Kollajdy jasaǵan Almas MANAP, «EQ»
«Reseı-Ýkraına qaqtyǵysy bastalǵaly Ortalyq Azııa men Kavkazdyń bes elinde adamdar men kapıtal aǵyny, sondaı-aq saýda aǵynynyń ulǵaıýy baıqaldy. Bul Reseıge qarsy salynǵan sanksııalarmen jáne ol elden iri halyqaralyq kompanııalardyń ketýimen baılanysty. Biz bul aǵyn óńir elderiniń ekonomıkalyq ósimine qoldaý kórsetedi dep kútemiz. Osymen bir ýaqytta aýqymdy kóshi-qon ekonomıkalyq teńsizdikti kúsheıtip, sonyń saldarynan turǵyn úı men jalǵa alý baǵasy qymbattaýy yqtımal. Bizdiń bank sektorynyń salalyq jáne eldik táýekelderin baǵalaýymyz (Banking Industry and Country Risk Assessments, BICRAs) boıynsha Ortalyq Azııa men Kavkazdyń bes eliniń bank júıeleri jahandyq kontekste jalpy joǵary táýekelderge ushyraıtynyna qaramastan, atalǵan naryqtardaǵy ekonomıkalyq jáne salalyq táýekelderdiń damý úrdisiniń turaqty ekenin baıqap otyrmyz», dep bastaıdy agenttik zertteý bissimillásin.
Agenttik baǵalaýyna sáıkes, 2023 jyly Armenııa, Ázerbaıjan, Grýzııa, Qazaqstan jáne О́zbekstannyń ishki jalpy ónim (IJО́) ósimi 2022 jylǵy qatty ósimnen keıin baıaýlaıdy. Bul rette Qazaqstannyń IJО́-si 2022 jylǵy 3,0 paıyzdan 2023 jyly 4,1 paıyzǵa ósim kórsetýi múmkin. Biraq odan keıingi jyldarda qaıta baıaýlaý ańǵarylady: 2024 jyly – 3,6 paıyz, 2025 jyly – 3,8 paıyz.
«Qazaqstan jáne Ázerbaıjan sııaqty munaı óndirýshi elder kómirsýteginiń yńǵaıly baǵasynan jáne gaz eksportynyń ósiminen paıda tabýdy jalǵastyra beredi. Alaıda aldaǵy eki jylda Ázerbaıjandaǵy ekonomıkalyq ósim qarqyny joǵary bolmaıdy, óıtkeni ondaǵy munaı ken oryndary sarqylyp jatyr jáne óndiris kólemi tómendeýde. 2022 jyly koronavırýs ınfeksııasymen kúres maqsatynda eldiń qurlyq shekarasy jabyq boldy, sol sebepti mıgranttar aǵyny bul eldiń ekonomıkalyq ósimine áser etti deý qıyn. Sonymen birge munaı eksportynyń 80 paıyzdan astamyn tasymaldap otyrǵan Kaspıı qubyr konsorsıýmynyń (KTK) jumysyndaǵy irkiliske baılanysty Qazaqstannyń da ahýaly osal kúıde qalyp otyr. Qazaqstan ekonomıkasynyń ósimin qoldaıtyn negizgi faktor – munaı óndirisi kólemin aıtarlyqtaı arttyrýǵa septigin tıgizetin Teńiz ken ornynyń keńeıýi», dep málimdeıdi.
Bul oraıda agenttik О́zbekstannyń áleýetin joǵary baǵalaıdy. Sarapshylar boljaýynsha, Reseıden aqsha qarajatynyń jáne adam kapıtalynyń kóptep barýy bul eldegi tutyný kólemi men ınvestısııany arttyrǵan. Jalpy alǵanda, agenttik óńirdegi nesıe sapasynyń kórsetkishteri turaqty saqtalady, tipti kúsheıedi dep kútedi.
«Degenmen keıbir faktorlar bizdiń bazalyq ssenarıı boljamynyń nasharlap ketýine ákelýi de yqtımal. Atap aıtqanda, ol – jahandyq ekonomıkalyq ósim perspektıvasynyń nasharlaýy jáne geosaıası táýekelderdiń artýy. О́ńir elderindegi ınflıasııa da kompanııa men úı sharýashylyqtaryndaǵy nesıe qabiletin tómendetýi múmkin. Pozıtıvti faktor retinde biz Ortalyq Azııa men Kavkaz elderiniń energııa baǵasynyń ósý áserine kóp táýeldi emes ekenin aıtar edik. Sebebi Eýropa elderine qaraǵanda bul elderde – Ázerbaıjan, Qazaqstan jáne О́zbekstanda – óziniń energetıkalyq resýrstary bar. Al Armenııa ózderine tıimdi sharttarmen Reseımen energetıkalyq kelisimder jasasqan», dep jazady agenttik.
