«Jaıly mektep»: tapsyrys berýshi kimniń múddesin kózdeıdi?

Qazaqstannyń Jıhaz jáne aǵash óńdeý ónerkásibi kásiporyndary qaýymdastyǵynyń basshysy Qanat Ibraev «Jaıly mektep» ult­tyq jobasy eń aldymen qurylys salasyn qoldaýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, konkýrs­tyq qujattama tek qurylys kásip­oryndarynyń qatysýyn kózdeıdi. Tıisinshe, mektepke qajetti granıt, jıhaz, jabdyq jáne taǵy da basqa dúnıelerdi satyp alý múmkindigi tapsyrysty alǵan qurylysshyǵa beriledi.

– Al qurylysshylar jobany arzandatý úshin aqsha únemdeýge tyrysatyny anyq. Olar birinshi kezekte únemdeýdi qosalqy merdigerlerdiń esebinen júrgizedi. Bizdegi tájirıbe osy­ny kórsetip otyr. Árıne, bul jer­de qurylysshylardy da kinálaı almaı­myz. О́ıtkeni materıaldardyń qymbattaýyna olar kináli emes, – deıdi Qanat Ibraev.

Onyń aıtýynsha, úlgilik shartta Qazaqstan naryǵynda materıaldar jetkiliksiz bolǵan jaǵdaıda (nendeı jetkiliksizdik ekeni aıtylmaıdy) merdigerdiń ımporttyq ónimdi satyp alýǵa quqyǵy bar ekeni aıtylǵan. Otandyq jıhaz jasaýshylar osy bir tarmaqtan «qorqyp» otyr.

– Ádette, mundaı jaǵdaıda kelesideı ssenarıı oryn alady: Merdiger sońǵy ýaqytqa deıin kútedi. Tıisinshe, esh­qan­daı materıal satyp almaıdy. Mer­zimniń aıaqtalýyna sanaýly sátter qalǵanda tapsyrys berýshige «qazaq­standyq óndirýshilerdiń shamasy kel­meıdi, sondyqtan tıisti jabdyqtar men jıhazdardy Qytaıdan nemese Irannan satyp alaıyq» degen ýájdi alǵa tartady. Men mysal retinde aıtyp otyrmyn. Biz bul jerde eshteńeni qadaǵalaı almaımyz. Demek qajetti dúnıelerdi otandyq taýar óndirýshilerden satyp almaý talaptary shartta áý bastan eskerilgen, – deıdi qaýymdastyq basshysy.

Qanat Ibraev taǵy bir olqylyqty aıtyp berdi. Shartta tapsyrys berýshi­niń materıaldy aýystyrýǵa quqyǵy bar ekeni jazylǵan. Onyń pikirinshe, bul sybaılas jemqorlyqqa jol ashatyn birden-bir tarmaq sanalady. Osylaısha, tapsyrys berýshi «satyp alý ýaqytyn qysqartamyz» dep nemese «otandyq kásiporyndarmen kelisimge kele almadyq» degen jeleýmen ózderine yńǵaıly merdigerlerdi tańdaı alady.

– Sondyqtan jıhaz ónerkásibine qatysty satyp alýdy jeke lot retinde bólek qarastyrý qajet. Satyp alýdyń jáne konkýrstyq qujattamanyń bul tártibi «Samuryq-Qazyna» qorynyń satyp alý tártibi negizinde ázirlendi. Kásipkerler uzaq jyldar boıy kúresip, otandyq taýar óndirýshilerge arnalǵan 14 jeńildikke qol jetkizgenin umytpaıyq. Alaıda olar ulttyq jobaǵa arnalǵan konkýrstyq qujattamada kórsetilmegen. Otandyq taýar óndirýshiler 50 paıyz kóleminde bank kepildigin engizýge tıis, – dep naqtylady Q.Ibraev.

Qazaqstan jıhaz ustalary gıldııa­synyń múshesi Igor Prosenko jıhaz úlgilerine qatysty pikirimen bólisti. Onyń aıtýynsha, jıhaz óndirisi úshin jalpy tehnıkalyq sıpattama qajet. О́ıtkeni jańa mektepterge qajetti jı­haz­dyń kólemi Qazaqstandaǵy barlyq óndirýshiniń jyldyq jumysynan úsh ese kóp.

