Azyq-túlik tapshylyǵy qalaı sheshiledi?

Baǵany turaqtandyrý boıynsha deldaldyq shemalardy tekserý jó­nindegi komıssııa otyrysy óńir­de aptasyna 3 ret ótkizilip júr. Jyl basynan 14 komıssııa otyrysy ótip, monıtorıng jáne taldaý nátı­jesinde anyqtalǵan birqatar zań­na­ma buzýshylyq boıynsha tıisti shara qoldaný maqsatynda jumys júrgizilgen. Jalpy, Túrkistan qalasynyń turǵyndaryn azyq-túlik taýarlarymen qamtamasyz etý úshin qala aýmaǵynda 25 iri sýpermarket, 3 kóterme saýda orny jáne 187 dúken qyzmet kórsetip keledi. Áleý­mettik mańyzy bar azyq-túlik baǵa­syn turaqtandyrý maqsatynda bastapqy baǵasynan 15 paıyzdyq ústemaqydan asyrmaý qajettigi týraly 25 ámbebap dúken ıelerimen memo­randým túzilgen.

Qańtarda bolǵan jylyjaı­lar­daǵy shyǵyn máselesi kókónis baǵa­sy­nyń ósýine ákeletinin aıtqan Túr­kistan óńiriniń jylyjaı ıeleri Premer-mınıstrdiń orynbasary – Saý­da jáne ıntegrasııa mınıstri Serik Jumanǵarın, oblys ákimi Darhan Satybaldymen kezdesýde talap-tilekterin jetkizdi. Kezdesýde jy­ly­jaı ıelerine memleket tarapy­nan jan-jaqty qoldaý beriletini, alaı­da olar tek zań aıasynda júzege asa­tyny aıtyldy. Keler jyly kó­mir tapshylyǵyn boldyrmaý úshin osy bastan is-áreketke kóshý kerek. Degenmen memleket tarapynan da birqatar usynys bar. Eń aldymen, jylyjaı ıeleri óniminiń 70 paıyzyn naryqtyq baǵamen ishki naryqqa satýǵa tıis. Iаǵnı kókónis pen jemis-jıdektiń basym bóligi shetel emes, Qazaqstan halqyna qoljetimdi bolýy qajet. Jylyjaı ıelerine memleket tarapynan beriletin jeńildetilgen nesıe alýdyń zańdy tetikteri qara­lyp jatyr. Alaıda ol úshin olar óz isin zańdastyrýy kerek. Qazirgi jaǵ­daıda bul da kedergi bolyp tur. О́ıt­keni jylyjaılardyń 90%-dan asta­my qujattandyrylmaǵan.

Kezdesý qorytyndysy boıynsha qatysýshylardyń kóbi jylyjaı óndirisin sertıfıkattaý, standarttaý jáne josparlaý qajet degen ortaq pikirge toqtaldy. Sertı­fı­kat­taýdan jalǵyz óte almaıtyn sha­ǵyn sharýashylyqtar kooperatıvter­ge birigýge tıis. Jalpy, respýb­lı­ka­da­ǵy jylyjaılardyń 71%-y – ob­lys­­tyń úlesinde nemese 1 569 gektardy quraıtyn 3 366 jylyjaı bar. Statıstıkalyq derekter boıynsha, búginde respýblıkada qııar men qyzanaq óndiretin 1,2 myń gektar jyly­­jaı bar, olar 190 myń tonnaǵa jýyq ónim beredi. Bul kólem Túrkistan oblysynyń jaǵdaıyn eskere otyryp, halyqtyń jylyjaı kókónisterine degen suranysyn qam­ta­masyz etý úshin jetkilikti.

Oblysta kókónister basqa óńir­ler­ge qaraǵanda 1,5-2 aı buryn jı­na­lady. Jyldyq tutyný normasyna sáıkes oblys halqy kartop, sá­bizben 1,5 ese, pııazben 4,4 ese jáne qyryqqabatpen 6,6 ese qam­ta­masyz etiledi. Iаǵnı Túrkistan ob­lysy dıqandarynyń respýblıka hal­qyn áleýmettik mańyzy bar erte mezgildik kartop, pııaz, sábiz ónimderimen qamtýǵa tolyq múm­kindigi bar. Aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ártaraptandyrý aıasynda bıyl Túrkistan óńirinde erte pisetin kartopty 9,02 myń gektarǵa, pııazdy 2 myń gektarǵa, sábizdi 1,24 myń gektarǵa jáne qyryqqabatty 7,54 myń gektarǵa egý josparlanǵan. Nátıjesinde 186,3 myń tonna kartop, 55,5 myń tonna pııaz, 30,4 myń tonna sábiz jáne 187,2 myń tonna qyryqqabat alý kózdelip otyr.

