Táken solaı jazady. Qaraoıǵa barsa – Mahambet, Saryjaılaýǵa ilikse – Táttimbet, qobyzǵa qoly tıse – Yqylas, Aıyrtaý, Qamysaqtyǵa jetse – án baptap, qus túletken Aqan serige aınalady. Ánshi-kúıshi, aqyn, kompozıtor bolǵany óz aldyna, qusbegi bolǵanyn kóremiz. «Aqan men Yban kıingende, sý betinde shúpirlegen qustar qobaljı bastady. Aqan: «Shamasy, kıimdiden qorqady eken-aý» dep topshylady. Shalǵaıdan qyran qustyń zýyly kele jatqanyn kári qulaq estimedi» deıdi. Osy az sózden qusqa qatysty qanshama nárseni ańǵarasyz. Demek shomylyp júrgen adamdardan qustar sekem almaǵany ǵoı. Atady-aý dep, qyranǵa ildiredi dep kúdiktenbegen. О́zderi sııaqty beıbit eldi olar da biledi. Sekem aldy demeıdi, «qustar qobaljı bastady» deıdi. Poezııanyń tili. Beıbit qustyń qanaty názik sýyldasa, qyran qustyń ushqany zýyldap sustyraq estiledi eken-aý. Buryn sonyń bárin qapysyz tanıtyn Aqan ol dybysty da estimegeninen egde tarta bastaǵany baıqalady. Bulardy ań aýlap, qus salǵan qyr qazaǵy bolmasa, tabany jerge tımegen, mańdaıy kúnge kúımegen kópqabatty úıde óskender túsine bermeıdi. Suńqar ispetti zýyldap óte shyǵady. Dúnıedegi qyran qustardyń arasynda qalyqtamaıtyny suńqar kórinedi. Únemi qanatyn apyl-ǵupyl qaǵyp ushady desedi. Muny da kánigi qusbegi sóz arasynda bir dosyma aıtyp qalypty. Bildim dep otyrǵan joq deıdi jáne áńgime arasynda «búrkitten bastap bári samǵap ushyp, kezi kelgende qalyqtaıdy, suńqar jaryqtyqtyń ereksheligi qanatyn qaqqyshtap alyp jóneledi» dep jiberip otyrsa kerek.
«Kók qarshyǵa» áńgimesinde avtor Qamysaqtyǵa jeke qonǵan Aqandy jazady. Attan, ıtten, qustan, kúlli dúnıeniń shýynan bezingen seriniń qylýetke túsken áýlıeden nesi kem dep oılaımyz. Áńgimede bulaı aıtylmasa da, soǵan jete-qabyl dúnıelerdi paıymdaýǵa bolady. «Fırdoýsı men Naýaıdyń dastandaryn, qoja Hafız ben Bedıldiń, Hılolı men Kamal Hodjedıdiń báıitterin jataǵanda, syrshyl aqyndardan tonnyń ishki baýyndaı etenelik tapqanyn bertinde ǵana baıqady». Nemese «osyndaı kúıde ol aqtyq kúnin ıshara etken ǵulama shaıyrlardy eske alady. О́lerin qyryq kún buryn boljaǵan Omar Haıam basy jumyr pendeniń eń aıaýlysyndaı áser etedi».
«Abaı jolynda» da qoldanylatyn ataqty sóz bar edi ǵoı. «Aspanda ushsam qanatym talady, jerge qonsam Jalaıyr Shora alady» degen. Aqan da sonshalyq qustyń tilin, jeldiń syryn ańǵara bilgenin osy shaǵyn áńgimeden-aq baıyptaı alady kókiregi oıaýlar. Basqa da nebir ǵalamattarǵa qanyqtyrady. Qazaq ultynyń turmys-saltyna baılanysty nebir ǵalamattar jyrtylyp-aıyrylyp jatady ár betinde.
«Kóp uzamaı Aqan zeńgir kókte shalyqtap ushyp júrgen qarshyǵany kórdi. «Iаpyrmaı, tym shyrqaý kóterilgenine qaraǵanda, mynaý tuıǵyn bolmasa ıgi edi» degeninen Aqan tuıǵynnan góri qarshyǵany qalaıtynyn aıtý artyq.
«Kánigi qusbeginiń jerdegi dármensizdikke medeý eter bir nyshany – jeldiń tyıylǵany. Kún uzaqqa kóp ushqan qarshyǵa jelsizde orynsyz jelikpeıdi. Aqan birdeńe bilse, bul qus búgin osy mańaıda túneıdi». Áńgimede sydyrtyp oqyp óte shyǵýǵa bolmaıtyn mundaı sóılemder jetip artylady. Týra osy sóılemge qatysty túsirilgen tutas kınony bilemiz. «Jeldiń jany qarshyǵa» atalatyn. Oryssha, árıne. Qarshyǵa jel turmasa usha qoımaıtyny aıtylady onda.