– Ulttyq jobaǵa óndirýshilerdiń kóbi qatysa almaıdy. О́ıtkeni ár mektepti jan-jaqty jabdyqtaý kóp ýaqytty qajet etedi. Biz osy ýaqytqa deıin 4,5 myńǵa jýyq mektepti jabdyqtadyq. Árıne, tehnıkalyq turǵydan jaqsy jabdyqtalǵan óndirýshiler sapaly ónim shyǵara alady. Alaıda olardyń tehnologııalyq múmkindikteri men qýattylyqtary shekteýli. Onyń ústine qazir óndirýshilerdiń kóbi eki-úsh jylǵa aldyn ala tapsyrys qabyldap qoıǵan. Birazy bólshek saýdada júr, birazy eksportqa jumys isteıdi degendeı. Olar ulttyq jobaǵa bola qabyldap qoıǵan tapsyrystarynan bas tartpasy anyq. Biraq biz olardyń tehnologııalyq múmkindikterin kooperasııaǵa biriktire alamyz. Eger jıhaz tym kúrdeli bolmasa, onda keıbir kompanııa bir-eki nomenklatýralyq pozısııany shyǵarýy múmkin. Mysaly, jylyna 1500-2000 dana muǵalimniń jumys ústelin daıyndaýǵa bolady. Biz mundaı óndirýshilerdi tarta alamyz. Alaıda ol úshin bizge jıhaz boıynsha jalpy tehnıkalyq jikteme qajet. Sondyqtan biz osy másele boıynsha ortaq sheshimge kelýge tıispiz. Jalpy tehnıkalyq sıpattamany jáne jalpy dızaın qujattamasyn ázirlep, ony jıhaz jasaýshylardyń barlyǵyna taratý mańyzdy, – deıdi Igor Prosenko.

Tas óńdeý salasy odaǵynyń basshysy Dáýren Aǵzymov tapsyrys berýshi jobaǵa «talshyqty sement panelin paıdalaný kerek» degen talap engizgenin alǵa tartty. Alaıda mundaı panel Qazaqstanda múldem óndirilmeıdi eken.

– Bizdiń elde ondaı zaýyt joq. Al «Samuryq-Qazyna» bolashaqta tal­shyqty sement zaýyty salynady dep málimdedi. Biraq onyń qashan salynatyny áli belgisiz ǵoı. Budan shyǵatyn qorytyndy – tapsyrys berýshi sheteldik jetkizýshilerdiń múddesin qoldap otyr. Shartta otandyq taýar óndirýshilerdi qorǵaý týraly jazyl­maǵan. Jalpylama aıtylǵan talaptar máseleni sheshpeıdi. Bul jerdegi tutas júıe qurylysshylardyń erkine tıip otyr, – deıdi kásipker.

«Aqnur Kabel» JShS basqarýshy dırektory Aslan Áldıbek qurylysshylar úshin normatıvtik merzimdi engizýdi usyndy. «Mysaly, bizge tamyzda 1 qyrkúıekke deıin tıisti ónimdi jasaý kerek degen tapsyrys tússe, óndirýshiler muny oryndap úlgermeıdi. Biz usynyp otyrǵan normatıvtik merzim osyndaı jaǵdaılardy retteý úshin kerek. Aıtalyq, ónimge bes aı buryn tapsyrys berilse deımiz», dedi ol.

Kásipkerler ulttyq jobany júzege asyrý úshin 1,5-2 jyldyq keste ázirleýdi usynyp otyr. Sonyń nátıjesinde, óndirýshiler jumysty josparlap, tapsyrysty oıdaǵydaı oryndaı alatyn bolady. Jalpy, otandyq naryq «Jaıly mektep» jobasy aıasyndaǵy tapsyrys­tardy oryndaýǵa ázir. Máselen, byltyr jıhaz ónerkásibi boıynsha ishki naryqtyń aınalymy 69 mlrd teńgeni quraǵan. Osynyń ózi otandyq jıhaz jasaýshylar áleýetiniń joǵary ekenin kórsetedi.

