Azııanyń myqtylary Astanada anyqtalady

Búgingi áńgimemiz grek-rım kúresi she­berleri jaıynda. Qazaq balýandary alǵash ret Azııa chempıonatynda 1993 jyly boı kór­setti. Ulanbatyrda ótken ja­rysta Ser­geı Matvıenkonyń mereıi ústem boldy. 90 kg sal­maq­ta kúsh sy­nasqan qostanaılyq apaı­tós fı­nalda Ońtústik Koreıanyń oǵy­lany Om Djın Handy qapy qal­dyryp, bas júldeni oljalady. Fınalda koreıalyq sportshylarǵa ese jibergen Ahmetolla Nurov (57 kg) pen Igor Dýpıkov (100 kg) kúmis alsa, Ma­rat Mál­tek­­­baev (62 kg) pen Baqtııar Baı­­seıitov (82 kg) qolaǵa qol sozdy.

1995 jyly Manılada ótken jarysta Qazaq eliniń balýandary keremet óner kórsetti. Bizdiń jigitter arasynan Rýslan Jumabekov (74 kg), Baqtııar Baıseıitov (82 kg), Dáý­let Turlyhanov (90 kg) jáne Sergeı Matvıenko (100 kg) qar­­sylas shaq keltirmeı, bas júl­deni ol­jalady. Rýslan men Ser­geı fınalda Parsy eli peh­levandarynyń aıaǵyn kók­ten keltirse, Baqtııar qyrǵyzstandyq Rat­bek Sanatbaevty san soqtyrdy. Al Dáý­let koreıalyq Om Djın Han­nan basym tústi. Ońtústik Ko­reıa da tórt altyn alyp, taǵy bir kúmiske qol jetkizdi. Ese­sine qor­jynymyzda Fanıs Dáýletov (48 kg), Kamıl Mýftı-zade (57 kg) jáne Ahmetolla Nurovtyń (57 kg) qola medaldary bar Qa­zaqstan quramasy upaı sany bo­ıynsha jalpykomandalyq esepte kósh bastady.

1996 jyly Qytaıdyń Sıaoshanı qalasynda uıymdastyrylǵan chempıo­natta taǵy da kómbege Oń­tús­tik Koreıa men Qazaqstan bir­deı jetti. Bul koman­da­lardyń ekeýi de tórt altynnan oljala­dy. Jerlesterimizdiń arasynan Iýrıı Melnıchenko (57 kg), Dáý­let Turly­hanov (82 kg), Ser­geı Matvıenko (90 kg) jáne Ana­tolıı Fedorenko (100 kg) jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterilse, Baqtııar Baıseıitov (74 kg) qola medal ıelendi. Jalpy esepte koreıler ozdy. Olardyń biz­den eki kúmisi artyq edi.

1997 jylǵy jarysty Tegeran qabyl­dady. Parsy elinde Iýrıı Melnıchenko (58 kg) men Mhı­tar Manýkıan (63 kg) ozdy. Olım­pıada chempıony degen ataǵy bar Melnıchenko sheshýshi tusta koreıalyq Kım In Sopty san soqtyrsa, álemniń bolashaq eki dúrkin chempıony, Afına Olım­pıadasynyń qola júldegeri Ma­nýkıannyń japonııalyq Iаsýtosı Ma­to­kıden mereıi ústem boldy. Nurym Dúı­senov (54 kg) pen Roman Vegl (97 kg) kúmis medaldy moıyndarynda jar­qyratsa, Andreı Nıkıforov (69 kg) qola júldeni enshiledi. Irannyń astanasynda Ońtústik Koreıa taǵy da aldymyzdy orady. Olar 3 altyn, 1 kúmis jáne 2 qo­lany ıemdendi.

1999 jyly Tashkentte shymyl­dyǵy túrilgen dúbirli dodada Oń­tústik Koreıaǵa teń keler ko­man­­da tabylmady. 4 altyn men 1 kúmisi bar olar kósh bastady. Qa­zaq­stan ekinshi orynǵa jaı­ǵasty. Otandastarymyzdyń arasynan Mhıtar Manýkıan (63 kg) men Sergeı Matvıenko (97 kg) teń­dessiz dep tanylsa, Iýrıı Mel­­­­nıchenko (58 kg) kúmis me­daldy qa­naǵat tutty. Raqymjan Ásem­­bekovke (54 kg) qola júlde buıyr­dy.

Ǵasyrlar toǵysynda Qytaıdyń Gýılın qalasynda ótken jarys­ta Qazaqstan qaıta ekinshi satyǵa taban tiredi. Bul joly da koreılerden qalyp qoıdyq. Bizdiń balýandar arasynan jalǵyz Baq­tııar Baıseıitovtiń bas júldeni oljalaýǵa kúsh-jigeri jetti. 76 kg salmaqta óner kórsetken ol aq­tyq aıqasta japonııalyq Ta­­kamısý Kataıamany jyqty. Al Asqar Júrsimbaev (54 kg) pen Sergeı Matvıenko (97 kg) ekinshi oryn aldy.

