Aǵa tolqyn ókilderi adamnyń qoltańbasyna qarap, onyń minez, bolmysyn da bilýge bolatynyn aıtatyn. Ataqty Baýyrjan Momyshulynyń arnaıy jazba quralyn qoldanbaı-aq oqtaı bolyp kókke shanshylǵan syzbalary kúni búginge deıin onyń qaıtpas, qaısar minezinen habar berip tur.
Aqparattyq tehnologııa damysa da tarıhtan habar beretin qoljazbanyń bási ýaqyt ótken saıyn aspandap barady. Erterekte qazaq ádebıetin zertteýdegi bir qıyndyq – shyǵarmanyń avtorlyq qoljazbasy saqtalmaýy dep keldi. Abaı shyǵarmalarynyń basym kópshiligi bizge Múrseıit qoljazbasy arqyly jetti emes pe?
HV ǵasyrda ómir súrgen sultan Súleımenniń qundy qoljazbalary Varshavadaǵy ýnıversıtet kitaphanasynda saqtaýly. Onyń qandaı jádiger ekenin jáne ony qaraý qanshalyqty qyzyqty ekenin dáleldep jatýdyń qajeti joq. Súleımenniń bılik qurǵanyna júzdegen jyl ótti, onyń zamanymen qoltańbasy arqyly tildesý shyn máninde keremet. Máselen, áz Táýkeden bastap Kenesaryǵa deıingi handarymyzdyń qoljazbasy Taıaý Shyǵys elderi arhıvterinen tabylyp, olardyń aldy elge kelip, ǵylymı aınalymǵa enip jatyr. Olardy kórgen sátte ulttyq rýhtyń uıyqtap qalǵan jasýshalary bir mezgilde oıanyp, oıyńdy da, boıyńdy da silkindirip jibergendeı áserde qalatynyń anyq.
Bizge uly Abaıdyń qaǵaz betinde saqtalyp qalǵan qoltańbasy ystyq. Ondaǵy árbir áripten uly aqynnyń sol sáttegi kóńil kúıin izdeısiń. Árbir belginiń astynda, aqynnyń shyǵarmasynda tyǵylyp turǵandaı áserde bolasyń. Muhtar Áýezovtiń Almatydaǵy murajaıynda saqtalyp qalǵan qoljazbalaryn kórgende de sanańdy tylsym kúsh bılep alǵandaı bolady.
Qolmen jazý tarıhqa kóship ketken joq. Boıaý qaryndashymen qoshtasa almaı júrgen býyn aramyzda áli bar. Mysaly, ataqty Oljas óz suhbatynda qolmen jazatynyn aıtady.
Kórkem jazýdyń ádistemesi basqa ǵylymdar sııaqty qalyptasyp, damý ústinde. «Kórkem jazýdy qaı kezde oqytý kerek?» degen suraqqa álem talaı jyldan beri jaýap izdep keledi.
HH ǵasyrdyń basynda amerıkalyq psıholog F.Frıshen balaǵa jazý úıretý 9 jasynda óte qolaıly dese, 20-jyldary Iý.Faýsek 5 jastan kórkem jazýdy úıretý kerek ekenin tájirıbe júzinde kórsetti. Kórkem jazýdy Qytaıda, arab elderinde ulttyń mádenı erekshelikteriniń biri dep tanıdy. Aqparattyq tehnologııa damydy desek te, álem qoljazbamen qoshtasýǵa daıyn emes.
Qytaıda memleketaralyq sharttyń bir nusqasy qolmen jazylyp, prezıdentterdiń qoltańbasymen mórlengen kúıde eldiń Bas murajaıyna tapsyrylyp, myńjyldyq jylnamalarynyń qataryn tolyqtyrady. Bolashaq úshin. Tehnologııa salasynda adamnyń basy aınalatyn tabystarǵa qol jetkizgen japon eline de bul úrdis jat emes.
Japon, qytaı balalary eliniń jeńisimen ǵana emes, adam qolymen kestelengen myńdaǵan jyldyq tarıhy bar jylnamasymen de maqtanady.
Bizge de qoljazbanyń qundylyǵyn zerdeleıtin bir ortalyq ashylyp, memleket basshylarynyń qolmen jazǵan qujattary sonda saqtalsa deısiń. Árıne, erteńgi urpaq úshin...
ALMATY