Egde tartqan Aqan osy tusta ataqty ánge aınalǵan Kókjendetin eske alady. Ol týraly sóz arasynda aıtýǵa kelmeıdi. Jasy kelip qalǵan seriniń kóńili shappaı, ómir bazaryna aralasýdan qalǵan. «Shúńirekteý ótkir kózimen kúrkeniń ishin sholdy. Kópten beri qol tımeı qańtarýly qańsyǵan qara dombyra baıaǵy bir jyldardy eske saldy» deıdi. Qańsyp qaraýsyz qalǵan dombyra – seriniń attan túskenin áıgileıdi. Tipti ólimin kútip júrgeni meńzeledi. Ol eki arada bala kezinen osy shaý tartqanǵa deıingi shaǵy biraz áńgimelenedi. Basynda tóbesin aınalyp ushyp joǵalǵan qarshyǵa sózge qosylady. Sóıte-sóıte ótken kúnderdi eske alyp toryǵyp júrgen seri kók qarshyǵanyń zýylyn ekinshi márte estigende bárin umytyp, sońynan jónelgeni tipten qyzyq. Jasy kep, egde tartqan seri dalaqtap qustyń sońynan júgirip ketkenin elestetip kórińiz.
Qarshyǵanyń sońynan jaıaý túsken Aqan qustyń qonaqtaǵanyn kórgen soń, ony qolǵa túsirý úshin kórshi aýyldaǵy Tiná bolystikine jaıaý tartyp, tún ishinde jetedi. Ondaǵy oıy – asyrandy qaz alý. Bolystyń úıinde baryn biledi. Tún ishinde qaz surap barǵan Aqandy olar túsine me, shynymen aljasqanǵa balaıdy. Búıirden Shoraqazy atty Aqannyń ánderin shyrqap júrgen ánshi qosylady áńgimege. Áıteýir asyrandy qaz alyp, Shoraqazynyń atyna mingese júrip, erteńine tań ata kók qarshyǵany torǵa túsirgen seri qyranmen qosa túlep, dúr silkinedi. Baıaǵy seri kúnine oralǵandaı qanshama qyzyq kórip, aýyldastary men Tiná bolystyń aınalasyn da qaz ben qoıanǵa bóktiredi. Sóıtip júrgende Tiná bolys aýylyna oıaz keletinin aıtyp, kelip qusbegiligin kórsetsin nemese qarshyǵasynyń maıyn berýin ótinip, inisi Qanapııany shaptyrady. Aqan qartaıǵanda kórgen qyzyǵyn bergisi kelmeıdi, oıaz ben bolysqa barǵysy da kelmeıdi. Talaı jandaraldy kórgen, eldiń yqylasyna bólengen seri qartaıǵanda ulyqqa qyzmet etip ne opa tappaq? Sóıtip otyrǵanda bir-aq túnde qarshyǵasyn urlap ketedi. Tinádan ekenin sezip, bazynalyq etkenin biledi. Onyń ústine kúrkesinde qalyp qoıǵan Qanapııanyń taqııasynan tanıdy. Araǵa úsh kún salyp, Tinániń úıine barsa, túnde boran bolyp, ot kóp jaǵylyp, ıis tıip ólip jatqan qarshyǵasyn kóredi. Aqan «qanyn ishine tartyp, sazaryp uzaq turdy» deıdi. Tiná: «Bazynalyq jasap edim, Qudaı qos kórmedi», dep aqtalyp jatqanda seri:
«Meniń kepemde qylaýǵa shaldyqpaǵan qarshyǵa seniń aq ordańda tútinge qaqalyp ólgeni janǵa batady. Quıttaı qusqa pana taýyp bermegen senderden ne úmit, ne qaıyr?!»
Kelmeske ketken kók qarshyǵanyń eki tal qaýyrsyny: «Tóreler-aý, obalym senderge!» – degendeı, Aqan seriniń tós qaltasynan úlbirep shyǵyp turdy» deıdi avtor. Bul jerde kóp emeýrin tur. О́lgen qus qana emes, Aqannyń qarshyǵamen qosa túlegen erkindik súıgen jany edi. Al Aqannyń jany eldiń ar-namysy men qadir-qasıeti emeı ne? Aqyry tútinge tunshyqtyryp óltirdi... Abaısha aıtqanda, «kók tuman aldyńdaǵy keler zaman...»