2001 jyly Ulanbatyrda jer­les­terimiz tym súreńsiz kú­resti. 63 kg sal­­maqtaǵy Damırbek Asyl­bekuly kú­mis­pen kúptelse, 97 kg-da Jasulan Al­masbaev qolany enshiledi. Bar-joǵy osy ǵana. Al komandalyq esepte koreıler úzdik úshtiktiń qataryna ene almady. Moń­ǵolııada Irannyń balýandarynyń baq juldyzy jandy. Esesine 2003 jyly Nıý-Delıde Qazaqstan úsh altyn jáne eki qolany ıemdenip, jalpy esepte jeke-dara kósh bastady. Úndi elinde Áset Imanbaev (55 kg), Abdýlla Jabyraılov (84 kg) jáne Georgıı Sýrsýmııa (120 kg) al­daryna jan salmady. Rústem Baıseıitov (74 kg) pen Marǵulan Ásembekov (96 kg) úshinshi orynǵa turaqtady.

2004 jyly sary qurlyqtyń basty dodasy tuńǵysh ret Qazaq­standa uıym­dastyryldy. Alma­tydaǵy Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıynda ótken jarysta Qazaqstan qaıtadan aldyńǵy lek­ten kórindi. Bir ǵajaby, Nıý-Delıde dara shyqqan úsh balýanymyz Alataý baýraıynda da top jardy. Olar – Áset, Abdýlla jáne Georgıı. Al Nurbaqyt Teńizbaev (60 kg), Roman Meleshın (66 kg) jáne Da­nııl Halımov (74 kg) fınalda súrindi.

Joǵyrydaǵy tabys­ta­rymyz­dyń kez­deı­soq emes­­ti­gin 2005 jyly Ýhan­­­da dá­leldedik. Qytaıda Marǵu­lan Ásem­bekov (96 kg) pen Georgıı Sýr­sýmııa (120 kg) atoı saldy. Baq­tııar Baıseıitov (74 kg) aqtyq synda je­ńilistiń kermek dámin tatty. Nurbaqyt Teńiz­baev (60 kg) pen Vıtalıı Zahar­chenko (84 kg) qolaǵa qol sozdy. 2006 jyly sary qurlyqtyń dúldúlderi ekinshi qaıtara Almatyda bas qosty. Bul tartys taǵy da Qa­zaq eli óren­­de­riniń je­ńisimen aıaq­taldy. Nurbaqyt Te­ńizbaev (60 kg) alǵash ret Azııa­­nyń teńdessizi dep tanyl­sa, Marǵulan Ásembekov (96 kg) pen Georgıı Sýrsýmııa (120 kg) kezekti altyndaryn qan­jy­­­ǵalaryna baılady. Vıtalıı Za­harchenko (84 kg) ekinshi jáne Beıbit Nuǵymanov (66 kg) pen Roman Meleshın (74 kg) úshinshi oryndardy ıelendi.

2007 jyly Bishkekte baǵymyz janbady. Alataýdyń arǵy betinde Áset Ádilov (74 kg) pen Áset Mámbetovtiń (96 kg) qos kúmisin qanaǵat tuttyq. 2008 jyly Ched­jýda da bas júlde buıyrmady. Mar­ǵulan Ásembekov (96 kg) pen Geor­gıı Sýrsýmııa (120 kg) sheshýshi saıysta utylsa, Er­mek Kóketov (55 kg), Er­bol Qo­ńyratov (60 kg) jáne Andreı Samo­hın (84 kg) úzdik úshtikti túıindedi. 2009 jyly Pattaııada Darhan Baıahmetov (66 kg) – birinshi, Almat Kebisbaev (60 kg), Andreı Samohın (84 kg), Mar­ǵulan Ásembekov (96 kg) – ekinshi jáne Áset Qudaıbergenov (55 kg) pen Roman Meleshın (74 kg) úshinshi oryndy ıemdendi.

Sońǵy úsh jarysta aldaryna jan salmaǵan Iran sportshylary 2010 jyly Úndistannyń astanasynda óz oryndaryn Ońtústik Koreıaǵa bosatty. 2001 jyl­dan beri daralana almaı júrgen koreı­ler qaıta «qaharyna» mindi. Bul joly olar kósh bastady. Qazaqtar arasynan fınalǵa tek Aıbek Eńsehanov (66 kg) shyqty. Alaıda ol aqtyq synda Kım Hen Ýǵa jol berdi. Marat Ǵaripov (55 kg) pen Marǵulan Ásembekov (96 kg) úshinshi tuǵyrǵa taban tiredi. 2011 jyly Tashkentte Almat Kebisbaev (60 kg) qarsylas shaq keltirmese, Beıbit Nu­ǵymanov (66 kg) pen Ashat Dilmu­hamedov (74 kg) qola medaldy enshiledi.

