Otyrys barysynda depýtattar «2023–2025 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrý engizý týraly» zańdy qarap, qabyldady.
«Biz búgin 2023 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý týraly zańdy qabyldadyq. Osy baǵytta Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý úshin bıýdjetke birqatar túzetý engizip otyrmyz. Soǵan baılanysty qarajat óńirlerdi, agrarlyq sektordy, energetıkany damytý, áleýmettik máselelerdi sheshý sııaqty basym mindetterge baǵyttalady. Naqty aıtqanda, óńirlerdiń ınfraqurylymyn damytý úshin buryn bólingen qarajatqa qosymsha 240 mlrd teńge bólinedi. Bul, eń aldymen, aýyldyq aýmaqtardy damytý, eldi mekenderdi sýmen qamtamasyz etý, qala mańyn órkendetý máselelerin qamtıdy. Bıyl qysta bolǵan apattar jylý nysandarynyń ábden tozǵanyn kórsetti. Sondyqtan Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes elimizdiń jylý energetıkalyq júıesin salýǵa jáne qaıta jańartýǵa qosymsha 144 mlrd teńge bólinedi. Agrarlyq sektordy qoldaý úshin taǵy 233 mlrd teńge qarastyrylyp otyr. Bul qarajat agroónerkásiptik keshendegi ınvestısııalyq jobalarǵa jeńildikpen nesıe berý úshin qoldanylady», dedi Máýlen Áshimbaev.
Odan bólek, Senat Tóraǵasy respýblıkalyq bıýdjettiń áleýmettik baǵyty aıqyn ekenin, bul rette memlekettik shyǵyndardyń jartysyna jýyǵy áleýmettik salaǵa jumsalatynyn aıtty. Soǵan baılanysty aýyldyq jerlerde densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtýǵa, azamattardy dári-dármekpen qamtamasyz etýge, sondaı-aq, óńirlerde mádenıet jáne sport nysandaryn salýǵa basa mán beriledi. Azamattarǵa, onyń ishinde múgedektigi bar adamdarǵa beriletin áleýmettik járdemaqylar da artady. Sonyń bárine naqtylanǵan bıýdjette qosymsha 300 mlrd teńge qarastyrylady.
Sonymen qatar Máýlen Áshimbaev bıýdjetti talqylaý kezinde senatorlar kótergen birqatar mańyzdy máselege toqtalyp ótti.
«Eń aldymen, qazir ınflıasııany tejeý úshin qatań sharalar qabyldaý qajet. Kórpemizge qaraı kósilip áreket etýdi úırenýge tıispiz. Bıýdjet qarajatyn tıimsiz paıdalanǵany úshin jaýapkershilik qatań bolýy kerek. Deldaldardyń zańsyz áreketteri jáne sybaılas jemqorlyq shemalary taýar men qyzmettiń baǵasyna áser etedi. Aınalyp kelip, munyń bári halyqtyń qaltasyna soǵady. Sondyqtan ondaı zańsyzdyqtardyń jolyn kesý qajet. Ekinshiden, ınjenerlik ınfraqurylym problemalaryn sheshý memlekettik organdardyń aldynda turǵan negizgi mindetterdiń biri ekenin esten shyǵarmaýymyz kerek. Bul – eń aldymen jylý jáne elektr energııasymen qamtamasyz etýge qatysty máseleler. О́tken jyldary osy salada tıisti sheshimder qabyldanbady jáne ártúrli sebepterge baılanysty qarajat ýaqytynda bólinbedi. Sonyń saldarynan apattar men tótenshe jaǵdaılar oryn aldy. Túptep kelgende, taǵy da halyq zardap shekti. Sondyqtan jaǵdaıdy shuǵyl ózgertý qajet. Úshinshiden, qazir iske asyrylyp jatqan baǵdarlamalar aıasynda bıznesti qarjylandyrýdyń da mańyzy zor. Naqty sektordy nesıelendirýdi arttyrý kerek. Bul máseleni Senatta únemi kóterip kelemiz. Osy rette tutynýshylyq nesıelerdiń tez ósýi alańdatpaı qoımaıdy. Sondyqtan bul máseleni nazarda ustaǵan abzal. Aldaǵy ýaqytta osy baǵyttarda júıeli saıasat iske asyrylady dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Sondaı-aq otyrys kezinde senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir konstıtýsııalyq zańdaryna Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik reformasy máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Konstıtýsııalyq zańdy jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qazaqstan Respýblıkasynyń ákimshilik reformasy máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdy qabyldady. Atalǵan zańdar ortalyq memlekettik organdardyń ókilettikterin ortalyqsyzdandyrý arqyly memlekettik basqarý júıesin jetildirýdi kózdeıdi.
Naqty aıtqanda, Úkimettiń qurylymdyq jáne ınvestısııalyq saıasatty júzege asyrý, mádenıetti, bilim berýdi, densaýlyq saqtaýdy, týrızm men sportty damytý jónindegi memlekettik saıasatty qalyptastyrý sondaı-aq Premer-mınıstr Keńsesiniń Úkimet apparatyna aınalýyna baılanysty jáne taǵy basqa quzyretteri alynyp tastalady. Zań arqyly ortalyq memlekettik organdardan jergilikti atqarýshy organdarǵa jergilikti mańyzy bar máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan 21 fýnksııa beriledi.