Boljam boıynsha, óńirdegi bank sektorynyń turaqtylyq kórsetkishi bólshek nesıe ósimine jáne táýekel qunynyń qalypqa túsýine negizdeledi. Tarqatyp aıtqanda, joǵary paıyzdyq mólsherleme, bólshek ónimderge beıimdelgen nesıe ósimi, táýekel qunynyń rettelýi jáne operasııalyq shyǵyndarǵa jasalǵan baqylaý – 2023 jyly óńirdegi bankterdiń kiristilik kórsetkishiniń turaqtalýy jolyndaǵy asa mańyzdy faktor bolmaq. Bazalyq ssenarııge sáıkes, bıyl kiristilik kórsetkishi 2022 jyldyń deńgeıinde saqtalady.
«Ipotekalyq jáne tutynýshylyq nesıe basqa segmentterge qaraǵanda joǵary marjasy jáne komıssııalyq kirisi arqasynda nesıe portfeline erekshe qoldaý kórsetedi. 2021-2022 jyldardaǵy jedel ósimnen keıin biz jeke tulǵalarǵa kredıt berý kólemi Ortalyq Azııa jáne Kavkaz elderindegi jıyntyq nesıe portfeliniń 20-40 paıyzy deńgeıinde qalyptasady dep kútemiz. Bul rette Qazaqstan, Ázerbaıjan jáne Grýzııadaǵy bólshek nesıeniń sıkli birqalypty júrse, Armenııa men О́zbekstanda bul segmenttegi ósim aıtarlyqtaı bolady. Sol sebepti, biz tutynýshylyq nesıe segmentinde báseke kúsheıedi dep oılaımyz. Bul óz kezeginde áldeqaıda agressıvti baǵa saıasatyna jáne joǵary táýekelderdiń qabyldanýyna áser etip, ol faktor taza paıyzdyq marjaǵa degen qosymsha qysymdy arttyryp, marketıng pen klıent tartýǵa ketken shyǵyndy kóbeıtýi múmkin», dep jazady agenttik.
Olardyń baıyptaýynsha, aldaǵy birneshe jylda ásirese, ıpotekalyq nesıe bólshek nesıe naryǵyndaǵy ornyqty segment bolyp qala beredi. Buǵan onyń bank úshin táýekel men kiris turǵysynan tartymdylyǵy ǵana emes, memlekettik qoldaý baǵdarlamalary aıasyndaǵy azamattardyń jekelegen kategorııasy úshin paıyz stavkasyn sýbsıdııalaýy da aıryqsha áser etedi.
Sondaı-aq agenttik ınflıasııa operasııalyq shyǵyndardyń 10 paıyzdan kem emes ósimine alyp keledi dep boljaıdy. Al bankterdiń IT-ge qatysty shyǵyndary 15-17 paıyz deńgeıinde qalyptasýy múmkin.
Zertteý barysynda agenttik óńirdegi reseılik bankterdiń hal-ahýalyna qatysty da pikir usynady. Reseı-Ýkraına soǵysyna deıin eń kóp reseılik kapıtal Qazaqstanda bolǵan – 14 paıyz. Bul kórsetkish Ázerbaıjan men Grýzııada – 2, Armenııada 5 paıyz mólsherinde.
«Bizdińshe, Qazaqstan reseılik bankterge qatysty túıtkildi naryqtyq sheshim kómegimen jáne memlekettik qadaǵalaýshy organdar qoldaýymen sheshe aldy. «Báıterek» holdıngi «Sberbankti» satyp aldy, al «Bank SentrKredıt» «Alfa-Bankti» ıelendi. Qazaqstannyń bank sektorynda reseılik bankter úlesiniń aıtarlyqtaı qysqarýy sektordyń odan ári shoǵyrlana túsýine áser etti jáne ulttyq bankterdiń pozısııasy nyǵaıa bastady», deıdi.