2012 jyly Kýmıde Erbol Qo­ńyratov erledi. 60 kg sal­maqta beldesken qanda­symyz fı­­nalda japonııalyq Kadzýma Ký­­ramotany qapy qaldyryp, eli­mizdiń ánuranyn shyrqatty. Fınalda jergilikti alyp Kım En Mınge ese jibergen Áb­dimálik Sartbaev (120 kg) kúmispen kúp­telse, Eldar Qaıratov (66 kg), Áset Ádi­lov (74 kg) jáne Maq­sat Erejepov (84 kg) qola medaldy  moıyndaryna ildi.

2013 jyly nar tulǵaly Nur­mahan Tynalıevtiń (120 kg) teń­dessiz ónerine tamsandyq. Aqtyq aıqasta ol qytaılyq Ne Sıaomınniń aıaǵyn kókten keltirdi. Er­ulan Ysqaqov (96 kg) fınalda koreıalyq An Chan Gýnnyń osal tusyn taba almady. Erbol Qońyratov (66 kg) pen Maqsat Erejepov (74 kg) júldegerler qataryna qosyldy.

2014 jylǵy Azııa chempıona­tynyń jalaýy Astanada jelbiredi. Bul joly negizgi básekelestik qazaq, qyrǵyz jáne koreı balýan­dary arasynda órbidi. Bul tartysta jerlesterimizdiń mereıi ústem boldy. Elorda tórinde Nur­sultan Tursynov (85 kg) pen Erulan Ysqaqov (98 kg) top jardy. Maqsat Erejepov (71 kg) fınalda utylsa, Aıbek Eńsehanov (66 kg) pen Azamat Qustybaev (80 kg) úzdikter sanatynan kórindi.

2015 jylǵy Dohadaǵy dodada Nur­mahan Tynalıev (120 kg) qana jeńis tu­­ǵyrynyń eń bıik satysyna kóte­ril­di. Nur­sultan Tursynov (85 kg) kú­mis aldy. Demeý Jadyraev (66 kg), Jasulan Qoshanov (80 kg) jáne Mar­ǵulan Ásembekov (98 kg) qola medaldy ıelendi. 2016 jylǵy Bangkoktaǵy básekeni otandastarymyz alty júldemen qory­tyndylady. Dosjan Qartyqov (75 kg) – birinshi, Ashat Jańbyrov (66 kg) – ekinshi, Meırambek Aınaǵulov (59 kg), Darhan Baıah­­metov (71 kg), Ashat Dil­muha­medov (80 kg) jáne Damır Kú­zembaev (130 kg) úshinshi satyǵa tu­raqtady.

2017 jyly Nıý-Delıde ót­ken Azııa chempıonatynda Iran quramasynyń qar­qyny tym kúshti boldy. Sarapqa sa­lynǵan segiz bas júldeniń teń jartysyn ıemdengen olar jalpy esepte kósh bastady. Qorjynynda eki altyny bar Japonııa ekinshi orynǵa jaıǵasty. Úshinshi jáne tórtinshi oryndardy Ońtústik Koreıa men Qazaqstan ózara bólisti. Eki komandanyń altyny men kúmisi birdeı bol­ǵanymen, qarsylastarymyz bir qola artyq aldy. Úndi elinde Maqsat Erejepov erledi. 75 kg salmaqta beldesken ol barlyq básekelesinen basym tústi. Meı­rambek Aınaǵulov (59 kg), Almat Kebisbaev (66 kg) jáne Damır Kúzembaev (130 kg) kúmis medaldy ıelense, Erulan Ysqaqov (98 kg) qolaǵa qol sozdy.

2018 jyly Bishkekte Qazaq­stannyń órenderi jaqsy kúresti. Almat Kebisbaev (66 kg) pen Ashat Dilmuhamedov (82 kg) qar­sylas shaq keltirmese, Demeý Jadyraev (72 kg) pen Erulan Ysqaqov (97 kg) fınalda utyl­dy. Meırambek Aınaǵulov (63 kg) pen Maqsat Erejepov (77 kg) úshinshi oryndy enshiledi. Sol sekildi Iran, О́zbekstan jáne Ja­ponııanyń «klassıkteri» de eki altynnan oljalady. Alataýdyń arǵy betinde Qyrǵyzstan men Qy­taı balýandary bir-bir retten top jardy.

