Qaza orazany óteý
Ramazan aıy bastalmas buryn ótken jyly qaryz bolǵan oraza kúnderin ótegen abzal. О́telmegen oraza adamǵa qaryz bolyp jazylady. Oraza qaryzyn óteıtin adam kúndelikti namaz kestesin negizge alady. Tań namazy kirgen ýaqytta aýyz bekitedi, ıaǵnı sol ýaqytqa deıin sáresin iship-jeýge ruqsat. Al aqsham namazy ýaqyty kirgende aýyz ashady.
Oraza qazasynyń arnaıy nıet-duǵasy joq. «Alla rızalyǵy úshin Ramazan orazasynan qalǵan pálen kúndik qaza orazanyń birinshi kúnin ótemekke nıet ettim» deýge bolady.
Qaryzdardy qaıtarý
Ramazan aıyna deıin qaza orazany ótep qana qoımaı, aqshalaı qaryzdardy da qaıtarǵan jón. Qaryz berse - saýap, alsa - moınyna amanat bolyp jazylatyn dúnıe. Hadıste qaryzy bar adam qaryzyn ótemeı turyp sadaqa bermeýi kerek dep jazylǵan. Berilmegen zeket te qaryz dep esepteledi. Qaryzyn óteý, zeket berý – paryz. Zeket qaryzy bar adamnyń sadaqasy qabyl bolmaıdy.
Nıet etý
Ramazan aıynda jasaımyn degen qulshylyqtarǵa Shaǵban aıynan bastap nıet etken jón. Aldyn ala nıet etpeı, eshbir amal qabyl bolmaıdy. Ramazan aıynda oraza ustaýǵa shynaıy nıet etseńiz qazirden ádep-amaldardy úırene bastaý qajet. Ramazan aıynda oraza ustaý ár musylmannyń paryzy bolǵan soń aryqtaý úshin, densaýlyq úshin, jurtqa ilesý úshin emes, Allanyń razylyǵy úshin aýyz bekitýge nıet etý kerek.
Aǵzany daıyndaý
Ramazan aıy jaqyndaǵanda aǵzany orazaǵa daıyndaý qajet. Adam birden uzaq ýaqyt boıy nár tatpasa aǵzada úlken ózgerister bolyp, ol belgili bir aýrýǵa ákelýi múmkin. Sol sebepti kúndelikti iship júrgen tamaq mólsherin birtindep azaıta bastaǵan jón. Alǵash ret oraza ustaıtyndar qazirden aýyz bekitip, aǵzasyn úırete berse bolady.
Ramazan aıy bastalǵansha densaýlyqqa kóńil bólip, ımmýnıtetti barynsha kóterip alý kerek. Múmkindik bolsa, dárigerge kórinip, asqazan-ishek joldaryn tekserip alǵan jón. Bıyl oraza kóktemniń qaq ortasynda bastalady, sondyqtan avıtamınoz (vıtamın jetispeýshiligi) jıi mazalaıtyn kezge tuspa-tus kelip tur. Osy oraıda aǵzańyzǵa qajet dárýmenderdi, qunarly taǵamdy ýaqytyly iship, aptasyna kem degende bir kún oraza tutý abzal bolmaq.
Jaman ádetterden arylý
Ramazan aıyn josparlaý mańyzdy. Nemen aınalysatynyńyzdy, qandaı amaldar jasaıtynyńyzdy qaǵazǵa jazyp qoıýǵa bolady. О́tken orazada jibergen qatelikterińizdi eske túsirip, olardy osy Ramazan aıynda qaıtalamaýǵa tyrysyńyz. Shaǵban aıynda jaman ádetterden arylýǵa qamdanyp, jaqsy ádet qalyptastyrý qajet. Mysaly, temekini tastaı almaı júrseńiz Ramazandy kútpesten qazirden amalyn jasańyz. Densaýlyq ta amanat ekenin umytpańyz.
Uıqyny retteý
Orazada tek tamaqtan ǵana tyıylmaı, uıqy rejımin de retteý mańyzdy. Sáresine uıyqtap qalmaý úshin erte uıyqtap, erte turýǵa erterek boı úıretken durys. Kúnde 7-8 saǵattan kóp uıyqtaıtyn bolsańyz Shaǵban aıynan bastap az uıyqtap úırenińiz.