Kásipkerler otandyq ónim sheteldiń ımporttyq taýarynan kem túspeıtinin alǵa tartyp otyr. Bastysy biryńǵaı operator sapany baqylaý úshin óndirý­shiler negizge ala otyryp jumys isteı­tin tehnıkalyq reglamentterdi baqy­laýdy jolǵa qoıýy kerek. Qysqasy, kásip­kerler «Jaıly mektep» ulttyq joba­synyń úılestirýshisi «Samruk-Kazyna Construction» AQ otandyq bıznes úshin is júzinde oryndaý múmkin emes talaptardy qoıyp otyrǵanyna qapaly.

– Mysaly, I sanattaǵy lısenzııa alý úshin qyzmet jetkizýshi osy jyldy qosa alǵanda sońǵy bes jylda jalpy aýdany 75 myń sharshy metrdi quraıtyn áleýmettik nysan salýy talap etiledi. Bul rette qoldanystaǵy zańnamada «áleýmettik nysan» uǵymy qarastyrylmaǵan. Osyǵan baılanysty qandaı krıterııler negizinde esepteý júrgiziletini týraly túsinik joq. Ki­taphanalar, meshitter, murajaılar, áýejaılar, vokzaldar, aýrýhanalar jáne basqa da kóptegen nysan bar. Biz olardy osy tizimge engizý kerek dep sanaımyz. Bul – kúrdeliligi birdeı sanattaǵy nysandar. Sol murajaı da, sol kitaphana da áleýmettik nysan bolyp sanalady, – deıdi «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy Qurylys jáne jer qatynastary departamenti dırektorynyń orynbasary Ańsar Seısekeev.

«Samruk-Kazyna Construction» AQ qurylys jáne paıdalaný jónindegi basqarma tóraǵasynyń orynbasary Ǵabıt Malǵazdarovtyń aıtýynsha, qazirgi kezde konkýrstyq qujattamaǵa tolyqtyrýlar engizý máselesi qaras­tyrylyp jatyr. Paıdalanýǵa berilgen kóppáterli turǵyn úı keshenderi men áleýmettik nysandardyń aýdany bo­ıynsha jumys tájirıbesiniń bolýy talqylanýda. «Biz áleýmettik nysandardy ózgertpeımiz, qaldyramyz. Mura­jaılar, meshitter, kitaphanalardy qosý týraly usynysty qarastyramyz», dedi Ǵ.Malǵazdarov.

Sondaı-aq palata mamandarynyń áleýetti ónim berýshide aǵymdaǵy sot talqylaýlarynyń bolmaýy talaptaryna qatysty eskertýleri qabyldandy. Bul da kompanııalardyń konkýrsqa qaty­sýyn shekteıdi. О́ıtkeni sot sheshimi zań­dy kúshine engenge deıin shaǵymdarǵa qa­tysý jetkizýshide qandaı da bir bereshek­tiń nemese talaptardyń bolýyn rastamaıdy.

Qazaqstanda ımporttalatyn qu­­rylys materıaldary men jab­dyqtaryn satyp alatyn qurylys sa­lý­shylarǵa aıyppul sanksııalaryn qol­daný máselesi ázirge ashyq kúıinde qa­lyp otyr. Esterińizde bolsa, buǵan deıin ulttyq palata osyndaı aıyppul engizýdi usynǵan bolatyn.

«Atameken» alańynda órbigen kelis­sózder nátıjesinde birqatar mańyz­dy másele boıynsha kelisimge qol jetkizildi. Samruk-Kazyna Construction otandyq óndirýshilerdiń paıdasyna keıbir ózgeristerdi qarastyrýǵa jáne engizýge daıyn.

Eske sala keteıik, 10 aqpanda Samruk-Kazyna Construction-nyń https://skcn.qaz.network/ jańa onlaın platformasynda jobalaý men mektepti tolyqtaı salyp, jóndeý boıynsha keshendi qyzmet kórsetýshilerdi tańdaýdyń baıqaý qujattaryn aldyn ala talqylaý bas­talyp 15 aqpanda aıaqtaldy. Kez kelgen azamat qujattardy qarap, óz usynysy men eskertýin bildirýge múmkindik aldy.