Depýtattardyń aıtýynsha, qabyldanǵan zańdar retteletin salalarda sheshim qabyldaýda ortalyq memlekettik organdardyń ıkemdiligin, jedeldigin jáne derbestigin arttyrýǵa múmkindik beredi. Sol arqyly memlekettik basqarýdyń derbestigi jáne memlekettik organdar basshylarynyń jeke jaýapkershiligi kúsheıtiledi.
Palata otyrysynda senatorlar Qazaqstan Respýblıkasynyń Áleýmettik kodeksin jáne oǵan ilespe «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine áleýmettik qamsyzdandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir konstıtýsııalyq zańdaryna ózgerister engizý týraly», «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksine ózgerister engizý týraly» úsh zańdy ekinshi oqylymda qarap, jańa redaksııamen qabyldady.
«Memlekettiń asa mańyzdy mindetteriniń biri áleýmettik qamsyzdandyrý ekeni belgili. Biz búgin osy saladaǵy jańa áleýmettik-quqyqtyq saıasatty qalyptastyrýǵa arnalǵan Áleýmettik kodeksti jáne oǵan ilespe zańdardy qabyldadyq. Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes osy zańdar aıasynda halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa arnalǵan birqatar jańa áleýmettik tetikter engiziledi. Atap aıtqanda, azamattardy ǝleýmettik kepildiktermen jańa deńgeıde qamtamasyz etýge múmkindik beretin sıfrly otbasy kartasy qoldanylady. Zańdar arqyly balaly otbasylardy áleýmettik qoldaý jáne ataýly áleýmettik kómek berý tetikterin jetildirý kózdelgen. Múgedektigi bar adamdarǵa kórsetiletin arnaýly qyzmetterge qoljetimdilikti arttyratyn jáne olardy áleýmettik turǵydan qorǵaýdy kúsheıtetin normalar da qamtyldy. Jalpy, qabyldanǵan zańdar áleýmettik mańyzy bar problemalardy sheshýge jáne ádil áleýmettik saıasat qalyptastyrýǵa úlken úles qosady dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Odan bólek, depýtattar úsh halyqaralyq kelisimdi qarap, ratıfıkasııalady. «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy Eýrazııa Damý Bankiniń tólengen jarǵylyq kapıtalyndaǵy Reseı Federasııasy úlesiniń bir bóligin satyp alý jáne satý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań Eýrazııalyq Damý Banki qyzmetiniń jekelegen máselelerin retteýge baǵyttalǵan.
Al, «Qazaqstan Respýblıkasy men О́zbekstan Respýblıkasy arasyndaǵy Qazaqstan-О́zbekstan memlekettik shekarasyn shegendeý týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy memlekettik shekarany demarkasııalaýdyń quqyqtyq negizderin halyqaralyq-quqyqtyq turǵydan bekitýge arnalǵan.
«Qabyldanǵan zań Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy memlekettik shekarany shegendeýdi kózdeıdi. Zań – memlekettik shekarany qorǵaýǵa sondaı-aq eki baýyrlas eldiń strategııalyq seriktestigi men yntymaqtastyǵyn odan ári nyǵaıtýǵa óz septigin tıgizetini sózsiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Depýtattardyń pikirinshe, kelesi «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy Reseı Federasııasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý uıymdarynyń fılıaldaryn jáne Qazaqstan Respýblıkasynda Reseı Federasııasynyń joǵary bilim beretin bilim berý uıymdarynyń fılıaldaryn qurý jáne olardyń jumys isteýi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań elimizde halyqaralyq oqý oryndarynyń fılıaldaryn ashýǵa múmkindik beredi.
Sonymen birge Palata Tóraǵasy sońǵy eki aıda Senat Parlamenttiń konstıtýsııalyq zańdar men zańdar qabyldaý jónindegi fýnksııalaryn oryndaǵanyn aıtyp, osy jumysty qorytyndylady.
«Konstıtýsııaǵa sáıkes, Májilis ýaqytsha bolmaǵan kezeńde Parlamenttiń konstıtýsııalyq zańdar men zańdar qabyldaý jónindegi fýnksııalary Senatqa júkteldi. Soǵan baılanysty osy eki aıda Senat 36 zań qabyldady. Olardyń toǵyzy Parlament depýtattarynyń bastamashy bolýymen ázirlendi. Jalpy, osy aralyqta qabyldanǵan zańdar Prezıdentimizdiń tapsyrmalaryn oryndaýǵa jáne asa mańyzdy máselelerdi sheshýge arnalǵan. Bul zańdar halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa, elimizdiń qarjylyq jáne áleýmettik turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge sondaı-aq memlekettik quqyqtyq saıasatty jetildirýge septigin tıgizedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