2019 jyly Sıanda jeti jerlesimiz jeńis tuǵyryna kóte­rilgenimen, birde-bir altynnyń bolmaýy saldarynan ko­man­dalyq saıysta myqtylar qata­rynan kórine almadyq. Otandas­tarymyzdyń arasynan eń úzdik nátıjege Meıirjan Shermahanbet qol jetkizdi. 67 kg salmaqta kúresken ol kúmis medaldy moınyna ildi. Qorlan Jaqansha (55 kg), Demeý Jadyraev (72 kg), Temirlan Sha­dýkaev (77 kg), Maqsat Erejepov (82 kg), Azamat Qustybaev (87 kg) jáne Damır Kúzembaev (130 kg) qola júldeni ıelendi. Tórt alty­ny bar Iran qura­masy birinshi oryn­dy oljalady. О́z­bekter men ko­reıler qos altyndy qor­jynǵa salsa, qyr­­­ǵyzdar men qy­taılar bir-bir ret­ten sol meje­den kórindi.

2020 jylǵy baı­raq­ty bá­seke qaıta Nıý-Delıde ótti. Bul joly da Parsy eli ókilderiniń qar­qynyna eshkim shydamady. 10 altynnyń teń jartysy – ıran­dyq­tardyń enshisinde. Qalǵan bas júldeni Japonııa, О́zbekstan, Ońtústik Koreıa, Qazaq­stan jáne Úndistannyń apaıtósteri ózara bólisti. Bizdiń balýandar arasynan Temirlan Shadýkaev (77 kg) shashasyna shań juqtyrmady. Ibra­gım Magomadov (72 kg) ekinshi oryn alsa, Qorlan Jaqansha (55 kg), Azamat Qustybaev (87 kg) jáne Mansur Shadýkaev (130 kg) úshinshi satyǵa taban tiredi.

2021 jyly Almatyda jalaýy jel­biregen Azııa chempıonatynyń komandalyq esebinde kósh bas­taý úshin bizdiń balýandar baryn saldy. Aıdos Sultanǵalı (60 kg) men Sultan Ásetuly (63 kg) qarsy kelgenderin qoǵadaı ja­pyrdy. Almat Kebisbaev (67 kg) pen Álimhan Syzdyqov (130 kg) sheshýshi tusta súrinse, Demeý Jadyraev (77 kg) pen Erulan Ys­qaqov (97 kg) úzdik úshtikti túıin­­dedi. Desek te bul nátıje sary qur­lyqtyń eń úzdik komandasy ataný úshin jetkiliksiz boldy. Alataý baýraıyn­da da Parsy eli­nen kelgen pehlevandar aldymyzdy orady. Olar 4 altyn, 2 kúmis jáne 3 qolany qorjynǵa saldy. Qazaq­stan ekinshi oryndy qanaǵat tutty. Sondaı-aq bas júlde alǵandar qatarynda Japo­nııanyń eki jáne Ońtústik Koreıa men О́zbekstannyń bir-bir balýa­ny bar.

Byltyr Ulanbatyrda shymyl­dyǵy túrilgen baıraqty básekeniń komandalyq esebinde bas júlde úshin tartys Iran men Qyrǵyzstan quramalary arasynda órbidi. Ná­tıjesinde, Parsy eliniń ókilderi ozsa, kórshilerimiz ekinshi oryndy olja­lady. Úshinshi orynda – Qazaqstan. Biz­diń jigitterdiń arasynda Meıirjan Sher­mahanbet (67 kg) pen Álimhan Syz­dyqovtyń (130 kg) shoqtyǵy bıik boldy. Amanǵalı Bekbolatov (55 kg), Meı­rambek Aınaǵulov (63 kg), Aby­­laıhan Ámzeev (72 kg), Maq­sat Erejepov (77 kg) jáne Dıas Qalen (82 kg) aqtyq synǵa deıin al­qynbaı jetip, she­shýshi tusta ǵana qarsylastaryna ese ji­ber­di. Ernur Fıdahmetov (60 kg) pen Nursultan Tursynov (87 kg) qola medaldy ıelendi. Jalpy júldeler sany jaǵynan atalǵan jarysta Qazaqstan qura­masy bar­lyǵynan ozdy.

Jalpy, 1983-2022 jyldar aralyǵynda grek-rım kúresinen Azııa chempıonatynyń jalaýy 32 márte jelbiredi. Sol aralyqta jalpykomandalyq esepte medal sa­ny jaǵynan Iran quramasy 14 ret kósh bastady. 11 márte Ońtústik Koreıanyń oǵlandary ozdy. Qazaqstan quramasy alty ret top jarsa, Japonııanyń jigitteri bir márte dara shyqty. Qurlyqtyq dodanyń upaı sany boıynsha myna komandalar aldyńǵy lekten kórindi: Iran – 14, Oń­tústik Koreıa – 10, Qazaqstan – 6 jáne Ja­ponııa men О́zbekstan – 1 retten.