dám tatqan edim. Qazir ata-anasy qaıtys boldy, eshkimi joq, sondyqtan qaraılasyp júr­min» dep aıtady. Sol Naǵym­bek keıin ónerimen búkil Odaqqa tanymal boldy», dep aıtypty.

Qazir Pavlodar oblysyndaǵy kórkemsýret mýzeıi Naǵymbek Nurmuhamedovtiń esimimen atalady.