As mázirin daıyndaý
Aýyz bekitkende sáresi men aýyzasharda ne iship-jeımin dep bas qatyrmas úshin erterek as mázirin jasap qoıý artyq etpeıdi. Oraza kezinde tuzdy, maıly, qýyrylǵan jáne gazdalǵan ónimderdi azyraq tutynǵan jón. Onyń ornyna meıilinshe sińimdi ári jeńil tamaq jegen durys. Sol sebepten Ramazan aıy bastalmas buryn qajet azyq-túlikti erterek ákelip qoıǵan abzal. Oraza jaqyndaǵanda bazarlar men dúkenderde saýda sapyrylysyp ketedi. Múmkindik bolsa, úıde tushpara, mánti sekildi jartylaı daıyn ónimderdi jasap qoıýǵa bolady.
Azyq-túlikti erte alyp qoıý - tońazytqyshty toltyryp qoıý degen sóz emes. Tátti, ashy, tuzdy, maıly taǵamdardy meılinshe azaıtyńyz. As mázirińizde kókónis pen jemis-jıdek kóp bolǵan abzal.
Tazalyq júrgizý
Ishki-syrtqy tazalyqqa mán berińiz. Deneńizdi taza ustańyz. Úıińizge tolyqtaı tazalyq jumystaryn júrgizińiz. Ázir kımeıtin qalyń kıimderdi jýyp, uqyptap jınap qoıyńyz. Múldem kımeıtin taza kıimderińizdi muqtaj jandarǵa taratyńyz. Úıińizde eski-qusqyny, kereksiz zattardy jınamańyz. Eski zattardan arylyńyz. Úıdiń ishin ǵana emes, syrtyn, aýlany da tazalap qoıǵan jón. Ákteý, syrlaý jumystaryn da orazaǵa deıin erterek aıaqtaǵan durys.
Artyq oıdan arylyp, alańdatatyn sharýalardy bitirý
Ramazan aıy qulshylyq jasaıtyn qasıetti aı bolǵandyqtan, alańdatatyn, aıaqsyz qalǵan jumystaryńyzdy aıaqtap tastaǵan jón. Mysaly, ózge jerge kóshýdi josparlasańyz, qazirden qamdanyńyz. Kásip bastaımyn deseńiz, qazirden iske kirisińiz. Densaýlyǵyńyzǵa alańdasańyz, dárigerge qaralyp, aǵzańyzdy tekserińiz. Oraza kezinde tisińizdi emdetkende aýyz ashyp jiberýińiz múmkin. Sondyqtan Ramazan aıy bastalǵansha orazaǵa kedergi keltirýi múmkin sharýalardy tyndyryńyz.
Jaman oıdan arylyp, ókpe-renish, ashý-yzaǵa boı bermeńiz. Jan-dúnıeńizdi tazalap, mazalap júrgen oılardy erkine jiberińiz.
Týystyq qarym-qatynastardy retteý
Shaǵban aıynan bastap týystarmen aradaǵy qarym-qatynasty rettep, ony odan ári nyǵaıta túsken jón. Aǵaıyndarmen baılanysty úzip alýdan saqtanyńyz. Týystardyń úıine barý, habaryn alyp, hal-jaǵdaıyn suraý, hat jazý, telefon soǵý, naýqastyń kóńilin suraý, qýanyshyn bólisip, qaıǵy-muńyna ortaqtasý, basyna is túskende qasynan tabylý, saparǵa shyǵyp ketken aǵaıynnyń mal-janyna qaraılasý – týystyq qatynastyń sıpattary. Sondaı-aq kóńili júdegendi jubatyp, qınalǵan týysqa qol ushyn berip nemese oraıy kelgende syı-syıapat jasap ta týysqandyqty nyǵaıtýǵa bolady.
Týystaryńyzben arańyz alshaqtap ketse habarlasyp, renjigenderden keshirim surap, renjitkenderin keshirip, qarym-qatynasty túzeýge tyrysqan jón.