Oblysta jeńildetilgen nesıe be­rý­di 4 baǵytta júzege asyrý jos­par­­lanǵan. Osy baǵytta óńirde jal­py quny 56,6 mlrd teńge bolatyn 18 joba anyqtaldy. Qajetti nesıe kólemi – 42,9 mlrd teńge. Onyń ishinde sút-taýarly fermalary bo­ıynsha 4 joba arqyly jylyna 18,7 myń tonna sút óndiriledi. Et baǵy­tyndaǵy qus fermalaryn salý boıynsha 4 joba júzege asyp, jylyna 21,2 myń tonna qus etin óndirmek. Sonymen qatar sýarý júıelerin engizý boıynsha 5 joba anyqtaldy. Sýarý aýmaǵy – 5,7 myń gektar. Jemis-kókónis saqtaý qoı­ma­laryn salýǵa baǵyttalǵan 5 joba­nyń syıymdylyǵy – 40 myń tonna. Nátıjesinde, sútpen 42,1%, qus etimen 78,6% qamtamasyz etilse, sýa­rý kólemi 46,9 myń gektarǵa, jemis-kókónis saqtaý qoımalarymen qamta­ma­syz etilýi 63,5%-ǵa jetkiziledi.

Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Nurjigit Myrzahmetov AО́K negizgi kapıtaly men tamaq óndi­risine tartylǵan jeke ınvestısııalar kólemin 6 ese arttyrý meje­len­genin aıtady. Iаǵnı 84,9 mlrd teń­geden 481,1 mlrd teńgege deıin kóbeı­tilmek.

«Aýyl sharýashylyǵynda jalpy ónim kólemin 1,03 trln teńgeden 2,12 trln teńgege deıin kóbeıtý josparlanyp otyr. Al AО́K qaıta óńdelgen ónimderiniń eksporty 136,9 mln dollardan 310,5 mln dollarǵa jetedi degen jospar bar. Aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ártaraptandyrý arqyly egis kólemi 869,8 myń gektarǵa jet­ki­ziledi. Maqta daqyly 46,3 myń gektarǵa qysqartylyp, dándi da­qyl­dar, kókónis, baqsha jáne mal azyq­tyq daqyldardyń kólemi ulǵaıady. Jyly­jaılar kólemi 1 569 gektardan 2 118,6 gektarǵa ulǵaıady, qarqyndy baýdyń kólemi 4 740 gektardan 8 520 gek­tarǵa jetkiziledi. Maqta talshy­ǵyn tereń qaıta óńdeý kólemin 17 myń tonnadan 66 myń tonnaǵa arttyrý jumysy júredi. Bes jylda 12 toqyma tigin fabrıkasyn ashý, maqta sharýashylyqtaryn 2027 jyl­dan bastap jergilikti elıtalyq tu­qym­darmen 100% qamtamasyz etý josparlanǵan. Sondaı-aq 5 jyl­da jemis-kókónis ónimderin óńdeý úlesin 0,23%-dan 10%-ǵa, et ónim­derin óńdeý úlesin 12,3%-dan 34,0%-ǵa, sút ónimderin óńdeý úlesin 13,6%-dan 31%-ǵa ulǵaıtý kózdelgen. О́nim kóle­miniń artýy baǵany turaq­tan­dy­rý­ǵa oń áserin tıgizeri anyq», deıdi N.Myrzahmetov.

Aıta ketelik, bıylǵy 3 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha oblysta 19 túrli áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary boıynsha jalpy 99,3 myń tonna qor bar. Turaqtandyrý qorynda – 330,7 myń tonna, saýda nysandarynda – 5,8 myń tonna, óndirýshi kásiporyndarda – 24,4 myń tonna, qoımalarda – 2,1 myń tonna, saýda obektilerinde (aınalym shemasyn esepke almaǵanda) 45 myń tonna azyq-túlik bar. Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń 15 túri oblysta óndiriledi. Al bıdaı uny, nan, kúnbaǵys maıy Shymkent qalasy esebinen qamtamasyz etilse, kúrish – Qyzylorda oblysynan, qant Jambyl, Almaty oblystarynan ákelinedi. Túrkistan qalasy turǵyndaryn áleýmettik nanmen qam­tamasyz etý úshin 2 óń­deý ká­siporyndaryna 100 tonna un bo­sa­tylǵan jáne «aınalym shemasy» sheńberinde 1 kásiporynǵa 207 mln teńge nesıe berilgen. Nátı­je­­sinde, atalǵan kásiporyndar nan baǵasyn 85 teńgeden saýda oryndaryna jetkizip, tutynýshyǵa 90 teńgeden usynylyp jatyr. Oblysta óndiriletin áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń ishinde negizinen qus eti – 11,7%, jumyrtqa 45% qamtamasyz etiledi. Osyǵan oraı, qus sharýashylyǵyn damytý ba­ǵytynda bıyldan bastap jalpy quny 17 mlrd teńge bolatyn 6 ınvestısııalyq jobany júzege asyrý boıynsha jumys júrgizilip jatyr.

Túrkistan oblysy